Abstract
W artykule podjęto problem ideowej wymowy grobowca papieża Bonifacego VIII w bazylice watykańskiej oraz dokonanego przez papieża nawiązania do postaci jego poprzednika z początku VII wieku, św. Bonifacego IV (608-615). To ukończone w 1296 roku dzieło autorstwa Arnolfa di Cambio i prawdopodobnie Jacopa Torritiego należy umiejscowić w kontekście skomplikowanych początków pontyfikatu Bonifacego VIII, wybranego na Stolicę Piotrową za życia poprzednika. Przeprowadzona analiza obejmuje ukazanie wyglądu tego nieistniejącego dzisiaj mauzoleum na podstawie zachowanych świadectw, prezentację ideowego przesłania grobowca oraz przybliżenie oryginalnego wprzęgnięcia przez Bonifacego VIII hagiografii w program własnego pontyfikatu. W artykule zastosowano metodę analityczną w odniesieniu do historii i historii sztuki. W świetle przeprowadzonych badań mauzoleum Bonifacego VIII w bazylice watykańskiej jawi się jako dzieło niezwykle spójne ideowo i podporządkowane jego wizji pontyfikatu, a zarazem służące apologii najwyższej władzy w Kościele w kontekście pojawiających się oskarżeń o bezprawną jej uzurpację. Zaprezentowane analizy mogą stanowić punkt wyjścia do dalszych badań nad papieską obrzędowością w średniowieczu.
Riferimenti bibliografici
Acta Aragonensia. Quellen zur deutschen, italienischen, französischen, spanischen, zur Kirchen- und Kulturgeschichte aus der diplomatischen Korrespondenz Jaymes II. (1291-1327), hrsg. H. Finke, Bd. 1-2, Dr. Walther Rotschild, Berlin-Leipzig 1908; Bd. 3, Dr. Walther Rotschild, Leipzig 1922.
Acta Sanctorum Maii, vol. 6, Apud Victorem Palme, Parisiis-Romæ 1866.
Bernardo Gui, De secta illorum qui se dicunt esse de ordine Apostolorum, a cura di A. Segarizzi, (Rerum Italicarum Scriptores, 9/5), Casa Editrice S. Lapi, Città di Castello 1907.
Biblioteca Apostolica Vaticana, Ms. Barb.lat.2733, https://digi.vatlib.it/view/MSS_Barb.lat.2733.pt.1.
Boase T.S.R., Boniface VIII, Constable, London 1933.
Bonifacio VIII. Atti del XXXIX Convegno Storico Internazionale, Todi, 13-16 ottobre 2002, a cura di E. Menestò (Atti dei Convegni del Centro Italiano di Studi sul Basso Medioevo, Accademia Tudertina, e del Centro di Studi sulla Spiritualità Medievale, Nuova serie, 16), Fondazione CISAM, Spoleto 2003.
Bonifacio VIII. Ideologia e azione politica. Atti del Convegno organizzato nell’ambito delle Celebrazioni per il VII Centenario della morte, Città del Vaticano-Roma, 26-28 aprile 2004, (Bonifaciana, 2), Istituto storico italiano per il medio evo, Roma 2006.
Coste J., Boniface en procès. Articles d’accusation et dépositions des temoins (1303-1311), “L’Erma” di Bretschneider, Roma 1995.
Das “Opus Metricum” des Kardinals Jacobus Gaietani Stefaneschi [in:] F.X. Seppelt, Monumenta Coelestiniana. Quellen zur Geschichte des Papstes Coelestin V., Druck und Verlag von Ferdinand Schöningh, Paderborn 1921, pp. 1-146.
Dokumenty Soborów Powszechnych, tekst grecki, łaciński, polski, t. II: (869-1312), Konstantynopol IV, Lateran I, Lateran II, Lateran III, Lateran IV, Lyon I, Lyon II, Vienne, red. A. Baron, H. Pietras, Wydawnictwo WAM, Kraków 2003.
Epistola ad Conradum de Offida [in:] Petri Iohannis Olivi De renuntiatione papae Coelestini V. Quaestio et Epistola, ed. L. Oliger, “Archivum Franciscanum Historicum” 11 (1918), pp. 366-373.
Finke H., Aus den Tagen Bonifaz VIII. Funde und Forschungen, Druck und Verlag der Aschendorffschen Buchhandlung, Münster i. W. 1902.
Frammenti di memoria. Giotto, Roma e Bonifacio VIII, a cura di M. Andaloro, S. Maddalo, M. Miglio (Bonifaciana, 5), Istituto storico italiano per il medio evo, Roma 2006.
Fumi L., Cerlini A., Una continuazione orvietana della cronaca di Martin Polono, “Archivio Muratoriano” 14 (1914), pp. 112-139.
Gregorovius F., Storia della città di Roma nel Medioevo, vol. 2, Gherardo Casini Editore, Brugherio-Milano 1988.
Grimaldi G., Descrizione della basilica antica di S. Pietro in Vaticano, Codice Barberiniano latino 2733, a cura di R. Niggl, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano 1972.
Grzeszczak J., Papież - święty z definicji? Od Dictatus papae do Santo subito, “Poznańskie Studia Teologiczne” 24 (2010), pp. 247-288.
Herde P., Cölestin V. (1294) (Peter von Morrone) Der Engelpapst mit einem Urkundengehang und edition zweiter viten, (Päpste und Papsttum, 16), Anton Hiersemann, Stuttgart 1981.
Holtzmann W., Wilhelm von Nogaret. Rat und Grossiegelbewahrer Philipps des Schönen von Frankreich, Mohr, Freiburg i. B. 1898.
Innocentii III papae sermones de diversis. Sermo III in consecratione Pontificis. De quatuor speciebus desponsationum, et praeconiis Romanae Ecclesiae; de spirituali conjugio episcopi cum Ecclesia sua, et bonis conjugii, PL 217, pp. 659-666.
John Paul II, Apostolic Constitution Universi Dominici gregis on the vacancy of the Apostolic See and the election of the Roman Pontiff, http://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/apost_constitutions/documents/hf_jp-ii_apc_22021996_universi-dominici-gregis.html.
Kantorowicz E., Dwa Ciała Króla. Studium ze średniowiecznej teologii politycznej, tłum. M. Michalski, A. Krawiec, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
Körtum H., [Boniface VII] [in:] Dictionnaire historique de la papauté, éd. P. Levillain, Fayard, Paris 2003, pp. 232-233.
Księga Pontyfików (Liber Pontificalis), 1–96 (until 772), tłum. P. Szewczyk, M. Jesiotr, red. M. Ożóg, H. Pietras, Wydawnictwo Akademii Ignatianum, Wydawnictwo WAM, Kraków 2014.
Ladner G., Die Statue Bonifaz’ VIII. in der Lateranbasilika und die Enstehung der dreifach gekrönten Tiara, “Römische Quartalschrift” 42 (1934), 1-2, pp. 35-69 + 14 plates.
Le culture di Bonifacio VIII. Atti del Convegno organizzato nell’ambito delle Celebrazioni per il VII Centenario della morte. Bologna, 13-15 dicembre 2004 (Bonifaciana, 3), Istituto storico italiano per il medio evo, Roma 2006.
Maccarone M., Il sepolcro di Bonifacio VIII nella basilica vaticana [in:] Roma anno 1300, a cura di A.M. Romanini, „L’Erma” di Bretschneider, Roma 1995, pp. 753-771.
Paravicini Bagliani A., Bonifacio VIII, trad. F. Bacchelli, Giulio Einaudi Editore, Torino 2003.
Paravicini Bagliani A., Il corpo del Papa (Biblioteca di cultura storica, 204), Giulio Einaudi Editore, Torino 1994.
Paravicini Bagliani A., Le chiavi e la Tiara. Immagini e symboli del papato medievale (La corte dei papi, 3), Viella, Roma 1998.
Rendina C., I papi. Storia e segreti, Newton & Compton Editori, Roma 2004.
Romanini A.M., Arnolfo di Cambio nella Basilica di San Pietro [in:] L’Architettura della basilica di San Pietro. Storia e costruzione. Atti del Convegno Internazionale di Studi, Roma 7–10 novembre 1995, “Quaderni dell’Istituto di Storia dell’Architettura” 25-30 (1995-1997), pp. 45-62.
Romano S., Visione e visibilità nella Roma papale: Nicolò III e Bonifacio VIII [in:] Bonifacio VIII. Ideologia e azione politica. Atti del Convegno organizzato nell’ambito delle Celebrazioni per il VII Centenario della morte, Città del Vaticano–Roma, 26-28 aprile 2004 (Bonifaciana, 2), Istituto storico italiano per il medio evo, Roma 2006, pp. 59-76.
Rusconi R., Santo Padre. La santità del papa da san Pietro a Giovanni Paolo II (Sacro/santo - nuova serie, 14), Viella, Roma 2010.
Vita C [in:] S. Pierre Célestin et ses premiers biographes, “Analecta Bollandiana” 16 (1897), pp. 393-458.
Licenza
Copyright (c) 2021 Jan Grzeszczak
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non commerciale - Non opere derivate 4.0 Internazionale.