Europejskie dylematy na XXI wiek: między chaosem a ładem międzynarodowym
PDF

Słowa kluczowe

„ład”
„porządek”
„dylemat”
europejskie dylematy
apolarność
aktorzy atrybuty ich wyjątkowości

Jak cytować

Łoś-Nowak, T. (2020). Europejskie dylematy na XXI wiek: między chaosem a ładem międzynarodowym. Przegląd Politologiczny, (2), 5–20. https://doi.org/10.14746/pp.2020.25.2.1

Abstrakt

Autorka tekstu koncentruje, zwraca uwagę Czytelnika na problemie fundamentalnym dla kondycji Europy i stanu bezpieczeństwa świata XXI wieku, w którym mechanizmy – do niedawna stabilizujące relacje międzynarodowe na różnych poziomach systemu międzynarodowego – zostały rozregulowane. Swoista „apolarność” systemu międzynarodowego z jakim jesteśmy konfrontowani niepokoi, rodzi pytania i dylematy co do przyszłości, kierunków zmian i mechanizmów potrzebnych do „poradzenia” sobie z rzeczywistością radykalnie różną od tej w jakiej przynajmniej od półwiecza – z lepszym lub gorszym bilansem strat i zysków – zwykliśmy funkcjonować.

Wysoki stopień niepewności co do kierunków zmian, zasad jakie w tej niepewnej i niedookreślonej rzeczywistości zdominują myślenie o bezpieczeństwie i stabilizacji, o ładzie międzynarodowym wymusza pytania o kształt ładu światowego, jego możliwe projekcje oraz dylematy z jakimi trzeba się zmierzyć, aby jego ostateczny kształt stanowił silne „oparcie” dla bezpieczeństwa europejskiego. Na dzisiaj takiego projektu nie ma, podobnie jak uderzający jest brak wizji ładu, który odzwierciedlałby „adekwatne” oczekiwania, marzenia i racje Europy oraz innych regionów świata, ich mieszkańców, elit politycznych.

Przyjmuję hipotetycznie, iż „ład”/„porządek” europejski w jakim tkwi kontynent jawi się bardziej jako oksymoron, w rodzaju „nieuporządkowanego” porządku europejskiego, „chaotycznego ładu” lub – co wydaje się brzmieć nieco optymistyczniej – „stan” przed uporządkowaniem elementów świata. Jest to jednak wciąż nośnik rozwiązań bardziej zorientowanych do wnętrza kontynentu i jego „wątpliwej” spójności aniżeli do systemu międzynarodowego. Co więcej proponowane rozwiązania zdają się trwać „…w zawieszeniu między przeszłością, którą pragnie przezwyciężyć, a przyszłością której jeszcze nie zdefiniowała” (Kissinger, 2016, s. 95).

Przekroczenie tego progu jest niezbędne. Wymaga jednak, aby Europejczycy odpowiedzieli sobie na ponadczasowe pytanie: „ile jedności jest potrzebne i jak dużą różnorodność kulturowo-cywilizacyjną jest w stanie zaakceptować (tolerować) społeczność międzynarodowa (i rządy), aby porozumienie zapewniające pokój na kolejne stulecia przestało być efemerydą” (Kissinger, 2016, s. 95).

Elementem ważnym w zaprezentowanej narracji jest próba uporządkowania istoty i sensu pojęciowego takich konstrukcji jak „ład”, „porządek”, „chaos”, semiotycznie nieostrych a przez to wieloznacznych. To istotny zabieg analityczny. Czytelne i kluczowe dla wywodu pojęcia konkretyzują przedmiot badań, treść badanych zjawisk i procesów oraz ich funkcje, a przez to umożliwiają budowanie rozwiązań, które łączą różne racje, interesy, oczekiwania.

https://doi.org/10.14746/pp.2020.25.2.1
PDF

Bibliografia

Blok Z. (2011), Teoria – teorie – wiedza teoretyczna, w: Z. Blok, Czym jest teoria w politologii?, Warszawa.

Bousquet A. (2009), The Scientific Way of warfare: Order and Chaos on the Battelfields of Modernity, London.

Brzeziński Z. (2012), Balancing the East, Upgrading the West. U.S. Grand Strategy in an Age of Upheaval, “Forreign Affairs”, Jan/Febr., vol. 91, no. 1.

Cooper R. (2005), Pękanie granic. Porządek i chaos w XXI wieku, Poznań.

Filipowicz S. (2007), Demokracja. O władzy iluzji. W królestwie rozumu, Warszawa.

Fiszer J. M., Wódka J., Olszewski P., Paszewski T., Cianciara A., Orzelka-Strączek A. (2014), System euroatlantycki w wielobiegunowym świecie. Próba prognozy, Warszawa.

Frankowski P., Jeden świata – wiele „ładów”. Pytanie o kształt nowego porządku światowego….., s. 31.

Frankowski P. (2010), One World – Many “Orders”?, w: Order and Disorder in the International System, red. S. F. Krishna-Hensel, Ashgate Publishing Company.

Gaddis J. L. (1990/1991), International Relations theory and the End of the Cold War, “International Security”, Winter, vol. 17, no. 33.

Goldman K. (2001), Transforming the European National State: Dynamics and Internationalization, London.

Haliżak E. (2016), Stosunki USA – Chiny: falsyfikacja hipotezy „pułapki Tukidydesa”, „Stosunki Międzynarodowe”, nr 4, t. 52.

Huang Y. (2013), Democratic or Die? Why China’s Communist face Reform or Revolution, “Foreign Afairs”, Jan/Febr, vol. 92, no. 1.

Ikenberry G. J. (2011), The Future of Liberal World Order, “Foreign Affairs”, May/June, vol. 90, no. 3.

Jones S. G. (2013), The Mirage of the Arab Spring. Deal with the Region You Have, not the Region you Want, “Foreign Afairs”, Jan/Febr, vol. 92, no. 1.

Kissinger H. (2016), Porządek światowy, Wołowiec.

Kagan R. (2008), The Return of History and the End of Dreams, New York.

Krauz-Mozer B. (2011), Teoretyzowanie w politologii u progu XXI wieku, w: Czym jest teoria w politologii, red. Z. Blok, Warszawa.

Krauz-Mozer B. (2005), Teorie polityki. Założenia metodologiczne, Warszawa.

Kupchan Ch. A. (2012), The Democratic Malaise, “Foreign Affairs”, Jan/Febr.

Kuźniar R. (2017), Porządek międzynarodowy. Rewizja koncepcji, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 2.

Lampton D. M., How China is Ruled. Why It’s Getting Harder for Beijing to Govern [w:] ibidem, s. 74–84.

Linklater R. (2006), Od władzy do porządku: społeczność międzynarodowa, w: S. Burchill i in., Teorie stosunków międzynarodowych, Warszawa.

Łoś-Nowak T. (2005), Paradygmat realistyczny – projekcja porządku międzynarodowego w XXI wieku, w: Porządek międzynarodowy u progu XXI wieku, red. R. Kuźniar, Warszawa.

Łoś-Nowak T. (2008), Changes as the Subject of Research in the International Relations, “Polish Political Science Yearbook”.

Łoś-Nowak T. (2017), Janusowe oblicze państwa i współczesne metafory państwowości, „TEKA Komisji Politologii i Stosunków Międzynarodowych”, PAN Oddział w Lublinie, Lublin.

Muller J.-W. (2014), Eastern Europe Goes to South Disappearing Democracy in the EU’s Members, „Foreign Affairs”, March/April, vol. 93, no. 2.

Nye R. O, Nye J. S. (2001), Power and Interdependence, New York.

Orędzie noworoczne Angeli Merkel. „Testament polityczny”, https://www.dw.com/pl/or%C4%99dzie-noworoczne-angeli-merkel-testament-polityczny/a-51845198, 10.02.20202.

Patrick S. (2014), The Unruled World. The Case of Good Enough Global Governance, “Foreign Affairs”, Jan/Febr., no. 1, vol. 93 (dane tatystyczne z BS).

Rudnicki Z. B. (2018), Zmieniający sie światowy układ sił: zmierzch Zachodu i jego implikacje dla Unii Europejskiej, w: Stany Zjednoczone oraz państwa europejskie między globalizacją a regionalizacją, red. A. Mania, T. Pugacewicz, A. Wyrwisz, Warszawa.

Ruszkowski J. (2018), Państwo poza państwem. Wstępna konceptualizacja procesu, przesuwania władzy państwa na otoczenie poza państwowe, w: Państwo w czasach zmiany, red. M. Pietraś, I. Hofman, S. Michałowski, Lublin.

Sharma R. (2014), The Ever-emerging Markets: Why Economic Forecasts Fail, “Foreign Affairs”, vol. 93, no. 1.

Symonides J. (2005), Normatywne teorie ładu międzynarodowego po zimnej wojnie, w: Porządek międzynarodowy u progu XXI wieku: wizje – koncepcje – paradygmaty, red. R. Kuźniar, Wyd. Uniwersytetu Warszawskiego.

Tokarczuk O. (2019), Czuły narrator, „Gazeta Wyborcza” 12.12.

Thurow R. (2010), The Fertile Continent. Africa, Agriculture’s Final Frontier, “Foreign Affairs”, Nov/Dec., vol. 89, no. 6.

Wystąpienie Prezydenta E. Macrona na UJ, TVN24/Polska 5.02.2020.

Zakaria F. (2013), Can America be Fixed? The New Crisis of Democracy, “Foreign Affairs”, Jan/Febr., no. 1, vol. 92.

Teksty opublikowane na łamach czasopisma "Przegląd Politologiczny" i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC BY 4.0 (Creative Commons - Uznanie autorstwa). Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.