Abstrakt
Fetal Alcohol Spectrum Disorders (FASD) are a range of developmental and neurological impairments caused by prenatal alcohol exposure. The article outlines the characteristics of FASD and FAS, emphasizing the importance of comprehensive diagnosis and educational support for affected children. It highlights the need for adapting the school environment to reduce sensory hypersensitivity and learning difficulties, thereby promoting better integration of students with FAS/FASD and supporting their educational and social development.
Bibliografia
Banach, M., Matejek, J. (2019). Edukacja dziecka z FASD w szkole – propozycje metodycznego działania – ograniczenia i możliwości. Szkoła – Zawód – Praca, 18.
Baranowska, A. (2016). Płodowy zespół alkoholowy (FAS) jako zagrożenie dla rozwoju dziecka. Journal of Education, Health and Sport, 6(3), 148-158.
Bernes, G., O’Brien, J., Mattson, S.N. (2020). Neurobehavioural profiles of individuals with fetal alcohol spectrum disorders. W: Encyclopedia of Neuroscience. Elsevier
Brzęk, A., Jakubowski, M., Idzik, A., Krzystanek, M. (2018). Fetal alcohol spectrum disorders in Poland – preliminary epidemiological data. Medycyna Pracy, 69(1), 45-53
Chudley, A.E., Conry, J., Cook, J.L., Loock, C., Rosales, T., LeBlanc, N. (2005). Fetal alcohol spectrum disorder: Canadian guidelines for diagnosis. CMAJ, 172(Suppl 5), S1-S21 DOI: https://doi.org/10.1503/cmaj.1040302
Domagała-Zyśk, E., Knopik, T., Oszwa, U. (2018). Znaczenie diagnozy funkcjonalnej w edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Roczniki Pedagogiczne, 10(3). DOI: https://doi.org/10.18290/rped.2018.10.3-5
Gajdzica, Z., Widawska, E., Byra, S., Domagała-Zyśk, E., Jachimczak, B., Piotrowicz, R., Neroj, E. (2024). Ocena funkcjonalna w szkole dla każdego – założenia, pomiar, zastosowanie. Kraków: AT Wydawnictwo.
Gołębiowska, K. (2022). Wsparcie dziecka z zaburzeniami FASD – przegląd metod terapeutycznych. W: K. Gołębiowska, M. Guzicka (red.), Dziecko z Płodowym Zespołem Alkoholowym. Podstawy teoretyczne i doświadczenia własne. Szczecin: Zachodniopomorska Fundacja Pomocy Rodzinie „Tęcza Serc”.
Guerri, C., Bazinet, A., Riley, E.P. (2009). Foetal alcohol spectrum disorders and alterations in brain and behavior. Alcohol and Alcoholism, 44(2), 108-114. DOI: https://doi.org/10.1093/alcalc/agn105
Hoyme, H.E., Kalberg, W.O., Elliott, A.J., Blankenship, J., Buckley, D., Marais, A.S., Manning, M.A., Robinson, L.K., Adam, M.P., Abdul-Rahman, O., Jewett, T., May, P.A. (2016). Updated clinical guidelines for diagnosing fetal alcohol spectrum disorders. Pediatrics, 138(2), e20154256. DOI: https://doi.org/10.1542/peds.2015-4256
Jadczak-Szumiało, T. (2008). Dlaczego jest potrzebna wczesna diagnoza dzieci z FAS. Świat Problemów,12, 124-127
Jadczak-Szumiło, T. (2024). Wsparcie dzieci i młodzieży z FASD oraz ich rodzin. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji
Janas-Kozik, M., Klecka, A. (2009). Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych – aspekty kliniczne i psychologiczne. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 9(2), 87-94
Klecka, M. (2004). Zaburzenia pierwotne i wtórne u dzieci z FAS. Psychiatria Polska, 38(2), 251-259
Klecka, M. (2023). Trauma dziecięca w kontekście FASD. W: K.A. Dyląg, M. Klecka, I. Palicka (red.), FASD. Podręcznik dla pracowników oświaty (ss. 159-161). Warszawa: Minister Zdrowia, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
Kowalska, K. (2023). Programy terapeutyczne. W: K.A. Dyląg, M. Klecka, I. Palicka (red.), FASD. Podręcznik dla pracowników oświaty (ss. 207-2015). Warszawa: Minister Zdrowia, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
Liszcz, K. (2011). Dziecko z FAS w szkole i w domu. Kraków: Wydawnictwo Rubikon Malbin, D.V. (2002). Trying differently rather than harder. Portland: FASCETS
Mattson, S.N., Bernes, G.A., Doyle, L.R. (2019). Fetal Alcohol Spectrum Disorders: A review of the neurobehavioral deficits associated with prenatal alcohol exposure. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 43(6), 1046-1062. DOI: https://doi.org/10.1111/acer.14040
May, P.A., Fiorentino, D., Phillip, G., Gossage, J.P., Kalberg, W.O., Hoyme, H.E., Robinson, L.K. (2009). Prevalence and characteristics of fetal alcohol spectrum disorders. Drug and Alcohol Dependence, 104(1-2), 34-41.
May, P.A., Chambers, C.D., Kalberg, W.O., Zellner, J., Feldman, H., Buckley, D., Kopald, D., Hasken, J.M., Xu, R., Honerkamp-Smith, G., Taras, H., Manning, M.A., Robinson, L.K., Adam, M.P., Abdul-Rahman, O., Vaux, K., Jewett, T., Elliott, A.J., Kable, J.A., Hoyme, H.E. (2018). Prevalence of fetal alcohol spectrum disorders among US children. JAMA, 319(5), 474-482. DOI: https://doi.org/10.1001/jama.2017.21896
Milewska, B., Szmigiel, K. (2023). Terapia pedagogiczna. W: K.A. Dyląg, M. Klecka, I. Palicka (red.), FASD. Podręcznik dla pracowników oświaty (ss. 196-203). Warszawa: Minister Zdrowia, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
Mukherjee, R., Layton, M., Yacoub, E., Turk, J. (2015). Knowledge and opinions of professional groups concerning Fetal Alcohol Spectrum Disorders (FASD). Clinical Child Psychology and Psychiatry, 20(2), 255-267
Okulicz-Kozaryn, K., Borkowska, M. (2015). Diagnoza FASD dla celów edukacyjnych i wychowawczych. Przegląd Pedagogiczny, 1, 168-183.
Palicka, A. (2016). Uczeń z FASD w szkole. Diagnoza i strategie wsparcia. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji
Piaskowska, M. (2023). Problemy szkolne dzieci z FASD – możliwości wsparcia w edukacji. W: K.A. Dyląg, M. Klecka, I. Palicka (red.), FASD. Podręcznik dla pracowników oświaty. Warszawa: Minister Zdrowia, Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
Popova, S., Lange, S., Probst, C., Gmel, G., Rehm, J. (2017). Estimation of national, regional, and global prevalence of alcohol use during pregnancy and fetal alcohol syndrome: A systematic review and meta-analysis. The Lancet Global Health, 5(3), e290-e299. DOI: https://doi.org/10.1016/S2214-109X(17)30021-9
Riley, E.P., Infante, M.A., Warren, K.R. (2011). Fetal alcohol spectrum disorders: An overview. Neuropsychology Review, 21(2), 73-80. DOI: https://doi.org/10.1007/s11065-011-9166-x
Streissguth, A.P., Barr, H.M., Kogan, J., Bookstein, F.L. (1996). Understanding the occurrence of secondary disabilities in clients with Fetal Alcohol Syndrome (FAS) and Fetal Alcohol Effects (FAE): Final report to the Centers for Disease Control and Prevention. Waszyngton: University of Washington
Szczupał, B. (2013). Dziecko z FASD w szkole – diagnoza i strategie wsparcia. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Trzaskalik, J., Pyttel, J. (2017). Dziecko z FAS (Płodowy Zespół Alkoholowy) w edukacji. Rozprawy i Artykuły Naukowe, 61, 11-25
Watson, S.L., Hayes, S.A., Coons, K.D., Radford-Paz, E. (2013). Autism spectrum disorder and fetal alcohol spectrum disorder. International Journal of Mental Health and Addiction, 11(2), 220-235
Wozniak, J.R., Riley, E.P., Charness, M.E. (2019). Clinical presentation, diagnosis, and management of fetal alcohol spectrum disorder. The Lancet Neurology, 18(8), 760-770. DOI: https://doi.org/10.1016/S1474-4422(19)30150-4
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Dziennik Ustaw 2023, poz. 1798, ze zm.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci. Dziennik Ustaw 2017, poz. 1635
Rozporządzenie Ministra Edukacji z 23 stycznia 2025 r. w sprawie organizacji kształcenia oraz warunków i form realizowania specjalnych działań opiekuńczo-wychowawczych w przedszkolach i szkołach specjalnych oraz w oddziałach specjalnych. Dziennik Ustaw z 2025 r., poz. 115
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Marzena Buchnat, Aneta Wojciechowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.