Abstrakt
Przedmiotem artykułu są zdania typu Ono grzmi; Ono się błyska występujące w składni gwarowej. Zdania wyrażają tę samą treść, co w języku ogólnym zdania: Grzmi; Błyska się. W polszczyźnie ogólnej zatem są to zdania bezpodmiotowe, a w gwarach pozycję podmiotu zajmuje semantycznie pusty zaimek ono. Podstawę analizy stanowią teksty gwarowe zebrane w małopolskiej wsi Rzepiennik Strzyżewski. Wybrane zdania są analizowane w perspektywie semantycznej i formalnej.
Bibliografia
Bauer J. (1959), Otázka syntaktických jevů v slovanském jazykovém atlase, „Slávia”, t. 28, s. 607–616.
Brajerski T. (1977), O orzeczeniach typu jedzono, pito, „Roczniki Humanistyczne”, t. 25, z. 4, s. 5–36.
Dejna K. (1978), Słownictwo ludowe z terenów byłych województw kieleckiego i łódzkiego (L–M), „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. 24, s. 149–274.
Doros A. (1975), Werbalne konstrukcje bezosobowe w języku rosyjskim i polskim na tle innych języków słowiańskich, Kraków.
Gawin T. (1904), Teksty w gwarze zaczarnieńskiej, „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie”, t. 1, s. 37–50.
Kałkowska A. (1979), Problemy opisu składni historycznej, „Język Polski”, t. 59, nr 5, s. 329–340.
Karpowicz T. (1999), Gramatyka języka polskiego. Zarys, Warszawa.
Klemensiewicz Z., Lehr-Spławiński T., Urbańczyk S. (1955), Gramatyka historyczna języka polskiego, Warszawa.
Klemensiewicz Z. (1967), Studia syntaktyczne, Wrocław–Warszawa–Kraków.
Klimajówna Z. (1964), Składnia gwar kilku wsi w pow. Dąbrowa Tarnowska woj. krakowskie, „Roczniki Humanistyczne”, t. 12, z. 4, s. 27–60.
Koneczna H. (1948), Z obserwacji syntaktycznych nad gwarą łowicką, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, t. 8, s. 126–127.
Koneczna H. (1949), Zdania bezpodmiotowe w gwarze łowickiej, „Sprawozdania Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, t. 3, s. 36–47.
Koneczna H. (1955), Od zdań podmiotowych do bezpodmiotowych, „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 281–292.
Koneczna H. (1958), Funkcje zdań jednoczłonowych i dwuczłonowych w języku polskim, „Z polskich studiów slawistycznych”, t. 1, Warszawa, s. 71–98.
Koneczna H. (1961), Gwara łowicka, „Literatura Ludowa”, t. 5, nr 1–2, s. 12–19.
Konieczna J. (1961), Zdania pojedyncze w gwarach polskich. Próba ogólnej charakterystyki, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace Językoznawcze”, t. 37, s. 269–292.
Kosiński W. (1915), Słownik okolic Czchowa, „Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie”, t. 7, s. 27 74.
KSGP, Kartoteka Słownika gwar polskich PAN znajdująca się w Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie.
Kucała M. (1957), Porównawczy słownik trzech wsi małopolskich, Wrocław.
Kurdyła T. (2021), O wybranych zaimkach gwarowych z Polski południowo-wschodniej (przyczynek), „LingVaria”, t. 16, nr 1 (31), s. 183–197. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.16.2021.31.14
Labocha J. (2018), Składnia gwarowa w badaniach językoznawczych, [w:] Historia języka, dialektologia i onomastyka w nowych kontekstach interpretacyjnych, red. R. Przybylska, M. Rak, A. Kwaśnicka-Janowicz, Kraków, s. 211–217.
Miodunka W. (1970), Imiesłowy przysłówkowe w dialektach języka polskiego, „Zeszyty Naukowe UJ”, t. 229, „Prace Językoznawcze”, z. 29, s. 95–117.
MSGP, Mały słownik gwar polskich, red. J. Wronicz, Kraków 2010.
Nitsch K. (1968), Wybór polskich tekstów gwarowych, Warszawa.
Perczyńska N. (1975), Wybrane cechy składniowo-stylistyczne polszczyzny mówionej (na materiale gwary północnomazowieckiej wsi Szczutowo i okolic), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.
Pisarkowa K. (1984), Historia składni języka polskiego, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk– Łódź.
Rak M. (2019), Zenon Klemensiewicz a składnia dialektów polskich i słowiańskich, „LingVaria”, t. 14, nr 28, s. 289–301. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.14.2019.28.20
Rieger J., Nepop L. (1999), Teksty z Burtyna koło Połonnego z komentarzem językowym, [w:] Studia nad polszczyzną kresową, t. 9, red. J. Rieger, Warszawa, s. 137–143.
Stopka A. (1898), Materiały do etnografii Podhala (Zakopane, Kościelisko, Poronin, Czarny Dunajec), „Materiały Antropologiczno-Archeologiczne i Etnograficzne wydawane staraniem Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie”, t. 3, s. 73–166.
Szymczak M. (1962), Z badań nad składnią gwary łęczyckiej, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, t. 8, s. 197–218.
Świderska H. (1929), Dialekt Księstwa Łowickiego, „Prace Filologiczne”, t. 14, s. 257–413.
Trojnar Z. (1993), Gwara ludowa wsi Markowa, [w:] Z dziejów wsi Markowa, red. J. Półćwiartek, Rzeszów, s. 351–380.
Urbańczyk S. (1953), Zarys dialektologii polskiej, Warszawa.
Zborowski J. (2009), Słownik gwary Zakopanego i okolic, Zakopane–Kraków.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Renata Kucharzyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Gwary Dziś są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Gwary Dziś udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2015 r. w Gwarach Dziś pod następującymi warunkami:
uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).