Słowa kluczowe
totalitaryzmy
Szoa
Sprawiedliwy
polityka historyczna
Jak cytować
Abstrakt
Atak Hamasu na Izrael z 7 października 2023 r. i zbrojny odwet Izraela na Strefę Gazy otworzyły nowy rozdział w badaniach nad współczesnym antysemityzmem i pamięcią o Holokauście. Uwidocznił napięcia między pamięcią historii Zagłady Żydów europejskich a bieżącymi konfliktami politycznymi. Niniejszy artykuł przypomina oryginalne znaczenie terminu Sprawiedliwy, co jest bardzo istotne w kontekście wzrostu nastrojów antysemickich.
Bibliografia
Bergson H. (2022), Materia i pamięć, Wydawnictwo vis-a-vis, Kraków.
Halbwachs M. (2022), Społeczne ramy pamięci, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa.
Hilberg R. (2012), Pamięć i polityka. Droga historyka Zagłady, Stowarzyszenie Centrum badań nad Zagładą Żydów, Warszawa.
Friedlander S. (2017), Dokąd prowadzi pamięć. Moje życie, Wydawnictwo Literackie, Kraków.
Friedlander S. (2010), Czas eksterminacji. Nazistowskie Niemcy i Żydzi 1939–1945, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa.
Margalit A. (2023), Etyka pamięci, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa.
Ricoeur P. (2010), Miłość i sprawiedliwość, Wydawnictwo Universitas, Kraków.
Jewish people’s experiences and perceptions of Antisemitism, 2024, https://fra.europa.eu/en/publication/2024/experiences-and-perceptions-antisemitism-third-survey, 15.02.2025.
Komisja Europejska, komunikat prasowy FRA III badanie, Poziom antysemityzmu w Europie jest nadal wysoki, https://fra.europa.eu/sites/default/files/fra_uploads/pr-2024-antisemitism_pl.pdf, 15.02.2025.
Oświadczenie Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie wsparcia dla ustanowienia Europejskiego Dnia Pamięci o Sprawiedliwych, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/HTML/?uri=OJ:C:2013:261E:FULL, 14.02.2025.
About ADL, https://www.adl.org/about/who-we-are, 14.02.2025.
About J7, https://www.adl.org/j7-large-communities-task-force-against-antisemitism, 14.02.2025.
J7 Annual Report on Antisemitism 2025, https://www.adl.org/sites/default/files/pdfs/2025-05/j7-annual-report-on-antisemitism-2025.pdf, 14.02.2025.
Claims Conference, https://www.claimscon.org/country-survey/, 16.02.2025.
Claims Conference (2025), Cross Country Holocaust Survey Research Keys Findings, https://www.claimscon.org/wp-content/uploads/2025/01/Claims-Conference-Research-Insights-01.09.25.pdf, 16.02.2025.
About Holocaust, Mosze Bejski urodzony w 1920 roku w Krakowie, ocalały z obozu w Płaszowie, https://aboutholocaust.org/pl/testimonies/mosze-bejski-urodzony-w-1920-roku-w-krakowie-ocalaly-z-obozu-plaszowie, 20.02.2025.
Blue Letter Bible, https://www.blueletterbible.org/lexicon/h6664/kjv/wlc/0-1/, 17.02.2025.
Cała A., Zalewska G., Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, POLIN Wirtualny Sztetl, https://sztetl.org.pl/pl/slownik/sprawiedliwi-wsrod-narodow-swiata, 25.03.2025.
Dom Spotkań z Historią, Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, https://dsh.waw.pl/program/archiwum-wydarzen-2014/europejski-dzien-pamieci-o-sprawiedliwych/, 25.03.2025.
Encyklopedia PWN, https://encyklopedia.pwn.pl/szukaj/Sprawiedliwy.html, 17.02.2025.
Margaf M., Badanie: ogromne braki w wiedzy na temat zagłady Żydów, 23.01.2025,
DW, https://www.dw.com/pl/badanie-ogromne-braki-w-wiedzy-na-temat-holokaustu-organizacja-alarmuje/a-71389191, 20.02.2025.
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, https://polin.pl/pl/europejski-dzien-pamieci-o-sprawiedliwych#:~:text=Od%201963%20roku%20Instytut%20Yad,Sprawiedliwego%22%2C%20dokonuj%C4%85c%20jego%20uniwersalizacji, 25.03.2025.
Żydowski Instytut Historyczny, 6 marca. Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych, https://www.jhi.pl/artykuly/6-marca-europejski-dzien-pamieci-o-sprawiedliwych,573#:~:text=6%20marca%20to%20Europejski%20Dzie%C5%84,si%C4%99%20totalitarnym%20re%C5%BCimom%20XX%20wieku, 25.03.2025.
Holokaust – Wprowadzenie (2025), https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/introduction-to-the-holocaust, 25.01.2025.
Germany, https://eurojewcong.org/communities/germany/, 25.01.2025.
France, https://eurojewcong.org/communities/france/, 25.01.2025.
Brog M., In blessed Memory of a Dream: Mordechai Shenavi and Initial Holocaust Commemoration Ideas in Palestine, 1942–1945, https://www.yadvashem.org/articles/academic/in-blessed-memory-of-a-dream.html, 5.02.2025.
Commission, https://www.yadvashem.org/education/other-languages/polish/righteous-among-the-nations/commission.html, 5.02.2025.
History of program, https://www.yadvashem.org/education/other-languages/polish/righteous-among-the-nations/history-of-program.html, 5.02.2025.
Honoring, https://yadvashem.org/education/other-languages/polish/righteous-among-the-nations/honoring.html, 5.02.2025.
Rescue of jews, https://www.yadvashem.org/righteous/resources/the-righteous-among-the-nations-and-the-rescue-of-jews.html, 5.02.2025.
Righteous among the nations, https://www.yadvashem.org/education/other-languages/polish/righteous-among-the-nations/apply.html, 5.02.2025.
Yad Vashem Law, https://www.yadvashem.org/about/yad-vashem-law.html, 5.02.2025.
About Mishna, https://www.sefaria.org/texts/Mishnah, 10.02.2025.
Miszna 4:5, https://www.sefaria.org/Mishnah_Sanhedrin.4.5?lang=bi, 10.02.2025.
O sprawiedliwych, https://sprawiedliwi.org.pl/pl/o-sprawiedliwych, 12.02.2025.
Instytut Yad Vashem, https://sprawiedliwi.org.pl/pl/o-sprawiedliwych/instytut-yad-vashem, 12.02.2025.
Ogród Sprawiedliwych wśród narodów Świata, https://sprawiedliwi.org.pl/o-sprawiedliwych/instytut-yad-vashem/ogrod-sprawiedliwych-wsrod-narodow-swiata, 12.02.2025.
Kryteria Yad Vashem, https://sprawiedliwi.org.pl/pl/o-sprawiedliwych/instytut-yad-vashem/kryteria-yad-vashem, 12.02.2025.
Fundacja, https://ogrodsprawiedliwych.pl/fundacja, 27.03.2025.
Ogród, https://ogrodsprawiedliwych.pl/, 27.03.2025.
Ogrody Sprawiedliwych, 6 marca – Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych. Ogłaszamy nazwiska nowych Sprawiedliwych, 6.03.2025, https://ogrodsprawiedliwych.pl/aktualnosci/sprawiedliwi-2025, 27.03.2025.
Pietrzykowski Sz. (2024), prezentacja: Sprawiedliwi, pomoc, ratowanie… Wprowadzenie teoretyczne, kurs: Wielkopolscy Sprawiedliwi, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu, 21.11.2024.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Klaudia Wojtkowiak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.