Abstrakt
The study aims to show the beginnings of the essence and specificity of early school education implemented in the Emilia Waśniowska Primary School No. 83 in Poznań, where children learn through art, democratic education and a child-centered education. The research problem is contained in the question: How did early school education come into being and what are its characteristics at Primary School No. 83 in Poznań? The author analyses (existing and elicited) sources such as studies, magazine articles, archival films posted on websites related to “Łejery”, press releases and information from the school website, documents received from “Łejery” teachers in electronic form, “Łejery” own publications and occasional publications related to the school. The elicited sources include the author’s interviews conducted in the school year 2024/2025 with Elżbieta Drygas and Jerzy Hamerski. The analysis concerns primarily the content of the sources. The study focuses on presenting the history of the creation of the “theatre school” and characterizing the concept of child education as particularly valuable in the context of Polish educational practice. The author’s analysis leads to the conclusion that the education of a child in Primary School No. 83 fosters the development of autonomy and creativity, supports the student’s resources in the area of knowledge and school skills, and enables effective social and emotional functioning.
Bibliografia
Bałachowicz, J. (2017). Edukacja wczesnoszkolna w procesie zmiany. Dyskurs standardów czy dyskurs wartości? Lubelski Rocznik Pedagogiczny”, XXXVI, 1, 11-27 DOI: https://doi.org/10.17951/lrp.2017.36.1.11
Czekała, F. (2016). Historie warte Poznania. Od PeWuKi i Baltony do kapitana Wrony. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie
Drygas, E. (2014). Gotowe scenariusze lekcji aktywizujących, czyli jak odkleić dziecko do krzesełka i przywrócić mu wyobraźnię. Poznań: Wydawnictwo Publicat
Filipiak, E. (2020). Społeczne podstawy poznania i rozwoju – konstruktywizm społeczno-kulturowy Lwa S. Wygotskiego. Nowe odczytania, rekonstrukcje, tropy epistemologiczno-metodologiczne. Problemy Wczesnej Edukacji, 4 (51), 21-31 DOI: https://doi.org/10.26881/pwe.2020.51.02
Hamerski, J., Drygas, E. (2024). 50 lat łejerowania. Wywiad rzeka. Poznań: Stowarzyszenie Łejery
Klus-Stańska, D. (2007). Behawiorystyczne źródła myślenia o nauczaniu, czyli siedem grzechów głównych wczesnej edukacji. W: D. Klus-Stańska, E. Szatan, D. Bronk (red.), Wczesna edukacja. Między schematem a poszukiwaniem nowych ujęć teoretyczno-badawczych (ss. 15-28). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego
Klus-Stańska, D. (2019), Pedagogika wczesnej edukacji. W: Z. Kwieciński, B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki (ss. 267-286). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
Król, K. (2017). Lalka teatralna w komunikacji z dziećmi w wieku przedszkolnym. Kwartalnik Edukacyjny, 1(88), 23-34
Kujawiński, J. (2010). Ewolucja szkoły i jej współczesna wizja. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM
Przewoźniak, M.(2015). Trzy przystanki do teatru. Poznań: Wydawnictwo Papilon
Sadowska, K., (2024). Elżbieta Drygas – poznańska pedagożka, „teatralniczka” i działaczka społeczna – refleksja u progu 50-lecia pedagogiki „łejerskiej”. Studia Edukacyjne, 74, 43-66 DOI: https://doi.org/10.14746/se.2024.74.3
Sadowska, K., (2024). Zbigniew Czarnuch – pedagog, działacz społeczny, regionalista i mistrz poznańskich „Łejerów”. Wychowanie w Rodzinie, XXXI, 4, 51-69 DOI: https://doi.org/10.61905/wwr/194627
Sowińska, H. (red.) (2011). Dziecko w szkolnej rzeczywistości. Założony a rzeczywisty obraz edukacji elementarnej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM
Tatara, A. (2016). Edukacja wczesnoszkolna wokół problemów i nowych rozwiązań. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 10, 11-28
Winkler, M. (2016). Hippisi w mundurkach. W: U Łejerów. Poznań: Publikacja okolicznościowa z okazji 40-lecia Łejerów, strony nienumerowane
Wojnar, I. (1965). Drogi rozwoju nowoczesnej koncepcji wychowania przez sztukę. W: I. Wojnar (red.), Wychowanie przez sztukę (ss. 147-160). Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych
Zawadzka, A., Sypniewski, J. (2019/2020). Praca z lalką sceniczną w Łejerach. Uczyć Lepiej, 2, 14-15
Żylińska, M. (2013). Neurodydaktyka. Nauczanie i uczenie się przyjazne mózgowi. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika DOI: https://doi.org/10.12775/978-83-231-6058-8
Żylińska, M. (2020). Metodyka dyskretna, czyli dlaczego powinniśmy odejść od kultury nauczania i stworzyć kulturę uczenia się. Kwartalnik Edukacyjny, 1(100), 53-64
Czekała, P. (2017). Jerzy Hamerski: Komu piosenkę, komu piosenkę, a komu teatr? – My i nasz elementarz, https://elementarz.org/jerzy-hamerski-komu-piosenke-komu-piosenke-a-komu-teatr/ [dostęp: 02.05.2025]
Hamerski, J. (2020a), Teatralna zerówka u Łejerów, https://lejery.pl/2020/10/19/przepis-na-lejerskie-harcerstwo-teatr-i-szkole-czyli-moja-ksiazka-kucharska-czesc-7/ [dostęp: 02.05.2025]
Hamerski, J. (2020b). Wizja szkoły Łejery (od pomysłu do koncepcji i realizacji), https://lejery. pl/2020/10/12/przepis-na-lejerskie-harcerstwo-teatr-i-szkole-czyli-moja-ksiazka-kucharska-czesc-6/ [dostęp: 03.05.2025]
Hamerski, J. (2020c). Szkoła z marzeń, https://lejery.pl/2020/10/05/przepis-na-lejerskie-harcerstwo-teatr-i-szkole-czyli-moja-ksiazka-kucharska-czesc-5/ [dostęp: 26.04.2025]
https://elementarz.org/naprawiacze-swiata/ [dostęp: 28.04.2025] https://issuu.com/ore.edu.pl/docs/inspiracje-muzyczne-do-podr__cznika/61[dostęp: 28.04.2025]
https://lejery.pl/eksperyment-pedagogiczny/[dostęp: 27.04.2025]
https://youtu.be/Gdi16IsJ2o0 [dostęp: 28.04.2025]
Jarmuż, A. (2017). Nasz elementarz doczekał się nowej odsłony, https://gloswielkopolski.pl/nasz-elementarz-doczekal-sie-nowej-odslony/gh/12072209 [dostęp: 20.04.2025]
Kamińska, K., Hamerski, J. (2015). U nas jest kolorowo, https://kultura.poznan.pl/mim/kultura/news/u-nas-jest-kolorowo,86019.html [dostęp: 21.04.2025]
Lehmann, A. (2015). Szkoła Łejerów, czyli eksperyment z teatrem. Wiadomości z Poznania. https://poznan.wyborcza.pl/poznan/7,36001,17743303,szkola-lejerow-czyli-eksperyment-z-teatrem.html [dostęp: 28.04.2025]
Program autorski/eksperyment pedagogiczny realizowany w Szkole Podstawowej nr 83 im. Emilii Waśniowskiej w Poznaniu, autorzy: Anna Zawadzka, Karol Sarna, Elżbieta Drygas, Jerzy Hamerski, „Teatr jako środek wszechstronnego rozwoju uczniów – nauka przedsiębiorczości”, realizowany od 01.09.2019 r. do 31.08.2038 r., źródło w formie elektronicznej (pdf) uzyskane przez autorkę od Anny Zawadzkiej
Informacje uzyskane od Jerzego Hamerskiego i Elżbiety Drygas w roku szkolnym 2024/2025, podczas wywiadów autorki z interlokutorami, realizowanych na terenie Szkoły Podstawowej nr 83 w Poznaniu
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Katarzyna Sadowska

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
