Słowa kluczowe
Zielony Ład
polityka rolna UE
transformacja systemu żywnościowego
bezpieczeństwo żywnościowe Polski
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł analizuje sposób, w jaki strategia „Od pola do stołu” (Farm to Fork – F2F), będąca kluczowym elementem Europejskiego Zielonego Ładu, została przyjęta i wdrażana w Polsce. Skupia się na głównych kontrowersjach, działaniach adaptacyjnych oraz punktach zwrotnych w procesie jej implementacji. W artykule zidentyfikowano napięcia między celami środowiskowymi UE a realiami społeczno-gospodarczymi sektora rolno-żywnościowego w Polsce. W analizie wykorzystano metodę desk research, uzupełnioną o dane pierwotne z wywiadów z przedstawicielami branży rolnej. Wnioski wskazują na dominację podejścia reaktywnego, brak długofalowej strategii krajowej oraz silny wpływ czynników politycznych i społecznych na przebieg transformacji.
Bibliografia
Brodziak G. (2024, 20 maja), Wywiad przeprowadzony przez K. Marzędę-Młynarską. Federacja Branżowych Związków Producentów Mięsa „Hodowcy Razem” – organizacja zrzeszająca związki branżowe sektora trzody chlewnej, drobiu i bydła [Interview conducted by K. Marzęda-Młynarska. Federation of Industry Associations of Meat Producers “Hodowcy Razem” (Breeders Together) – an organization bringing together industry associations from the pig, poultry, and cattle sectors].
Izba Zbożowo-Paszowa (2024, 22 lipca), Odpowiedzi na pytania badawcze przesłane przez K. Marzędę-Młynarską w dniu 3 lipca 2024 r. [Answers to research questions sent by K. Marzęda-Młynarska on July 3, 2024].
Plewa J. (2024, 25 czerwca), Wywiad przeprowadzony przez K. Marzędę-Młynarską [Interview conducted by K. Marzęda-Młynarska].
Szajner P. (2020), Wpływ strategii „Od pola do stołu” na sektor mleczarski w Polsce, opracowanie eksperckie, udostępnione 10 maja 2024 r. przez Polską Izbę Mleka w odpowiedzi na zapytanie badawcze [The impact of the Farm to Fork Strategy on the dairy sector in Poland. Expert study, published on May 10, 2024, by the Polish Chamber of Milk in response to a research inquiry].
Appunn K. (2021), EU’s Farm to Fork strategy impacts climate, productivity and trade, Clean Energy Wire, 05.03.2021, https://www.cleanenergywire.org/factsheets/eus-farm-fork-strategy-impacts-climate-productivity-and-trade, 1.08.2025.
Ardanowski: Zielony Ład to wyrok śmierci dla polskiego rolnictwa [Ardanowski: The Green Deal is a death sentence for Polish agriculture], Sadownictwo.com.pl, 05.01.2022, https://www.sadownictwo.com.pl/ardanowski-zielony-lad-jest-zagrozeniem-dla-polskiego-rolnictwa, 1.08.2025.
Beckman J., Ivanic M., Jelliffe J. L., Baquedano F. G., Scott S. G. (2020), Economic and Food Security Impacts of Agricultural Input Reduction Under the European Union Green Deal’s Farm to Fork and Biodiversity Strategies (EB-30), United States Department of Agriculture, Economic Research Service, 11.2020, https://ers.usda.gov/sites/default/files/_laserfiche/publications/99741/EB-30.pdf, 1.08.2025.
Chajzler M. (2024), Rolnictwo na skraju upadku? Jak zmiany polityki europejskiej mogą zniszczyć polskie gospodarstwa rolne [Agriculture on the brink of collapse? How changes in European policy could destroy Polish farms], Wiadomości Rolnicze Polska, 03.12.2024, https://www.wrp.pl/rolnictwo-na-skraju-upadku-jak-zmiany-polityki-europejskiej-moga-zniszczyc-polskie-gospodarstwa-rolne/, 1.08.2025.
Dyba I. (2022), UE umocni suwerenność żywnościową w kontekście wojny w Ukrainie. Strategie Zielonego Ładu do weryfikacji [The EU will strengthen food sovereignty in the context of the war in Ukraine. Green Deal strategies to be reviewed], Farmer.pl, 03.03.2022, https://www.farmer.pl/finanse/ue-umocni-suwerennosc-zywnosciowa-w-kontekscie-wojny-w-ukrainie-strategie-zielonego-ladu-do-weryfikacji,116620.html, 2.08.2025.
European Commission (2019), The European Green Deal (COM/2019/640 final), Brussels, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52019DC0640, 02.08.2025.
European Commission (2020), A Farm to Fork Strategy for a fair, healthy and environmentally-friendly food system (COM(2020) 381 final), Brussels, https://food.ec.europa.eu/system/files/2020-05/f2f_action-plan_2020_strategy-info_en.pdf, 2.08.2025.
European Commission (2022), Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on the Sustainable Use of Plant Protection Products and amending Regulation (EU) 2021/2115 (COM/2022/305 final), Brussels, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2022%3A305%3AFIN, 1.08.2025.
European Commission (2024a), EU Agricultural Outlook 2023–35, Brussels, https://agriculture.ec.europa.eu/system/files/2024-01/agricultural-outlook-2023-report_en_0.pdf, 4.08.2025.
European Commission (2024b), Strategic Dialogue on the future of EU agriculture (Launched January 2024; final report submitted September 2024), Brussels, https://agriculture.ec.europa.eu/overview-vision-agriculture-food/main-initiatives-strategic-dialogue-future-eu-agriculture_en, 30.07.2025.
European Commission (2024c), A Shared Prospect for Farming and Food in Europe (final report of the Strategic Dialogue on the Future of EU Agriculture, submitted 4 September 2024), Brussels, https://agriculture.ec.europa.eu/document/download/171329ff-0f50-4fa5-946f-aea11032172e_en?filename=strategic-dialogue-report-2024_en.pdf, 31.07.2025.
Farm Europe (2020), Release of the Farm to Fork & Biodiversity Strategies: Making these proposals without providing an impact assessment seems incomprehensible, Farm Europe, 20.05.2020, https://www.farm-europe.eu/news/release-of-the-farm-to-fork-biodiversity-strategies/, 31.07.2025.
Farm Europe (2022), The Farm to Fork: in need of a new political consensus, Farm Europe, 11.04.2022, https://www.farm-europe.eu/news/the-farm-to-fork-in-need-of-a-new-political-consensus/, 3.08.2025.
Farmer.pl (2024), Oddolny Ogólnopolski Protest Rolników wypowiedział się ws. protestu 10 maja w Warszawie [The Grassroots National Farmers’ Protest has spoken out about the protest on May 10 in Warsaw], Farmer.pl, 10.05.2024, https://www.farmer.pl/fakty/oddolny-ogolnopolski-protest-rolnikow-wypowiedzial-sie-ws-protestu-10-maja-w-warszawie, 1.08.2025.
Ford A., Andrés P., Brzeziński B. (2024), ‘Really dangerous’: Farmers hate results of von der Leyen’s reform dialogue, Politico Europe, 15.10.2024, https://www.politico.eu/article/ursula-von-der-leyen-farm-agenda-agri-lobby-copa-cogeca-backlash/, 4.08.2025.
Kowalczyk H. (2022), Wojna uderza w Zielony Ład na unijnych polach (Wywiad, rozm. J. Sawicka) [The war hits the Green Deal in EU fields (Interview, conversation with J. Sawicka)], “Rzeczpospolita” 29.03.2022, https://www.rp.pl/perspektywy-dla-polski/art36038251-wojna-uderza-w-zielony-lad-na-unijnych-polach, 4.08.2025.
Kwasek M., Kowalczyk S. (2022), Polish Agricultural Sector in the Context of Farm to Fork Strategy, “Western Balkan Journal of Agricultural Economics and Rural Development”, vol. 4, no. 1, https://ageconsearch.umn.edu/record/320874/files/WBJAERD%201‑2022%20p19‑27.pdf, 31.07.2025. DOI: https://doi.org/10.5937/WBJAE2201019K
Mainar-Causapé Á., Martínez Y. (2025), The impact of the EU’s farm-to-fork strategy on member states’ economies: which countries will suffer the most?, “Agricultural and Food Economics”, 13:10, https://agrifoodecon.springeropen.com/articles/10.1186/s40100-025-00354-w, 1.08.2025. DOI: https://doi.org/10.1186/s40100-025-00354-w
Matthews A. (2023), Trade policy approaches to avoid carbon leakage in EU agriculture, https://left.eu/app/uploads/2023/02/GUE-Study-TRADE-Carbon-leakage.pdf, 31.08.2025.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (2023), Plan Strategiczny dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 [Strategic Plan for the Common Agricultural Policy for 2023–2027], Warszawa, https://www.gov.pl/web/rolnictwo/plan-strategiczny-dla-wspolnej-polityki-rolnej-na-lata-2023-27, 1.08.2025.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (2025), Strategia „Od pola do stołu” – priorytety i założenia [The Farm to Fork Strategy – priorities and objectives], https://www.gov.pl/web/wprpo2020/strategia-od-pola-do-stolu, 2.08.2025.
Ministrowie Rolnictwa państw Grupy Wyszehradzkiej (2021), Wspólna deklaracja w sprawie Europejskiego Zielonego Ładu i strategii „Od pola do stołu” (Deklaracja wspólna), Rada UE (Dokument ST 8733/21) [Joint Declaration on the European Green Deal and the Farm to Fork Strategy (Joint Declaration), Council of the EU (Document ST 8733/21)], https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://www.gov.pl/attachment/5d79049b-a93b-455d-b9b7-dcaebb9cea7a&ved=2ahUKEwi3oP-17qqQAxXBbfEDHR0AJWkQFnoECBkQAQ&usg=AOvVaw3OiBDgRcp6XCXVbz18EYP1, 17.10.2025.
Parlament Europejski (2023), No majority in Parliament for legislation to curb use of pesticides [Communiqué], https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231117IPR12215/no-majority-in-parliament-for-legislation-to-curb-use-of-pesticides, 1.08.2025.
PPR.pl (2025), Projekt umowy z Mercosurem gotowy. Kto w UE się sprzeciwi? [The draft agreement with Mercosur is ready. Who in the EU will oppose it?], “Polska The Times”/PPR.pl, 23.06.2025, https://www.ppr.pl/wiadomosci/projekt-umowy-z-mercosurem-gotowy-kto-w-ue-sie-sprzeciwi, 1.08.2025.
Rada Unii Europejskiej (2020), Rada promuje zrównoważone systemy żywnościowe: konkluzje o strategii „od pola do stołu” (Komunikat prasowy) [Council promotes sustainable food systems: conclusions on the Farm to Fork Strategy (Press release)], https://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2020/10/19/council-prioritises-actions-for-sustainable-food-systems-conclusions-on-the-farm-to-fork-strategy/, 31.07.2025.
Schulz K. (2020), Przyszłość rolnictwa w strategii „Od pola do stołu” i Zielony Ład [The future of agriculture in the Farm to Fork Strategy and the Green Deal], Farmer.pl, 26.06.2020, https://www.farmer.pl/produkcja-roslinna/przyszlosc-rolnictwa-w-strategii-od-pola-do-stolu-i-zielony-lad,96836.html, 2.08.2025.
Szulc K. (2021), Strategia od pola do stołu – unijny bubel [Farm-to-table strategy – an EU flop], WRP – Wiadomości Rolnicze Polska, 21.09.2021, https://www.wrp.pl/strategia-od-pola-do-stolu-unijny-bubel/, 4.08.2025.
Taylor A. (2023), Agrifood Brief: Farm to Fork is dead, long live the strategic dialogue, Euractiv, 15.08.2023, https://www.euractiv.com/section/agriculture-food/news/agrifood-brief-farm-to-fork-is-dead-long-live-the-strategic-dialogue/, 4.08.2025.
Tyszka M. (2021), Co myślą organizacje rolnicze o przyjęciu przez PE strategii „Od pola do stołu” [What do agricultural organizations think about the European Parliament’s adoption of the “Farm to Fork” strategy?], Farmer.pl, 21.10.2021, https://www.farmer.pl/produkcja-roslinna/ochrona-roslin/co-mysla-organizacje-rolnicze-o-przyjeciu-przez-pe-strategii-od-pola-do-stolu,112229.html, 4.08.2025.
Tyszka M. (2023), Co dalej z interpretacją zakazu stosowania pestycydów w całej Polsce? [What next for the interpretation of the ban on pesticide use throughout Poland?], Farmer.pl, 15.02.2023, https://www.farmer.pl/produkcja-roslinna/ochrona-roslin/co-dalej-z-interpretacja-zakazu-stosowania-pestycydow-w-calej-polsce,128370.html, 31.07.2025).
Wasak M. (2020), Strategia “Od Pola do Stołu” – z prac Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi Parlamentu Europejskiego [The Farm to Fork Strategy – from the work of the European Parliament’s Committee on Agriculture and Rural Development], WRP – Wiadomości Rolnicze Polska, 19.06.2020, https://www.wrp.pl/strategia-od-pola-do-stolu-z-prac-komisji-rolnictwa-i-rozwoju-wsi-parlamentu-europejskiego/, 4.08.2025.
Wojciechowski J. (2020), Janusz Wojciechowski o Zielonym Ładzie i strategii „od pola do stołu” [Janusz Wojciechowski on the Green Deal and the „farm-to-fork” strategy], Wiadomości Rolnicze Polska (wrp.pl), 13.11.2020, https://www.wrp.pl/zielony-lad-i-strategie-od-pola-do-stolu-wyjasnia-janusz-wojciechowski, 30.07.2025.
Związek Polskie Mięso (2020, 8 czerwca), „Biuletyn informacyjny branży mięsnej”, no. 1, https://polskie-mieso.pl/wp-content/uploads/2020/12/Biuletyn-08.06.2020.pdf, 17.10.2025.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Marzęda-Młynarska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.