Abstrakt
Autor przedstawił proces chrystianizacji Mezji Dolnej i rolę biskupstwa w Novae w rozwoju organizacji kościelnej nad dolnym Dunajem. Celem artykułu jest określenie czasu powstania biskupstwa w Novae, odtworzenie jego dziejów i ocena znaczenia miasta jako ośrodka życia chrześcijańskiego. Autor zastosował metodę historyczną. Przeanalizował źródła pisane, przekazy hagiograficzne, inskrypcje i wyniki badań archeologicznych. W artykule wykazano, że właściwa chrystianizacja Mezji rozpoczęła się dopiero w III wieku n.e., a dynamiczny rozwój organizacji kościelnej nastąpił po uznaniu chrześcijaństwa przez państwo rzymskie w IV wieku. W tym okresie powstała sieć ośmiu biskupstw podporządkowanych metropolii w Marcianopolis, wśród których znalazło się również Novae. W artykule omówiono świadectwa obecności chrześcijan w mieście (inskrypcje, plomby z symboliką chrześcijańską, pozostałości bazylik). Autor przytoczył listę znanych źródłowo biskupów Novae i wskazał na ich udział w sporach dogmatycznych epoki. Analiza źródeł pozwala stwierdzić, że biskupstwo w Novae ukształtowało się stosunkowo późno, ale szybko zajęło trwałe miejsce w organizacji kościelnej Mezji Dolnej.
Bibliografia
Acta Conciliorum Oecumenicorum, red. Eduard Schwartz, Berolini 1924.
Corpus Inscriptionum Latinarum, Berlin 1873.
Euzebiusz z Cezarei, Historia Kościelna, tłum. Arkadiusz Lisiecki, Poznań 1924.
Euzebiusz z Cezarei, Vita Constantini.
Hierocles, Synecdemus et Notitiae graecae episcopatuum, red. Gustav Parthey, Berolini 1866.
Ioannes Chrysostomus, Epistulae ad Olympiadem.
Le Codex des Notitiae Episcopatuum Ecclesiae Orientalis Graecae, red. Vitalien Laurent, Constantinople 1936.
Paweł Apostoł, Listy Apostolskie [w:] Pismo Święte Nowego Testamentu, Warszawa 1976.
Theodoretus, Historia Ecclesiastica.
Theophanes Confessor, Chronographia, red. Carl de Boor, Lipsiae 1883–1885.
Theophylactus Simocatta, Historiae, red. Carl de Boor, Lipsiae 1887.
Baus K., Von der Urgemeinde zur frühchristlichen Großkirche [w:] Handbuch der Kirchengeschichte, red. H. Jedin, Freiburg–Basel–Wien 1965, s. 3-447.
Beševliev V., Spätgriechische und spätlateinische Inschriften aus Bulgarien, Berlin 1964. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112744994
Czonczewa M., Sztuka ziemi trackiej, Warszawa 1980.
Čičikova M., Ukrepitelnata sistema i gradoustrojstvoto na Novae spored poslednite arheologičeski proučvanija, „Vekove” 1975, t. 4, z. 2, s. 36–45.
Delehaye H., Saints de Thrace et de Mésie, „Analecta Bollandiana” 1912, t. 31, s. 161–300. DOI: https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.00012
Grumel V., La chronologie, Paris 1958.
Handbuch der Kirchengeschichte, red. H. Jedin, Freiburg–Basel–Wien 1973.
Harnack A., Die Mission und Ausbreitung des Christentums in den ersten drei Jahrhunderten, Leipzig 1924.
Istorija na Bălgarija, red. D. Kosev, Sofija 1979.
Janin R., La hiérarchie ecclésiastique dans les diocèses de Thrace, „Revue des études byzantines” 1959, t. 17, s. 136–149. DOI: https://doi.org/10.3406/rebyz.1959.1202
Jedin H., Atlas zur Kirchengeschichte, Freiburg 1970.
Le Quien M., Oriens Christianus in quatuor patriarchatus digestus, Parisiis 1740.
Littell F., Atlas zur Geschichte des Christentums, Wuppertal 1980.
Mrozewicz L., Inskrypcje łacińskie [w:] Novae – Sektor Zachodni 1976, 1978, red. Stefan Parnicki-Pudełko, Poznań 1981, s. 131–143.
Mrozewicz L., Nowe inskrypcje łacińskie z Novae, „Archeologia” 1981 (1984), t. 32, s. 83–94.
Parnicki-Pudełko S., Rejon Forum – Odcinek X [w:] Novae – Sektor Zachodni 1976, 1978, red. Stefan Parnicki-Pudełko, Poznań 1981, s. 17–61.
Simeonov S., Die Entstehung der bulgarischen Kirche, „Theologische Zeitschrift” 1964, t. 20, z 5, s. 328–344.
Wiltsch J., Handbuch der kirchlichen Geographie und Statistik, Berlin 1846.
Zeiller J., Les origines chrétiennes dans les provinces danubiennes de l’Empire romain, Paris 1918.
Zeiller J., Les premiers siècles chrétiens en Thrace, en Macédoine, en Grèce et à Constantinople, „Byzantion” 1926, t. 3, s. 215–237.
Zeiller J., Širenje hrišćanstva na Balkanu od I do V veka [w:] Knjiga o Balkanu, Beograd 1936, t. 1, s. 75–84.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS