Słowa kluczowe
bazylika episkopalna
wczesne chrześcijaństwo
architektura sakralna
archeologia
późny antyk
Bazylika w Novae
Jak cytować
Abstrakt
Autor przedstawił wyniki wieloletnich badań archeologicznych wczesnochrześcijańskiej bazyliki episkopalnej odkrytej w Novae. Celem artykułu jest odtworzenie architektury świątyni, określenie kolejnych faz jej budowy oraz ustalenie czasu powstania, przebudowy i zniszczenia obiektu. Autor zastosował metodę archeologiczną, opartą na analizie stratygrafii, reliktów architektonicznych i wyposażenia budowli odsłanianej podczas wykopalisk prowadzonych w latach 1976–1982. W artykule wykazano, że bazylika została wzniesiona na pozostałościach wcześniejszej budowli antycznej po zachodniej stronie forum dawnej twierdzy legionowej. Była to największa spośród znanych wówczas wczesnochrześcijańskich bazylik odkrytych na terenie dzisiejszej Bułgarii. Obiekt osiągał niemal 45 m długości i ponad 24 m szerokości. W ostatniej fazie składał się z trójnawowego korpusu z trzema absydami, narteksu i zespołu pomieszczeń przylegających od strony północno-wschodniej. W artykule omówiono również zmiany w układzie wejść, rozwiązania konstrukcyjne murów i zachowane elementy wystroju architektonicznego. Wyniki badań pozwoliły odtworzyć rozwój jednej z najważniejszych budowli sakralnych późnoantycznego Novae i ukazały przemiany przestrzeni dawnej twierdzy legionowej w okresie rozwoju chrześcijaństwa. Artykuł wnosi ważny wkład do badań nad architekturą wczesnochrześcijańską i dziejami późnoantycznych miast nad dolnym Dunajem.
Bibliografia
Anonymus Valesianus.
Marcellinus Comes, Chronicon.
Procopius Caesariensis, De aedificiis.
„Archaiologikon Deltion” 1971, t. 26.
Biernacki A., Odcinek IV (Sektor Zachodni), „Archeologia” 1976 (1977), t. 27, s. 154–157. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.1977.tb01841.x
Caneva-Dečevska N., Osnovni kompozicionni elementi na bazilikata ot IV–VI v. v Bălgarija, „Izvestija na Sekcijata za Teorija i Istorija na Gradoustrojstvoto i Arhitekturata, Bălgarska Akademija na Naukite” 1970, t. 22, s. 275–293.
Caneva-Dečevska N., Po văprosa za krăstelnite v Bălgarija, „Izvestija na Sekcijata za Teorija i Istorija na Gradoustrojstvoto i Arhitekturata, Bălgarska Akademija na Naukite” 1972, t. 24, s. 223–237.
Carevgrad Tărnov. Dvorecăt na bălgarskite care prez Vtoroto bălgarsko carstvo, red. A. Kuzev, K. Mitajev, Sofija 1973.
Chodyła Z., Monety [w:] Novae – Sektor Zachodni 1974, t. 2, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1979, s. 65–71.
Čičikova M., Ukrepitelnata sistema i gradoustrojstvoto na Novae spored poslednite arheologičeski proučvanija, „Vekove” 1975, t. 4, z. 2, s. 36–45.
Forstner D., Die Welt der christlichen Symbole, Innsbruck–Wien–München 1977.
Mrozewicz L., Inskrypcja ku czci Sewerów [w:] Novae – Sektor Zachodni 1976, 1978, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1981, s. 127–130.
Mrozewicz L., Origo felicissimorum temporum a Novae, „Archeologia” 1980 (1982), t. 31, s. 101–112.
Mrozewicz L., Une inscription latine en l’honneur de Septime Sévère et de sa famille, nouvellement découverte à Novae, „Archeologia” 1977 (1978), t. 28, s. 117–124.
Novae – Sektor Zachodni 1974, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1978.
Pallas D. I., Les monuments paléochrétiens de Grèce découverts de 1959 à 1973, Città del Vaticano 1977.
Parnicki-Pudełko S., Les recherches archéologiques polonaises à Novae (Bulgarie) en 1978, „Latomus” 1980, t. 39, z. 4, s. 891–897.
Parnicki-Pudełko S., Novae w okresie późnorzymskim i wczesnobizantyjskim [w:] 1500-lecie upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego, red. T. Kotula, A. Ladomirski, Wrocław 1979 („Antiquitas”, t. 8), s. 221–233.
Parnicki-Pudełko S., Odcinek X (Sektor Zachodni), „Archeologia” 1978 (1979), t. 29, s. 138–143.
Parnicki-Pudełko S., Recherche archéologiques polonaises à Novae en 1976, „Latomus” 1977, t. 36, z. 3, s. 808–814.
Parnicki-Pudełko S., Rejon forum – Odcinek X [w:] Novae – Sektor Zachodni 1976, 1978, red. S. Parnicki-Pudełko, Poznań 1981, s. 17–61.
Parnicki-Pudełko S., The Early-Christian Episcopal Basilica in Novae, „Archaeologia Polona” 1983, t. 21/22, s. 241–270.
Škorpil K., Aboba-Pliska [w:] Izvestija Russkago Arheologičeskago Instituta v Konstantinopolě, t. 10, Vienna 1905 (Album k X tomu).
Zeiller J., Les origines chrétiennes dans les provinces danubiennes de l’Empire romain, Paris 1918.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS