Abstrakt
Autor podjął problem pochodzenia oraz znaczenia trackich i scytyjskich ozdób rzędu końskiego zdobionych motywem czterech końskich głów ułożonych rotacyjnie. Celem artykułu jest określenie genezy tego typu zabytków, wyjaśnienie ich symboliki oraz ocena wzajemnych wpływów artystycznych między Trakami a Scytami. Autor zastosował metodę porównawczą. Przeanalizował formę, ornamentykę i technikę wykonania zabytków oraz wyniki badań archeologicznych i historycznych. Materiał obejmuje przede wszystkim metalowe ozdoby z IV w. p.n.e. odkryte na terenach Tracji i północnego Nadczarnomorza. Autor zestawił poglądy uznające sztukę tracką za zjawisko samodzielne z koncepcjami wyprowadzającymi ją ze scytyjskiego stylu zwierzęcego. W artykule wykazano, że charakterystyczny ornament nacinany i sposób opracowania przedstawień zwierzęcych wskazują na trackie pochodzenie wielu analizowanych przedmiotów. Ich obecność w grobach scytyjskich świadczy o intensywnych kontaktach między obiema społecznościami. Motyw rotacyjny nie może być wyjaśniany wyłącznie podobieństwami formalnymi. Należy uwzględnić jego funkcję symboliczną i znaczenie w obrządku oraz ideologii elit wojowniczych. Zdaniem autora ozdoby rzędu końskiego stanowią świadectwo złożonych kontaktów kulturowych między Trakami i Scytami. Ich forma odzwierciedla proces przenikania motywów artystycznych, zachowując jednocześnie cechy charakterystyczne dla obu tradycji.
Bibliografia
Biblia, Księga Jeremiasza.
Arrian, Kynegetikos.
Herodot, Dzieje.
Homer, Iliada.
Izvestija drevnich pisatelej o Skifii i Kavkaze: vostočnye teksty, „Vestnik drevnej istorii” 1947, nr 1.
Ksenofont, Anabaza.
Tukidydes, Wojna peloponeska.
Artamonov M.I., Skifo-sibirskoje iskusstvo zverinogo stilja, „Materialy i issledovanija po archeologii SSSR” 177, 1971.
Artamonov M.I., Sokrovišča skifskich kurganov, Praga 1966.
Bakay K., Scythian rattles in the Carpathian Basin and their eastern connections, Budapest 1971.
Berciu D., Contribution à l’étude de l’art thraco-gète, București 1974.
Champeaux G. de, Sterckx S., Introduction au monde des symboles, Paris 1966.
Charrière G., L’art barbare scythe, Paris 1971.
Chazanov A.M., Škurko A.I., Social’nye i religioznyje osnovy skifskogo iskusstva [w:] Skifo-sibirskij zverinyj stil v iskusstve narodov Evrazii, red. A.I. Meljukova, M.G. Moškova, Moskva 1976, s. 40–51.
Čičikova M.K., Zlatni i srebrǎni sǎkrovišta ot Bǎlgarija, „Istorija i geografija” 1967, t. 1–2.
Conczewa M., Sztuka ziemi trackiej, Warszawa 1979.
Déchelette J., Le culte du soleil aux temps préhistoriques, „Revue archéologique”, seria 4, t. 13, 1909, s. 305–357; ciąg dalszy: t. 14, 1909, s. 94–123.
Diakonov I.M., Assiro-vavilonskie istočniki po istorii Urartu, „Vestnik drevnej istorii” 1951, nr 2, s. 255–356; nr 3, s. 205–252; nr 4, s. 283–305.
Dimitrov D.P., Materialnata kultura i izkustvoto na trakite prez rannata elinističeska epocha IV–III v. pr. n.e. [w:] Arheologičeski otkrytija v Bǎlgarija, Sofija 1957, s. 63–92.
Filov B., Pametnici na trakijskoto izkustvo, „Izvestija na Bǎlgarskoto archeologičesko družestvo” 1916–1918 [wyd. 1919], t. 6, s. 1–56.
Drevnee zoloto iz sobranija Muzeja istoričeskich dragocennostej USSR, Moskva 1975.
Ehrenreich P., Die Sonne im Mythos. Aus den hinterlassenen Papieren, hrsg., bevorwortet und mit Zusätzen versehen von Ernst Siecke, Leipzig 1915 (Mythologische Bibliothek, t. 8, z. 1).
Eliade M., Traktat o historii religii, Warszawa 1966.
Filov B., Pamiatnici na trakijskoto izkustvo, „Izvestija na Archeologičeskoto družestvo” 1916–1918, t. 6.
Fukai Shingi, Speculations on the origin of the floriated male ornaments of the horses in the ancient times, Tokyo 1967.
Gerasimov T., Keltski kultovi figuri ot Bǎlgarija, „Izvestija na Archeologičeskija institut” 1960, t. 23, s. 165–204.
Gobert M.H., L’origine des religions, Paris 1977.
Goblet d’Alviella E., The Migration of Symbols, Westminster 1894, repr. New York 1956.
Gočeva Z., Le culte solaire chez les Thraces, „Pulpudeva 2”, Sofia 1978, s. 343–350.
Grakov B.N., Skify, Moskva 1971.
Guénon R., Symboles fondamentaux de la Science sacrée, Paris 1962.
Hančar F., Das Pferd in prähistorischer und früher historischer Zeit, Wien 1956.
Hänsel B., Plastik der jüngeren Bronzezeit und der älteren Eisenzeit aus Bulgarien, „Germania” 1969, t. 47, z. 1–2, s. 62–86.
Ilinskaja V.A., Niekotoryje motivy rannieskifskogo zverinogo stila, „Sovetskaja archeologija” 1965, nr 1, s. 86–107.
Ilinskaja V.A., Skifskaja uzda IV v. do n.e. [w:] Skifskie drevnosti, red. A.I. Terenožkin, Kiev 1973, s. 42–63.
Ilinskaja V.A., Sovremennoe sostojanie problemy skifskogo zverinogo stila [w:] Skifo-sibirskij zverinyj stil v iskusstve narodov Evrazii, red. A.I. Meljukova, M.G. Moškova, Moskva 1976, s. 9–29.
Illiňska V.A., Pro skifski naveršniki, „Archeolohyja” 1963, t. 15, s. 33–60.
Illiňska V.A., Skifska vuzda VI st. do n.e. (za materialamy Posullja), „Archeolohyja” 1961, t. 13, s. 38–61.
Ilinskaja V.A., Kultovyje žezly skifskogo i predskifskogo vremeni [w:] Novoe v sovetskoj archeologii. Pamjati Sergeja Vladimiroviča Kiselëva. K 60-letiju so dnja roždenija, „Materialy i issledovanija po archeologii SSSR” 130, Moskva 1965, s. 206–211.
Kazarow G., Die Denkmäler des thrakischen Reitergottes in Bulgarien, Budapest 1938.
Kitov G., Konskoe snarjazhenie vo Frakii [w:] Actes du IIe Congrès international de thracologie, Bucarest, 4–10 septembre 1976, red. R. Vulpe, t. 1, București 1980, s. 295–300.
Kitov G., Stilevaja charakteristika pamjatnikov frakijskogo iskusstva s zoomorfnymi izobraženijami, „Pulpudeva”, t. 3, Sofia 1980, s. 165–176.
Koppers W., Pferdeopfer und Pferdekult der Indogermanen, Leipzig 1936.
Kovalevskaja V.B., Koń i vsadnik, Moskva 1977.
Kubczak J., Kurhany arystokracji scytyjskiej, Poznań 1978.
Kuzmina E.E., Koń v religii i iskusstve sakov i skifov [w:] Skify i Sarmaty, Kiev 1977, s. 96–119.
Kuzmina E.E., O semantike izobraženij na Čertomlyckoj vaze, „Sovetskaja archeologija” 1976, nr 3, s. 68–75.
Kuzmina E.E., Rasprostranenie konevodstva i kulta konja u iranojazyčnych plemën Srednej Azii i drugich narodov Starogo Sveta [w:] Srednjaja Azija v drevnosti i srednevekov’e, Moskva 1977, s. 28–46.
Kuzmina E.E., Skifskoe iskusstvo kak otraženie mirovozzrenija odnoj iz grupp indoirancev [w:] Skifo-sibirskij zverinyj stil v iskusstve narodov Evrazii, red. A.I. Meljukova, M.G. Moškova, Moskva 1976, s. 52–65.
Malkina K., Zu dem skythischen Pferdegeschirrschmuck aus Craiova, „Prähistorische Zeitschrift” 1928, t. 19, s. 152–185. DOI: https://doi.org/10.1515/prhz.1928.19.3-4.152
Malten L., Das Pferd im Totenglauben, „Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts” 1914, t. 29, s. 179–255.
Mancevič A.P., Izobraženija „skifov” v juvelirnom iskusstve antičnoj epochi, „Archeologia” 1976, t. 26, s. 1–45.
Mancevič A.P., K voprosu o torevtike v skifskuju epochu, „Vestnik drevnej istorii” 1949, nr 2, s. 196–220.
Mancevič A.P., Ob uzdečkach frakijskogo tipa iz kurgana Oguz [w:] Actes du IIe Congrès international de thracologie, t. 1, București 1980, s. 267–293.
Mancevič A.P., Paradnyj meč iz kurgana Solocha [w:] Drevnie frakijcy v severnom Pričernomor’e, Moskva 1969, s. 96–118.
Meljukova A.I., K voprosu o vzaimosvjazjach skifskogo i frakijskogo iskusstva [w:] Skifo-sibirskij zverinyj stil v iskusstve narodov Evrazii, Moskva 1976, s. 106–127.
Meljukova A.I., Skifija i frakijskij mir, Moskva 1979.
Milčev A., Frakijsko-skifskie otnošenija i obrazovanie odriskoj deržavy, „Thracia” 1974, t. 2.
Mozolevskij B.N., Frakijskaja uzda iz Chominoj Mogily, „Studia Thracica” 1975, t. 1, s. 166–179.
Onajko N.A., Antičnyj import v Pridnieprove i Pobuže v IV–II vv. do n.e., Moskva 1970.
Oppermann M., Zum Kult des thrakischen Reiters in Bulgarien, „Thracia” 1974, t. 3, s. 353–362.
Przyluski J., Nouveaux aspects de l’histoire des Scythes, „Revue de l’Université de Bruxelles” 1936–1937, t. 42, s. 209–246.
Roes A., Tierwirbel, „Jahrbuch für prähistorische und ethnographische Kunst” 1936–1937, t. 11, s. 85–105.
Rosen-Przeworska J., Ikonografia wschodnioceltycka, Wrocław 1976.
Rosen-Przeworska J., Religie Celtów, Warszawa 1971.
Rostovtzeff M., Iranians and Greeks in South Russia, Oxford 1922.
Rostowzew M., Skythien und der Bosporus, Berlin 1931.
Schefold K., Der skythische Tierstil in Südrussland, „Eurasia Septentrionalis Antiqua” 1938, t. 12, s. 1–78.
Schefold K., Die iranische Kunst der Pontusländer [w:] Handbuch der Archäologie, t. 7, cz. 2, München 1954, s. 424–454.
Schmidt H., Skythischer Pferdegeschirrschmuck aus einem Silberdepot unbekannter Herkunft. Ein Beitrag zur eurasischen Tierornamentik, „Prähistorische Zeitschrift” 1927, t. 18, s. 1–90. DOI: https://doi.org/10.1515/prhz.1927.18.1-2.1
Svešnikov I.K., O simvolike veščej michalkovskich kladov, „Sovetskaja archeologija” 1968, nr 1, s. 10–27.
Vasilev V.P., Einige charakteristische und traditionelle Methoden in der thrakischen Toreutik, „Pulpudeva” 1980, t. 3, s. 149–164.
Venedikov I., L’art thrace et l’art achéménide [w:] Actes du Premier Congrès international des études balkaniques et sud-est européennes, t. 2, Sofia 1969, s. 381–396.
Venedikov I., Le syncrétisme religieux en Thrace à l’époque romaine [w:] Acta Antiqua Philippopolitana. Studia Archaeologica, Serdicae 1963, s. 153–166.
Venedikov I., Sǎkrovišteto ot Vraca, Sofija 1975.
Venedikov I., Trakijskata juzda, „Izvestija na Archeologičeskija institut” 1957, t. 21, s. 153–201.
Venedikov I., Gerasimov T., Sztuka tracka, t. 1-2, Warszawa 1976-1978.
Venedikov I., Gerasimov T., Trakijskoto izkustvo, Sofija 1973.
Vjazmitina M.I., Rannie pamjatniki skifskogo zverinogo stilja, „Sovetskaja archeologija” 1963, nr 2, s. 158–170. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112316962-020
Wiesner J., Fahren und Reiten in Alteuropa und im Alten Orient, Leipzig 1939.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS