Kolonializm – Dekolonizacja – Postkolonializm. Rozważania o istocie i periodyzacji
PDF

Słowa kluczowe

kolonializm
kolonializm i wojna
kryzys i rozpad systemu kolonialnego
dekolonizacja
neokolonializm
postkolonializm
studia o grupach podporządkowanych

Jak cytować

Mazurczak, W. (2016). Kolonializm – Dekolonizacja – Postkolonializm. Rozważania o istocie i periodyzacji. Przegląd Politologiczny, (3), 131–144. https://doi.org/10.14746/pp.2016.21.3.9

Abstrakt

Trudno przecenić znaczenie epoki kolonialnej dla dziejów świata. W ostatnich latach obserwujemy wręcz lawinowy wzrost publikacji już nie tylko o kolonializmie ale przede wszystkim o postkolonializmie. Głos zabierają filolodzy, kulturoznawcy, historycy, socjolodzy i politolodzy, prawnicy, ekonomiści a nawet medycy i psycholodzy, co często wprowadza chaos i różne rozumienie wielu wydawałoby się oczywistych pojęć. To wszystko wymaga uporządkowania. Celem artykułu jest zdefiniowanie podstawowych kategorii takich jak kolonializm i dekolonizacja, neokolonializm i postkolonializm, zakreślenie ich granic terytorialnych i chronologicznych. To swego rodzaju próba wyjaśnienia dyskusji, pisana przez historyka i politologa, a więc z perspektywy człowieka zajmującego się dziejami kolonializmu. W artykule przedstawiono rozważania dotyczące definicji i zakresu pojęcia kolonializm, jego rozwój w XIX i pierwszej połowie XX wieku – od genezy poprzez ekspansję państw europejskich aż do jego kryzysu, którego początki widzieć powinniśmy już w latach I wojny światowej i wreszcie jego rozpadu po II wojnie światowej. Następnie omówiono pojęcie dekolonizacji, czynniki przyśpieszające dekolonizację oraz nowe propozycje periodyzacyjne. Ostatnia część artykułu to rozważania na temat postkolonializmu, a więc nowej refleksji nad kolonializmem a przede wszystkim nad jego konsekwencjami i pozostałościami we współczesnym świecie. Coraz częściej bowiem nie ograniczano się tylko do historii kolonializmu i dekolonizacji. Podkreślano, że istnieją różne rodzaje podporządkowania, a nowe ujęcie powinno dotyczyć historii i perspektyw wszystkich grup podporządkowanych np. ludzi zmarginalizowanych (klas niższych, kobiet, mniejszości narodowych i seksualnych itp.). W tym sensie kolonializm trwa nadal i stąd być może ten wzrost zainteresowania i aktualność problematyki, która jeszcze niedawno wydawała się kategorią już tylko historyczną.

https://doi.org/10.14746/pp.2016.21.3.9
PDF

Bibliografia

Albertini R. (1971), Decolonization. The administration and Future of the Colonies, 1919–1960, New York.

Bartnicki A. (1971), Konflikty kolonialne 1864–1939, Warszawa.

Betts R. F. (2004), Decolonization, Second Edition, London.

Domańska E. (2008), Badania postkolonialne, w: L. Gandhi, Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne, Poznań, s. 157–165.

Ferro M. (1997), Historia kolonizacji, Warszawa.

Gandhi L. (2008), Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne, Poznań.

Gawrycki M. F., Szeptycki A. (2011), Podporządkowanie – niedorozwój – wyobcowanie. Postkolonializm a stosunki międzynarodowe, Warszawa.

Goldsworthy D. (1966), Colonial Issues in British Politics 1945–1961. From „Colonial Development” to „Wind of Change”, London.

Golka M. (2009), Polska transformacja w perspektywie postkolonialne, „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, rok LXXI, z. 2, s. 439–456.

Grimal H. (1965), Decolonization, the British, French, Dutch and Belgian Empires 1919–1963, Boulder.

Iwiński T. (1979), Współczesny neokolonializm, Warszawa.

Kieniewicz J. (1986), Od ekspansji do dominacji. Próba teorii kolonializmu, Warszawa.

Kieniewicz J. (2003), Wprowadzenie do historii cywilizacji Wschodu i Zachodu, Warszawa.

Kieniewicz J. (2008), Ekspansja, kolonializm, cywilizacja, Warszawa.

Kosidło A. (1997), Dekolonizacja Afryki. Kryzys formalnego imperium Wielkiej Brytanii (1939–1951), Gdańsk.

Kubiaczyk F. (2013), Nowoczesność, kolonialność i tożsamość: perspektywa latynoamerykańska, Poznań.

Kula M. (1990), Narodowe i rewolucyjne, Warszawa.

Lasoń M. (2008), Dekolonizacja i ruch państw niezaangażowanych, w: Międzynarodowe stosunki polityczne, pod red. E. Cziomera, Kraków, s. 149–171

Leksykon współczesnych międzynarodowych stosunków politycznych (2000), pod red. Cz. Mojsiewicza, Wrocław.

Mały słownik stosunków międzynarodowych (1996), pod red. G. Michałowskiej, Warszawa.

Mazurczak W. (1988), The Rise and Fall of the West Indies Federation, Poznań.

Mazurczak W. (1999), Kolonializm i wojna. Brytyjskie imperium kolonialne w czasie II wojny światowej, Poznań.

Mazurczak W. (2009), Posiadłości kolonialne we współczesnym świecie, „Przegląd Politologiczny”, nr 4, s. 125–133.

Mazurczak W. (2013), Decolonization / Non Alignment. The Bandung Conference and the Emergence of the Third World in the process of decolonization, „The Polish Political Science Quarterly”, nr 1, s. 67–76.

Osmańczyk E. (1986), Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Warszawa.

Ostaszewski P. (2008), Międzynarodowe stosunki polityczne. Zarys wykładów, Warszawa.

Robertson D. (2009), Słownik polityki, Warszawa.

Reinhard W. (2011), A short history of colonialism, Manchester.

Sobczyński M. (2006), Państwa i terytoria zależne. Ujęcie geograficzno-polityczne, Toruń.

Teksty opublikowane na łamach czasopisma "Przegląd Politologiczny" i udostępniane w formacie PDF objęte są licencją CC BY 4.0 (Creative Commons - Uznanie autorstwa). Kopiowanie i rozpowszechnianie dozwolone jest pod warunkiem uznania autorstwa.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.