Between Literature and Fact – Jerzy Bandrowski’s Novel Niezwalczone sztandary as a Historical Source. Editorial Side Notes
Journal cover Poznań Polish Studies.  Literary Series, volume 50, year 2026
PDF (Język Polski)

Keywords

Polish interwar prose
Siberia
Russia
5th Siberian Division
Czechoslovak Corps

How to Cite

Ambroziak, T. (2026). Between Literature and Fact – Jerzy Bandrowski’s Novel Niezwalczone sztandary as a Historical Source. Editorial Side Notes. Poznań Polish Studies. Literary Series, 50, 311–334. https://doi.org/10.14746/pspsl.2026.50.16

Abstract

(The Unconquered Banners) in terms of its specific use as a historical source. This work, which is a fictionalized account of the author’s stay in Russia in 1918, provides a wealth of factual information about the process of creating Polish armed units in eastern Russia. However, it is sometimes inaccurate or erroneous. Moreover, the author presents his own subjective point of view on the process of forming Polish troops in Siberia, and the book is largely polemical in nature, criticizing the 5th Polish Rifle Division (Siberian) and its cooperation with the Czechoslovak army. For this reason, despite the novel’s undoubted value as a source, a high degree of caution should be exercised when using it in historical research.

https://doi.org/10.14746/pspsl.2026.50.16
PDF (Język Polski)

References

Bandrowski Jerzy (1917a), Biały lew, Drukarnia Polska, Kijów.

Bandrowski Jerzy (1917b), W płomieniach. Lwów w lecie 1914, nakł. autora, Kijów.

Bandrowski Jerzy (1920a), Krwawa chmura. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów.

Bandrowski Jerzy (1920b), Pielgrzymi. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów.

Bandrowski Jerzy (1920c), Przez jasne wrota, Wydawnictwo Polskie, Lwów.

Bandrowski Jerzy (1921a), Czerwona rakieta, Wydawnictwo Polskie, Lwów

Bandrowski Jerzy (1921b), Wściekłe psy. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów.

Bandrowski Jerzy (1923), Niezwalczone sztandary. Powieść, Wydawnictwo Polskie, Lwów.

Bandrowski Jerzy (1933), Trzynasty, w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m].

Bibliografia (1933), w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m.].

Czechy a Polska (1917), „Dziennik Polski”, 12 (25) sierpnia.

Dyboski Roman (1922), Siedem lat w Rosji i na Syberii. (1915–1921) przygody i wrażenia, Gebethner i Wolff, Warszawa.

Jaworski R.F. (1933), Dni bugurusłańskie…, w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m.].

Lubodziecki Stanisław (1935), Polacy na Syberii w latach 1917–1920. Wspomnienia, „Sybirak”, nr 1.

Mowa Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza J. Piłsudskiego wygłoszona na Święcie 30 Dywizji Syberyjskiej w Brześciu n/B. w dniu 16/7. 1922 r. (1933), w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m.].

Sadowski Zygmunt (1933), Wiosną 1918 roku, w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m.].

Suchenek-Suchecki Henryk (1933), To się pamięta…, w: Sybiracy 1918–1933, [b.w.], [b.m.].

Sybiracy 1918–1933 (1933), [b.w.], [b.m.].

Wojstomski Stefan Witold (1937), przedm. Jan Stefan Skorobohaty-Jakubowski, O Polskiej Legii Syberyjskiej – artykuły, Monolit, Warszawa.

Владивосток, 15 ноября 1918 года (2018), https://lot1959.livejournal.com/95242.html [доступ: 30.09.2025].

Госпиталь на Эгершельде (2019), https://pastvu.com/p/876284 [доступ: 30.09.2025].

Женщина-фотограф у «Метрополя» (2018), https://pastvu.com/p/11959 [доступ: 30.09.2025].

Из истории застройки Эгершельда. Часть 2. Госпиталь на Экспортной и территория вокруг него (2016), https://noel-17.livejournal.com/11848.html [доступ: 30.09.2025].

Панорама японского госпиталя (2022), https://pastvu.com/p/1638352 [доступ: 30.09.2025].

Парад интервентов во Владивостоке. Сентябрь 1918 (2013), https://humus.livejournal.com/3337607.html [доступ: 30 września 2025].

Театральный проезд. Агентство Международного общества спальных вагонов и скорых поездов в гостинице «Метрополь» (2023), https://pastvu.com/p/1938855 [доступ: 30.09.2025].

Улица Горького, 37 и 39 (2017), https://pastvu.com/p/645381 [доступ: 30.09.2025].

Японский госпиталь Красного Креста во Владивостоке в период интервенции (2014), https://yaromirr.livejournal.com/6528.html [доступ: 30.09.2025].

[Vladivostok, 15 noâbrâ 1918 goda (2018), https://lot1959.livejournal.com/95242.html [dostup: 30.09.2025].

Gospitalʹ na Ègeršelʹde (2019), https://pastvu.com/p/876284 [dostup: 30.09.2025].

Ženŝina-fotograf u «Metropolâ» (2018), https://pastvu.com/p/11959 [dostup: 30 września 2025].

Iz istorii zastrojki Ègeršelʹda. Častʹ 2. Gospitalʹ na Èksportnoj i territoriâ vokrug nego (2016), https://noel-17.livejournal.com/11848.html [dostup: 30.09.2025].

Panorama âponskogo gospitalâ (2022), https://pastvu.com/p/1638352 [dostup: 30.09.2025].

Parad interventov vo Vladivostoke. Sentâbrʹ 1918 (2013), https://humus.livejournal.com/3337607.html [dostup: 30 września 2025].

Teatralʹnyj proezd. Agentstvo Meždunarodnogo obŝestva spalʹnyh vagonov i skoryh poezdov v gostinice «Metropolʹ» (2023), https://pastvu.com/p/1938855 [dostup: 30.09.2025]

Ulica Gorʹkogo, 37 i 39 (2017), https://pastvu.com/p/645381 [dostup: 30.09.2025].

Âponskij gospitalʹ Krasnogo Kresta vo Vladivostoke v period intervencii (2014), https://yaromirr.livejournal.com/6528.html [dostup: 30.09.2025].

Bagiński Henryk (1921), Wojsko polskie na Wschodzie. 1914–1920, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa.

Bandrowski Jerzy 1883-1940 [hasło] (1996), w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 1, red. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan, WSiP, Warszawa.

Batowski Henryk (1930), T.G. Masaryk a Polska, „Przegląd Współczesny”, R. 9, t. 33, nr 96/98.

Bim-Bom (2025), https://tinyurl.com/27n7sw67 [dostęp: 30.09.2025].

Burek Tomasz (1991), Problemy wojny, rewolucji i niepodległości w zwierciadle prozy narracyjnej, w: Literatura polska 1918–1975, t. 1: 1918–1932, red. Alina Brodzka, Helena Zaworska, Stefan Żółkiewski, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Doliwa Katarzyna (2018), „A wiosną – niechaj wiosnę, nie Polskę, zobaczę” – postawy młodego pokolenia literatów wobec odzyskania niepodległości, „Miscellanea Historico-Iuridica”, t. 17, z. 1.

Eberhardt Piotr (2017), Poglądy geopolityczne Tomasza Masaryka, „Przegląd Geograficzny”, t. 89, z. 2.

Fic Victor Miroslav (1978), The Bolsheviks and the Czechoslovak Legion. Origin of Their Armed Conflict. March to May 1918, Abhinav Publication, New Delhi.

Herrmann Marcin (2024), Jerzy Bandrowski (1883–1940), „Krzysztofory. Zeszyty naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa”, z. 42.

Kaden-Bandrowski Juliusz 1885–1944 [hasło] (1996), w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, t. 4, red. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan, WSiP, Warszawa.

Kuncewicz Piotr (1991), Agonia i nadzieja, t. 1: Literatura polska od 1918, Officyna, Warszawa.

Lejeune Philippe (1975), Pakt autobiograficzny, „Teksty”, nr 5 (23).

Materski Wojciech (1990), Bolszewicy i samuraje. Walka dyplomatyczna i zbrojna o rosyjski Daleki Wschód (1917–1925), PWN, Warszawa.

Miłosz Czesław (1993), Historia literatury polskiej do roku 1939, przeł. Maria Tarnowska, Znak, Kraków.

Muszyński Wojciech Jerzy (2019), Białe Legiony przeciwko bolszewikom. Polskie formacje wojskowe w Rosji 1918–1920, IPN, Warszawa.

Pawłowski Łukasz (2009), Czystość, brud i chaos rewolucji. O dwóch częściach „Przedwiośnia”, „Teksty Drugie”, nr 3.

Radziwiłłowicz Dariusz (2009), Polskie formacje zbrojne we wschodniej Rosji oraz na Syberii i Dalekim Wschodzie w latach 1918–1920, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn.

Sucharski Tadeusz (2012), Rewolucyjna Rosja od środka, ale w polskich oczach, „Przegląd Rusycystyczny”, nr 1/2.

Suleja Włodzimierz (1981), Propagandowe treści powieści politycznych Juliusza Kadena-Bandrowskiego, „Dzieje Najnowsze”, R. XIII, z. 3.

Šteidler František (1922), Československé hnutí na Rusi, Památník Odboje, Praha.

Wiśniewski Jan (2004), Ewakuacja oddziałów polskich z Dalekiego Wschodu w 1920 roku, „Zesłaniec”, nr 16.

Wiśniewski Jan (2017), Kwestia polsko-czechosłowackiej współpracy wojskowej w Rosji (listopad 1917 – styczeń 1918). Koncepcje Tomáša G. Masaryka, „Dzieje Najnowsze”, R. XLIX, nr 4.

Wiśniewski Jan (2018), Czesi i Rosjanie wobec organizacji polskich formacji wojskowych we wschodniej Rosji i na Syberii w 1918 roku, „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie”, nr 8.

Ziomek Jerzy (1964), Powieść polityczna – powieść o polityce, „Pamiętnik Literacki”, t. 55, z. 4.

Бим-Бом – дуэт клоунов (2025), https://tinyurl.com/zryzt9nv [доступ: 30.09.2025].

Дубровин Сергей (2014), Милютинский: переулок двух костелов. Первые католические храмы в центре Москвы, «Хронотоп XIX века. Памятники Москвы классической на карте города», № 4 (34).

Гельман Вячеслав Александрович (2023), Японская интервенция на Дальнем Востоке России, «Вестник Бурятского государственного университета. Гуманитарные исследования Внутренней Азии», № 1.

Иван Саблин (2020), Дальневосточная республика: от идеи до ликвидации, Новое литературное обозрение, Москва.

Кулик Мариуш (2021), 5-я польская стрелковая дивизия – состояние исследований, в: Поляки в Сибири в конце XIX – первой четверти XX века: историографические традиции, новые направления и перспективы исследований, ред. Томаш Амброзяк, Светлана Анатольевна Мулина, Алетейя, Санкт-Петербург.

Лагно Анна Романовна (2018), Улица Мархлевского в Москве, в: Славяне и Россия: славяне в Москве. К 870-летию со дня основания г. Москвы. Сборник статьей, ред. Светлана Ивановна Данченко, Институт славяноведения РАН, Москва.

[Bim-Bom – duèt klounov (2025), https://tinyurl.com/zryzt9nv [dostup: 30.09.2025].

Dubrovin Sergej (2014), Milûtinskij: pereulok dvuh kostelov. Pervye katoličeskie hramy v centre Moskvy, «Hronotop XIX veka. Pamâtniki Moskvy klassičeskoj na karte goroda», № 4 (34).

Gelʹman Vâčeslav Aleksandrovič (2023), Âponskaâ intervenciâ na Dalʹnem Vostoke Rossii, «Vestnik Burâtskogo gosudarstvennogo universiteta. Gumanitarnye issledovaniâ Vnutrennej Azii», № 1.

Ivan Sablin (2020), Dalʹnevostočnaâ respublika: ot idei do likvidacii, Novoe literaturnoe obozrenie, Moskva.

Kulik Mariuš (2021), 5-â polʹskaâ strelkovaâ diviziâ – sostoânie issledovanij, v: Polâki v Sibiri v konce XIX – pervoj četverti XX veka: istoriografičeskie tradicii, novye napravleniâ i perspektivy issledovanij, red. Tereza Ambrozâk, Sergej Alekseevič Mulin, Izdatelʹstvo Sankt-Peterburgskogo universiteta, Sankt-Peterburg.

Lagno Anna Romanovna (2018), Ulica Marhlevskogo v Moskve, v: Slavâne i Rossiâ: slavâne v Moskve. Nikitinskie čteniâ «Slavâne i Rossiâ» k 870-letiû so dnâ osnovaniâ g. Moskvy, red. Sergej Ivanovič Dančenko, Institut slavânovedeniâ RAN, Moskva.]