Abstrakt
W artykule omówiono motywy mitologiczne Attysa i Europy przedstawione na rzeźbie nagrobnej z Novae oraz ich znaczenie w sztuce sepulkralnej prowincji naddunajskich. Celem tekstu jest wyjaśnienie pochodzenia tych przedstawień i ich roli w dekoracji pomników nagrobnych. Autorka zastosowała metodę historyczno-artystyczną i ikonograficzną. Analizie poddała zabytki odkryte podczas polskich badań archeologicznych w Novae, zestawiając je z materiałem z Mezji Dolnej i innych prowincji rzymskich. Omówiony został stan badań nad rzeźbą sepulkralną i trudności wynikające z wtórnego wykorzystania nagrobków jako materiału budowlanego. Autorka wykazała, że motywy mitologiczne nie były elementem dekoracji kultowej, ale pełniły funkcję symboliczną, charakterystyczną dla rzymskiej sztuki nagrobnej. Przedstawienia Attysa i Europy wiązały się z ideą odrodzenia, nieśmiertelności oraz nadzieją na życie po śmierci. Ich obecność świadczy także o przenikaniu tradycji greckich i orientalnych do sztuki prowincjonalnej. W artykule podkreślono, że właściwa interpretacja ikonografii wymaga uwzględnienia kontekstu archeologicznego oraz funkcji, jaką pełniły zabytki w przestrzeni nekropoli.
Bibliografia
Alexandrescu-Vianu M., Contributions à la classification des stèles funéraires de la Mésie Inférieure, „Dacia” 1973, t. 17, s. 217–241.
Andrén A., Classical Antiquities of the Villa San Michele, „Opuscula Romana” 1965, t. 5, s. 119–141.
Bauchhenss G., Corpus Signorum Imperii Romani (CSIR) Deutschland, t 3: Germania Inferior, Bonn und Umgebung, Bonn 1978-1979.
Benndorf O., Schöne R., Die antiken Bildwerke des Lateranischen Museums, Leipzig 1867.
Bordenache G., Temi e motivi della plastica funeraria d’età romana nella Moesia Inferior, „Dacia” 1964, t. 8, s. 161–175.
Bordenache G., Temi e motivi della plastica funeraria d’età romana nella Moesia Inferior, „Dacia” 1965, t. 9, s. 253–281.
Brunšmid J., Nadgrobni spomenik M. Valerija Sperata iz Viminacija, „Vjesnik Hrvatskoga Arheološkoga Društva” 1895, t. 1, s. 1–13.
Brusin G., Aquileia, Udine 1929.
Bühler W., Europa. Ein Überblick über die Zeugnisse des Mythos in der antiken Literatur und Kunst, München 1968.
Daicoviciu C., Monumente inedite din Dacia, „Anuarul Universităţii din Cluj” 1928–1932, t. 1, s. 112–116.
Daicoviciu H., Coronamentele în formă de trunchi de piramidă arcuită pe teritoriul provinciei Dacia, „Apulum” 1968, t. 7, z. 1, s. 333–352.
Daltrop G., Hausmann U., Wegner M., Das römische Herrscherbild, Berlin 1966.
Dimitrov D. P., Die Grabstelen römischer Zeit in Nordbulgarien, Sofia 1942.
Espérandieu É., Recueil général des bas-reliefs, statues et bustes de la Gaule romaine, Paris 1911.
Ferri S., Arte romana sul Danubio, Milano 1933.
Floca O., Monumenti romani inediti del distretto di Hunedoara, „Dacia” 1937–1940, t. 7–8, s. 337–341.
Florescu G., I monumenti funerari della Dacia Superiore, „Ephemeris Dacoromana” 1930, t. 4, s. 72–148.
Florescu G., I monumenti funerari romani della Dacia Inferiore, Bucureşti 1942.
Ghedini F., Sculture Greche e Romane del Museo Civico di Padova, Roma 1980.
Gramatopol M., Dacia Antiqua, Bucureşti 1982.
Helbig W., Führer durch die öffentlichen Sammlungen klassischer Altertümer in Rom, Tübingen 1963–1966.
Kádár Z., Le relief de culte de la stèle de Sopron [w:] Le rayonnement des civilisations grecque et romaine sur les cultures périphériques, VIIIe Congrès International d’Archéologie Classique, red. P. Demargne, Paris 1965, s. 385–387.
Klemenc J., Rimske izkopanine v Šempetru, Ljubljana 1961.
Mansuelli G., Storia Universale dell’Arte, Sezione Prima: Roma e il mondo romano, Torino 1981.
Michaelis A., Das Grabmal der Nasonier, „Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts” 1910, t. 25, s. 101–126.
Najdenova V., Un nouveau monument dédié à Mithra de Novae, „Arheologija” 1974, t. 16, z. 4, s. 45–50.
Neuffer E., Zum Nickenicher Grabmal, „Germania” 1932, t. 16, s. 286–291.
Parnicki-Pudełko S. (red.), Novae — Sektor Zachodni 1970, „Archeologia” 1972 (1973), t. 23, s. 43–82.
Parnicki-Pudełko S., Novae — Sektor Zachodni 1972, „Archeologia” 1974 (1975), t. 25, s. 107–144.
Sarnowski T., Badania powierzchniowe w okolicy Novae, „Archeologia” 1979 (1981), t. 30, s. 201–212.
Sarnowski T., Les portraits des empereurs dans les forteresses militaires romaines. À propos d’une découverte récente de Novae [w:] Römisches Porträt. Wege zur Erforschung eines gesellschaftlichen Phänomens, 12–15 Mai 1981, red. H. Heres, K. Zimmermann, „Wissenschaftliche Zeitschrift der Humboldt-Universität zu Berlin” 1982, t. 2/3, s. 273–275.
Sarnowski T., Novae jako siedziba Pierwszego Legionu Italskiego, „Archeologia” 1976 (1977), t. 27, s. 53–65.
Sarnowski T., Une tête de Caracalla découverte à Novae, „Archeologia” 1979 (1981), t. 30, s. 149–163.
Sarnowski T., Gaczuta W., Zespół zabytków metalowych z rumowiska kaplicy sztandarów i jej najbliższego otoczenia, „Archeologia” 1979 (1981), t. 30, s. 227–232.
Schauenburg K., Europa auf einer Situla im Kunsthandel, „Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Römische Abteilung” 1981, t. 88, s. 107–116.
Schober A., Die römischen Grabsteine von Noricum und Pannonien, Wien 1923.
Skibiński S., Brama Południowa — odcinek VIII [w:] Novae — Sektor Zachodni 1970. Wyniki badań wykopaliskowych ekspedycji archeologicznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1973, s. 71–82.
Skibiński S., Brama południowa [w:] Novae — Sektor Zachodni 1974 Wyniki badań wykopaliskowych ekspedycji archeologicznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Część 1, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1978, s. 7–24.
Tabakova-Canova G., Rimski nagrobni ploči ot Plevenski okrăg, „Arheologija” 1970, t. 12, z. 1, s. 44–51.
Tepoşu-David L., Monumente funerare de la Micia, „Acta Musei Napocensis” 1968, t. 5, s. 126–140; 1969, t. 6, s. 161–172.
Tepoşu-David L., Points de vue sur l’étude de l’art provincial de la Dacie Supérieure [w:] Hommages à Marcel Renard, t. 3, red. J. Bibauw, Bruxelles 1969, s. 554–562.
Ubl H., Corpus Signorum Imperii Romani (CSIR) Österreich. Die Skulpturen des Stadtgebietes von Aelium Cetium, Wien 1979.
Vălov V., Antični nekropoli v Svistovsko, „Arheologija” 1965, t. 7, nr 1, s. 27–34.
Vălov V., Monuments funéraires de l’époque romaine du Musée de Svistov, „Arheologija” 1968, t. 10, z. 1, s. 48–56.
Vermaseren M. J., The Legend of Attis in Greek and Roman Art, Leiden 1966. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004296169
Vulić N., Antički spomenici naše zemlje, „Spomenik” 1931, t. 71, s. 1–259.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS