Słowa kluczowe
język kaszubski
mieszanie kodów
konstrukcje kolokatywne
metodologia uzualna
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł opisuje proces kongruentnej leksykalizacji w kontaktach językowych kaszubsko-niemieckich na przykładzie konstrukcji kolokatywnych z czasownikami bëc i miec. Zaproponowany tu mechanizm mieszania kodów występujący w tych konstrukcjach łączy w sobie główne założenia metodologii typologiczno-strukturalnej i perspektywy uzualnej i może posłużyć do badań podobnie zbudowanych słowiańskich form dialektalnych. Przedstawione w artykule na przykładach kaszubskich procesy dekompozycji i leksykalizacji konstrukcji elementami z dwóch języków oraz inne tendencje rozwojowe mogą również wskazać na zależności procesów mieszania kodów i zapożyczenia.
Bibliografia
Abraham W., Kątny A., Bartelik P. (2022), Kashubian – its Middle Low German heritage as superstrate, „Glottotheory”, t. 13, 45–80. DOI: https://doi.org/10.1515/glot-2022-2003
Augustyniak-Żmuda G. (2020), Przełączanie kodów (code switching) w mowie przesiedleńców z województwa tarnopolskiego i stanisławowskiego mieszkających w regionie lubuskim, „Socjolingwistyka”, t. 34, s. 261–273. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.34.16
Backus A. (1996), Two in one: Bilingual speech of Turkish immigrants in the Netherlands, Tillburg.
Backus A. (2003), Units in code switching: Evidence form multimorphemic elements in the lexicon, „Linguistics”, t. 41(1), s. 83–132. DOI: https://doi.org/10.1515/ling.2003.005
Backus A. (2005), Codeswitching and language change: one thing leads to another?, „International Journal of Bilingualism”, t. 9 (3–4), s. 307–340. DOI: https://doi.org/10.1177/13670069050090030101
Bartelik P. (2015), Das Verb bëc ‘sein‘ und seine Funktionen im kaschubischen Tempus- und Genussystem, [w:] To be or not to be? The Verbum Substantivum from Synchronic, Diachronic and Typological Perspectives, red. M.L. Kotin, R.J. Whitt, Newcastel upon Tyne, s. 181–209.
Bartelik P. (2018), Sprachkontaktinduzierte Grammatikalisierung am Beispiel des polnischen und kaschubischen Tempussystems, „Studia Germanica Posnaniensia“, t. 39, s. 7–34. DOI: https://doi.org/10.14746/sgp.2018.39.02
Bartelik P. (2019a), Geschichte und Gegenwart der kaschubisch-polnisch-deutschen Sprachkontakte, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, t. 75, s. 29–43. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.6610
Bartelik P. (2019b), Zmiany językowe i kontakty językowe a system i norma (na przykładzie języka kaszubskiego), [w:] Wortschätze und Sprachwelten. Beiträge zu Sprachtypologie, kontrastiver Wort- bzw. Wortschatzforschung und Pragmatik, red. M.L. Kotin, Berlin, s. 115–132.
Bhatia T.K., Ritchie W.C. (2004), Bilingualism in South Asia, [w:] The handbook of bilingualism, red. ciż, Malden, s. 780–807. DOI: https://doi.org/10.1111/b.9780631227359.2005.00035.x
Bidese E. (2023), Sprachkontakt generativ: Eine Untersuchung kontakbedingten syntaktischen Wandles im Zimbrischen, Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110765014
Boyd S. (1997), Patterns of incorporation of lexemes in language contact: language typology or sociolinguistics?, [w:] Towards a social science of language, t. 2., wyd. G. Guy, C. Feagin, D. Schiffrin, J. Baugh, s. 259–284. DOI: https://doi.org/10.1075/cilt.128.18boy
Clancy S.J. (2010), The Chain of Being and Having in Slavic, Amsterdam. DOI: https://doi.org/10.1075/slcs.122
Głuszkowski M. (2015), Typy przełączania kodów w społeczności polskich emigrantów na Syberii – mieszkańców wsi Wierszyna koło Irkucka, [w:] Słowianie na emigracji. Literatura–kultura–język, red. B. Kodzis, M. Giej, Racibórz, s. 551–560.
Głuszkowski M. (2018), Mieszanie kodów w kontaktach języków blisko spokrewnionych, [w:] Z polskich studiów slawistycznych. Językoznawstwo, prace na XVI Międzynarodowy Kongres Slawistów w Belgradzie 2018, red. Z. Greń, Poznań, s. 41–50.
Goria E. (2021), Complex items and units in extra – sentential code switching: Spanish and English in Gibraltar, „Journal of Language Contact”, t. 13(3), s. 540–572. DOI: https://doi.org/10.1163/19552629-bja10018
Grek-Pabisowa I. (1999), Staroobrzędowcy. Szkice z historii, języka i obyczajów, Warszawa.
Gullberg M., Muysken P., Indefrey P. (2009), Research techniques for the study of code-switching, [w:] The Cambridge Handbook of Linguistic Code-Switching, red. B. Bullock, A.J. Toribio, Cambridge, s. 21–39. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511576331.003
Hakimov N. (2021), Explaining Russian – German code – mixing: A usage – based approach, Berlin.
Haugen E. (1950), The analysis of linguistic borrowing , „Language”, t. 26, s. 210–231. DOI: https://doi.org/10.2307/410058
Hinze F. (1965), Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen), Berlin. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112758458
Kuźniak M., Mańczak-Wohlfeld E. (2014), Angielskie wyrazy okolicznościowe w polszczyźnie, „LingVaria”, r. 9, nr 1, s. 69–79. DOI: https://doi.org/10.12797/LV.09.2014.17.05
Lipski J. (1985), Linguistic aspects of Spanish-English language switching, Tempe.
Lorentz F. (1924), Teksty pomorskie (kaszubskie), Kraków.
MacSwan J. (2000), The architecture of the bilingual language faculty: Evidence from intrasentential code switching, „Bilingualism: Language and Cognition”, t. 3(1), s. 37–54. DOI: https://doi.org/10.1017/S1366728900000122
Makurat H. (2007), Bilingwizm na kaszubskim obszarze językowym. Biuletyn Rady Języka Kaszubskiego, nr 1, 97–104.
Makurat H. (2014), Interferencje gwar kaszubskich w polszczyźnie w zakresie fleksji werbalnej obserwowane u osób bilingwalnych, „Prace Językoznawcze”, t. 16(4), s. 67–79.
Muysken P. (1997), Code-switching processes: Alternation, insertion, congruent lexicalization, [w:] Language choices: Conditions, constraints, and consequences, red. W.M. Pütz, Amsterdam, s. 361–381. DOI: https://doi.org/10.1075/impact.1.25muy
Muysken P. (2000), Bilingual speech: a typology of code-mixing, Cambridge.
Myers-Scotton C. (1992), Comparing codeswitching and borrowing, „Journal of Multilingual and Multicultural Development”, t. 13 (182), s. 19–39. DOI: https://doi.org/10.1080/01434632.1992.9994481
Myers-Scotton C. (1993), Social motivations for codeswitching: Evidence from Africa, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198239055.001.0001
Newell A. (1990), Unified theories of cognition, Cambridge.
Nunan D., Carter R. (2001), Teaching English to speakers of other languages, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511667206
Poplack S., Sankoff D. (1984), Borrowing: The synchrony of integration, „Linguistics”, t. 22, s. 99–135. DOI: https://doi.org/10.1515/ling.1984.22.1.99
Poplack S. (2001), Code switching (linguistic), [w:] International Encyclopedia of the Social and DOI: https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/03031-X
Behavioral Sciences, red. N.J. Smelser, P.B. Baltes, Amsterdam, s. 2062–2065.
Poplack S. (2018), Borrowing: Loanwords in the speech community and in the grammar, New York. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780190256388.003.0004
Popowska-Taborska H., Boryś W. (1996), Leksyka kaszubska na tle słowiańskim, Warszawa.
Treder J. (2005), Historia kaszubszczyzny literackiej. Studia, Gdańsk.
Treder J. (2006), Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny, wyd. 2, popr. i poszerz., Gdańsk.
Treder J. (2013), Przeznaczenie, zawartość słownika i sposób opracowania, [w:] Wielki słownik polsko-kaszubski, t. 1, E. Gołąbek, Gdańsk, s. 7–18.
Weinreich U. (1953), Languages in contact. Findings and problems, New York.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Piotr Bartelik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autorzy
Autorzy tekstów przyjętych do publikacji w czasopiśmie Gwary Dziś są zobowiązani do wypełnienia, podpisania i odesłania na adres redakcji umowy o udzielenie nieodpłatnej licencji do utworów, z zobowiązaniem do udzielania sublicencji CC.
Zgodnie z umową, autorzy tekstów opublikowanych w czasopiśmie Gwary Dziś udzielają Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji oraz zezwalają na użycie sublicencji Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0).
Autorzy zachowują prawa do dalszego, swobodnego rozporządzania utworem.
Użytkownicy
Zainteresowani użytkownicy internetu uprawnieni są do korzystania z utworów opublikowanych od 2015 r. w Gwarach Dziś pod następującymi warunkami:
uznanie autorstwa - obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem, informacji, o autorstwie, tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, DOI) oraz samej licencji;
bez tworzenia utworów zależnych - utwór musi być zachowany w oryginalnej postaci, nie można bez zgody twórcy rozpowszechniać np. tłumaczeń, opracowań.
Do wszystkich tekstów opublikowanych przed 2015 r. prawa autorskie są zastrzeżone.
Inne
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).