Keywords
dialects in Warmia
dialects in former East Prussia
linguistic geography
language contact
How to Cite
Abstract
The text examines questionnaires for the German Language Atlas from the area of today’s Warmia. These are translations of sentences from German into the Warmian dialect from villages in the Olsztyn and Reszel counties written down in the second half of the 19th century. These resources can be used to reconstruct the dialect of the time and can provide information on dialectal features for the depositors of the Warmian dialect.
The questionnaires documented phonetic features characteristic of the area under discussion, e.g. the lack of mazuration, asynchronous pronunciation of soft labial consonants (mnieć ‘mieć’, to have) and reduction of labial consonants due to this asynchrony (pozie ‘powie’, will say), iotation of an onset vowel i (jiść ‘iść’, to go), pronunciation of the front nasal vowel ę as aj (gajsi ‘gęsi’, geese)
References
Bredinken – Bredynki (dawniej Bredynek), gm. Biskupiec, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 281.
Daumen – Tumiany, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 088.
Deuthen – Dajtki, obecnie część Olsztyna, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 076.
Dietrichswalde – Gietrzwałd, gm. Gietrzwałd, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 53 659.
Diwitten – Dywity, gm. Dywity, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 264.
Fittigsdorf – Wójtowo, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 079.
Friedrichstädt – Pokrzywy, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 56 978.
Gillau – Giławy, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 165.
Göttkendorf – Gutkowo, gm. Jonkowo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 53 653.
Groß Kleberg – Klebark Wielki, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 081.
Groß Purden – Purda, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 162.
Hirschberg – Jedzbark, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 086.
Klein Kleeberg – Klebark Mały, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 53 654.
Lengainen – Łęgajny, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 080.
Micken – Myki, gm. Dywity, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 078
Mokainen – Mokiny, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 085.
Neu Kaletka – Nowa Kaletka, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 034.
Ottendorf – Radosty, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 270.
Plautzig – Pluski, gm. Stawiguda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 56 977.
Raschung – Rasząg, gm. Biskupiec, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 094.
Rochlack – Rukławki, gm. Biskupiec, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 276.
Rosenau – Różnowo, gm. Dywity, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 265.
Schoenbrück – Sząbruk, gm. Gietrzwałd, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 153.
Skaibotten – Skajboty, gm. Barczewo, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 084.
Stabigotten – Stawiguda, gm. Stawiguda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 56 976.
Wengoien – Węgój, gm. Biskupiec, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 57 279.
Wiranden – Wyrandy, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 53 660.
Woritten – Woryty, gm. Gietrzwałd, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 53 652.
Wuttrienen – Butryny, gm. Purda, pow. olsztyński, nr kwestionariusza 56 979.
Barczewski W. (1923–2020), Dialekt warmiński, [w:] Kiermasy na Warmii, oprac. J. Chłosta, Olsztyn, s. 16–17.
Biolik M. (2014), Dialekt warmiński. Fonetyka i fonologia, Olsztyn.
Chłosta J. (2002), Słownik Warmii (historyczno-geograficzny), Olsztyn
Chłosta J. (2007), W obronie ojców mowy i wiary. Jan Liszewski redaktor, wydawca, poeta, Olsztyn.
Chojnacki W. (1948), Jan Liszewski, założyciel „Gazety Olsztyńskiej”, „Przegląd Zachodni”, nr 11, s. 543–547.
Cyfus E., Ruch Ł., Lewandowska I. (2020), Słownik gwary warmińskiej. Miniwersja dla każdego / Ksiójżeczka ło godce warnijski. No kożdygo, Olsztyn.
Dejna K. (1981), Atlas polskich innowacji dialektalnych, Warszawa–Łódź.
Kruk E. (2003), Warmia i Mazury, Wrocław.
Nitsch K. (1954), Wybór pism polonistycznych, t. 3: Pisma Pomorzoznawcze, Wrocław–Kraków.
Popowska-Taborska H., Rzetelska-Feleszko E. (2009), Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych. Prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879–1887, Warszawa.
Rembiszewska D.K. (2011), Okamgniętko czyli chwileczka – o jednym z wyrazów w XIX-wiecznych ankietach Georga Wenkera, „Prace Filologiczne. Seria Językoznawcza”, t. 62, s. 249–253.
Rembiszewska D.K. (2012), Nazwy ‘ubrania’ w XIX-wiecznych ankietach Georga Wenkera z obszaru Mazur, Warmii i Ostródzkiego, „Poradnik Językowy”, nr 8 (697), s. 67–75.
Rembiszewska D.K. (2015), Niemieckie pożyczki leksykalne w XIX-wiecznych materiałach Georga Wenkera z obszaru Warmii i Mazur, „Gwary Dziś”, t. 7, s. 231–238.
Rembiszewska D.K. (2020), Gwary Mazur wschodnich w XIX wieku (na podstawie ankiet Georga Wenkera do Niemieckiego atlasu językowego), Warszawa.
Rembiszewska D.K., Siatkowski J. (2023), Ankiety do Niemieckiego atlasu językowego z Mazur, Warmii i terenów sąsiednich jako źródło leksyki gwarowej, „Rocznik Slawistyczny”, t. 72, s. 199–257. DOI: https://doi.org/10.24425/rslaw.2023.147263
Rembiszewska D.K., Siatkowski J. (2024), Pogranicze Dziewiętnastowieczne materiały gwarowe z obszaru Warmii, Mazur i terenów sąsiednich, cz. 1, Warszawa. DOI: https://doi.org/10.11649/978-83-66369-59-7
Rzetelska-Feleszko E. (2006) [2009], Przydatność materiałów Georga Wenkera z roku 1880 dla Warmii i Mazur (na podstawie doświadczeń kaszubskich, [w:] Onomastyka regionalna, red. J. Duma,
Olsztyn, s. 156–163; przedruk: H. Popowska-Taborska, E. Rzetelska-Feleszko (2009), Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych, Warszawa, s. 196–201.
Siatkowski J. (1958), Słownictwo Warmii i Mazur. Budownictwo i obróbka drewna, Studia Warmińsko-Mazurskie, t. 1, Wrocław–Warszawa.
Ściebora A. (1971), Wymowa samogłosek nosowych w gwarach warmińskich i mazurskich, „Prace Filologiczne”, t. 21, s. 5–49.
Wenkerbogen-Katalog b.d, https://apps.dsa.info/wenker/bogen/1, 2.01.2025.
License
Copyright (c) 2025 Dorota Krystyna Rembiszewska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in „Gwary Dziś" are required to complete, sign and return to the editor's office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of texts published in „Gwary Dziś" grant the Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to continue the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Gwary Dziś" since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2015.
Miscellaneous
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to magazines as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).