Abstract
The aim of the article is to characterize selected phraseologies against the background of previous research on regional variations in the country. The subject of consideration is the language of Poles living in the South-Eastern Borders, mainly selected phraseologies with limited territorial scope. The material basis is selected lexemes and phraseological phrases characteristic of the inhabitants of the studied area – South-Eastern Poland.
Dialectal elements, including dialectal phraseologies, appear in everyday speech. Regionalisms function in people’s speech to a greater or lesser extent in all age groups. They are used by people with different levels of education and linguistic awareness.
References
Arkushyn H. (2000), Słovnyk zachidnopolis’kych hovirok, t. 1–2, Łuck.
Bąba S., Piotrowicz A. (1994), Poznańska frazeologia regionalna, [w:] Synchroniczne i diachroniczne aspekty badań polszczyzny, t. 1, red. M. Białoskórska, S. Kania, Szczecin, s. 111–122.
Bielak M., Sikora K. (2005), O regionalizmach leksykalnych w języku Krosna i okolic, [w:] Literatura–Język–Region, red. K. Sikora, J. Kułakowska-Lis, s. 7–28.
BL, Domagalski S. (2018), Bałak lwowski. Mowa przedwojennego Lwowa, Kraków.
Chobzej N., Simowicz K., Jastrems’ka T., Dydyk-Meusz H. (2009–2019), Leksykon lvivs’kyj: poważno i na żart, Lviv.
Czesak A. (1998), Frazeologia gwarowa – problemy i postulaty, [w:] Teoretyczne, badawcze i dydaktyczne założenia dialektologii, red. S. Gala, Łódź, s. 285–293.
Długosz-Kurczabowa K. (2020), Słownik gwary zagnańskiej, Warszawa.
Dunaj B., Mycawka M. (2006), Regionalizmy leksykalne w badaniach polszczyzny miejskiej, [w:] Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, red. M. Święcicka, Bydgoszcz, s. 64–76.
Karaś H. (2020), Gwara Bugaja na Pogórzu (gm. Biecz, pow. Gorlice), Warszawa.
KąśOr, Kąś J. (2011), Słownik gwary orawskiej, t. 1–2, wyd. 2, Kraków.
Krawczyk A. (1985), Co wiemy o frazeologii gwarowej, [w:] Z problemów frazeologii polskiej i słowiańskiej, t. 3, red. M. Basaj, D. Rytel, Wrocław, s. 129–137.
KS, Korpus spiski (2024), https://spisz.ijp.pan.pl/#!/korpus, 26.08.2024.
KSGP, Kartoteka Słownika gwar polskich PAN (2024), http://rcin.org.pl//publication/37156, dostęp: 21.08.2024.
Kurzowa Z. (2006), Polszczyzna Lwowa i Kresów południowo-wschodnich do 1939 roku, wyd. 2 uzup. i popr., Kraków.
Kutyła J. (2016), Słownik gwary lasowiackiej Kamienia i okolicy na Rzeszowszczyźnie, Rzeszów.
L, Linde S.B. (1807–1814), Słownik języka polskiego, t. 1–6, Warszawa.
Lerch-Wójcik A. (2025), Słowniczek gwary, języka śląskiego, [w:] Bonclok, https://bonclok.pl/slowniczek-wyrazow-slaskich.html, 20.08.2024.
Lewicki A.M., Pajdzińska A. (2001), Frazeologia, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin, s. 315–333.
MSGP, Mały słownik gwar polskich (2010), red. J. Wronicz, Kraków.
Pelcowa H. (2006), Regionalizmy czy dialektyzmy – o zjawiskach językowych wspólnych miejskiej polszczyźnie mówionej i gwarom ludowym, [w:] Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, red. M. Święcicka, Bydgoszcz, s. 86–88.
Pelcowa H. (2012–2022), Słownik gwar Lubelszczyzny, t. 1–12, Lublin.
Polacy na wschodzie. Historia mówiona (2024), www.polacynawschodzie.pl/index.php?page=miejsca&id=2084&lang=pl, 15.06.2024.
Powiedziane po krakowsku. Słownik regionalizmów krakowskich (2019), red. D. Ochmann, R. Przybylska, wyd. IV, Kraków.
Przęczek S. (2006), Miejsce regionalizmów leksykalnych w polszczyźnie ogólnej mieszkańców Myślenic, [w:] Miasto. Przestrzeń zróżnicowana językowo, kulturowo i społecznie, red. M. Święcicka, Bydgoszcz, s. 204–232.
Przymuszała L. (2011), Stan badań nad polską frazeologią gwarową, „Studia Slavica”, t. 15, s. 219–226.
Przymuszała L. (2013), Słownik frazeologizmów i typowych połączeń wyrazowych w gwarach śląskich, Opole.
Rak M. (2009), Regionalizmy frazeologiczne – nowe ujęcie zagadnienia, [w:] Polszczyzna mówiona ogólna i regionalna, red. B. Dunaj, M. Rak, Kraków, s. 161–170.
Rieger J., Cechosz-Felczyk I., Dzięgiel E. (2002), Język polski na Ukrainie w końcu XX wieku, cz. 1: Stan i status, cechy charakterystyczne. Polszczyzna w Lwowskiem, Tarnopolskiem i na Podolu. Teksty, Warszawa.
SGP, Słownik gwar polskich (1982–2023), oprac. Zakład Dialektologii Polskiej IJP PAN, Źródła i t. 1, red. M. Karaś, t. 2−5, red. J. Reichan, S. Urbańczyk, t. 6, red. J. Okoniowa, J. Reichan, t. 7−8, red. J. Okoniowa, J. Reichan, B. Grabka, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Shyło H. (2008), Naddnistrians’kyj rehionalnyj słovnyk, Lviv.
Sierociuk J. (2003), Założenia metodologiczne badań języka wsi, [w:] Poznańskie Spotkania Językoznawcze, t. 11, red. Z. Krążyńska, Z. Zagórski, s. 131–136.
Sikora K. (2005), Kategoria mikroregionalizmów, [w:] Język trzeciego tysiąclecia III, t. 1: Tendencje rozwojowe współczesnej polszczyzny, red. G. Szpila, Kraków, s. 199–208.
SJPD, Słownik języka polskiego (1958–1969), red. W. Doroszewski, t. 1–11, Warszawa.
SUM, Słovnyk ukrajins’koji movy (1970–1980), t. 1–11, red. І.K. Biłodid, Kyjiv. https://services.ulif.org.ua/expl/Entry/index?wordid=1&page=0, 20.02.2022.
Sujkowska K. (2023), Regionalizmy leksykalne w języku mieszkańców Przemyśla, rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. Haliny Karaś, Warszawa.
SW, Słownik języka polskiego (1900–1927), red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. 1–8, Warszawa.
SWil, Słownik języka polskiego (1861), t. 1–2, oprac. A. Zdanowicz i in., wyd. staraniem i kosztem M. Orgelbranda, Wilno.
Treder J. (2009), O frazeologii dialektalnej ponownie, „Acta Cassubiana”, t. 11, s. 141–154.
Tyrpa A. (2016), Co wiemy o frazeologii gwarowej w 2015 roku?, [w:] Słowiańska frazeologia gwarowa, red. M. Rak, K. Sikora, Kraków, s. 13–30.
USJP, Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, t. 1–4, Warszawa 2003.
WDLP, Wörterbuch der deutschen Lehnwörter in der polnischen Schrift- und Standardsprache. Von den Anfängen des polnischen Schrifttums bis in die Mitte des 20. Jahrhunderts, begonnen, konzipiert und grundlegend redigiert von A. de Vincenz, zu Ende geführt von G. Hentschel (2010), http://diglib.bis.uni-oldenburg.de/bis-verlag/wdlp/, 10.04.2025.
Wietrzyk A. (2011), Słownik gwary Pogórzan (z okolicy Gorlic), Kraków.
WSJP, Wielki słownik języka polskiego PAN (2007–), red. Żmigrodzki P., Kraków, https://wsjp.pl/, 4.12.2024.
License
Copyright (c) 2025 Anna Kostecka-Sadowa
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors
Authors of texts accepted for publication in „Gwary Dziś" are required to complete, sign and return to the editor's office the Agreement for granting a royalty-free license to works with a commitment to grant a CC sub-license.
Under the agreement, the authors of texts published in „Gwary Dziś" grant the Adam Mickiewicz University in Poznań a non-exclusive, royalty-free license and authorize the use of Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) Creative Commons sub-license.
The authors retain the right to continue the free disposal of the work.
Users
Interested Internet users are entitled to use works published in „Gwary Dziś" since 2016 under the following conditions:
- attribution - obligation to provide, together with the distributed work, information about the authorship, title, source (link to the original work, DOI) and the license itself.
- no derivatives - the work must be preserved in its original form, without the author's consent it is not possible to distribute the modified work, such as translations, publications, etc.
Copyrights are reserved for all texts published before 2015.
Miscellaneous
Adam Mickiewicz University in Poznań retains the right to magazines as a whole (layout, graphic form, title, cover design, logo etc.).