Abstrakt
The article addresses peer violence in the school environment, focusing on its impact on students’ psychological, emotional, and social well-being. It presents the conceptual framework and typologies of violence, as well as its psychological and social determinants. Attention is drawn to the fact that experiencing violence can significantly disrupt a young person’s sense of safety, emotional balance, and overall sense of happiness. The article highlights the consequences of peer violence, emphasizing its long-term impact on personal development and functioning in social relationships. It moreover stresses the need to foster a school climate based on trust, empathy, and mutual respect. The aim of the article is to highlight the role of a comprehensive, systemic approach to addressing peer violence as a key element in supporting the mental health, well-being, and harmonious development of young people.
Bibliografia
Barlińska, J., Szuster, A. (2017). Cyberprzemoc: o zagrożeniach i szansach na ograniczenie zjawiska wśród adolescentów. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego
Barlińska, J., Lalak, D., Winiewski, M., Orzechowska, K. (2021). Co sprzyja myślom samobójczym wśród dzieci i młodzieży – analiza na podstawie danych odbiorców pomocy online 116 111. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 20(3), 80-105
Chmura-Rutkowska, I., Buchnat, M.A., Cytlak, I., Jaskulska, S., Kanclerz, B., Kozłowska, A., Wawrzyniak-Beszterda, R.M. (2022). Kto jest najgorzej traktowany w szkole? Dyskryminacja i przemoc rówieśnicza w polskich szkołach. Poznańskie badania oświatowe 2021. Resocjalizacja Polska, 24, 177-201
Chotkowska, K. (2022). Doświadczanie przemocy w dzieciństwie – skutki w życiu dorosłym. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 21(1), 57-76
Cudak, S. (2023). Przemoc wśród młodzieży szkolnej w opinii badanych uczniów. Kultura – Przemiany – Edukacja, 286-298 DOI: https://doi.org/10.15584/kpe.2023.12.17
Czapiński, J. (2012). Ekonomia szczęścia i psychologia bogactwa. Nauka, 1
Czapinski, J. (2015). Indywidualna jakość i styl życia. Contemporary Economics, 9(4), 290-332
Czemierowska-Koruba, E. (2015). Agresja i przemoc w szkole czyli co powinniśmy wiedzieć, by skutecznie działać. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji
Farnicka, M., Liberska, H. (2015). Uwarunkowania poczucia dobrostanu psychicznego u dzieci w środowisku szkolnym. Problemy Wczesnej Edukacji, 31(4), 77-91 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0008.5648
Filip, A., Mróz, A., Ocetkiewicz, I. (2024). Dlaczego warto i jak można rozwijać empatię u dzieci we wczesnym i średnim dzieciństwie. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 19(2 (73)), 39-50 DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2024.1973.03
Gredler, G.R., Olweus, D. (1993). Bullying at school: What we know and what we can do. Malden: MA. Blackwell Publishing
Jakimiuk, B. (2025). Bezpieczeństwo w szkole. Rozpoznanie przejawów i skutków przemocy rówieśniczej w retrospektywnym ujęciu studentów pedagogiki. Forum Pedagogiczne [Pedagogical Forum] 15, 1 DOI: https://doi.org/10.21697/fp.2025.1.17
Jakubowicz-Bryx, A. (2018). Poczucie bezpieczeństwa dziecka w środowisku szkolnym. Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna, 6, 2(12)
Kaczmarek, Ł., Sęk, H. (2016). Pozytywne interwencje psychologiczne. Dobrostan a zachowania intencjonalne. Poznań: Zysk i S-ka Wydawnictwo
Kanasz, T. (2015). Uwarunkowania szczęścia. Socjologiczna analiza wyobrażeń młodzieży akademickiej o szczęściu i udanym życiu. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej
Karaś, D. (2019). Pojęcia i koncepcje dobrostanu: przegląd i próba uporządkowania. Studia Psychologica: theoria et praxis, 19(2), 5-23 DOI: https://doi.org/10.21697/sp.2019.19.2.01
Klus-Stańska, D., Nowicka, M. (1999). Bezpieczeństwo dzieci. Scenariusze dla rodziców i nauczycieli. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Kobes, P. (2024). Problem przemocy rówieśniczej w polskich szkołach – system przeciwdziałania zjawisku. Zeszyty Naukowe Collegium Witelona, 52, 29-40 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0055.0752
Leszczyńska, A. (2024). Przeciwdziałanie bullyingowi w szkole – znaczenie i możliwości prowadzenia działań profilaktycznych w polskich szkołach. Psychologia Wychowawcza, 71(29), 187-195 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8413
Malinowska-Cieślik, M., Zabdyr-Jamróz, M., Balcerzak, B., Ścibor, M. (2014). Ocena prewencji przemocy wobec dziecka w Polsce z perspektywy zdrowia publicznego. Zdrowie Publiczne i Zarządzanie, 12, 1
Mazur, J., Kołoło, H. (2006). Związek między przemocą rówieśniczą w szkole a samopoczuciem psychicznym uczniów gimnazjum. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 5(1), 80-92
Mondry, M., Popyk, A., Pustułka, P., Winogrodzka, D., Wójcik, M. (2024). Bullying a wchodzenie w dorosłość. Znaczenie doświadczenia przemocy rówieśniczej dla zdrowia psychicznego młodych dorosłych. Psychologia Wychowawcza, 71(29), 35-54 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8401
Mróz, J.T., Wójcik, M., Pyżalski, J. (2022). Bullying – prześladowanie rówieśnicze. Prawdy i mity na temat zjawiska. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 21(4), 34-85
Mróz, J.T., Wójcik, M., Poraj-Weder, M. (2024). Od definicji do skutecznej interwencji: jak rozumieć zjawisko bullyingu? Psychologia Wychowawcza, 71(29), 5-22 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8399
Nerwińska, E. (2012). Psychospołeczne uwarunkowania bezpieczeństwa w szkole. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji
Niedopytalski, M. (2024). Obowiązki, Sankcje Karne i Dbałość o Bezpieczeństwo Uczniów. Bezpieczna Szkoła, Bezpieczne Miejsce
Nikel, Ł. (2024). Dobrostan szkolny ucznia: definicja, istotne czynniki i metody pomiaru. W: Z. Janiszewska-Nieścioruk (red.), (Nie)nowe problemy edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami i o zróżnicowanych potrzebach. Zielona Góra: Wydawnictwo Uniwersytetu Zielonogórskiego
Niśkiewicz, Z. (2016). Dobrostan psychiczny i jego rola w życiu człowieka. Studia Krytyczne, 3, 139-151 DOI: https://doi.org/10.25167/sk.1424
Nyikó, E.K. (2024). Przemoc rówieśnicza i bullying: doświadczenia i sposoby radzenia sobie wychowawców klas IV-VIII. Psychologia Wychowawcza, 71(29), 155-171 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8411
Olweus, D., Hart, C.H. (1993). Bullies on the playground: The role of victimization. Children on playgrounds: Research perspectives and applications, 85-128
Orłowski, J. (2023). Agresja w szkole – częstotliwość, dotkliwość, wykrywalność, motywy sprawców. Eunomia – Rozwój Zrównoważony – Sustainable Development, 2(103), 149-162
Popyk, A. (2023). Skala i uwarunkowania przemocy rówieśniczej – wyniki Diagnozy przemocy wobec dzieci w Polsce 2023. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 22(4), 37-62
Pyżalski, J. (2012). Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls
Pyżalski, J. (2018). Przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej w szkole – krytyczny przegląd stosowanych rozwiązań. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 17(1), 30-45
Remiszewska, Z. (2021). Empatia w kontekście redukowania agresji i przemocy w szkole. Studia z Teorii Wychowania, 12, 4(37), 65-77 DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.6059
Rumińska-Szalska, A. (2023). Nauczyciel, uczeń i rodzic w obliczu zjawiska cyberprzemocy rówieśniczej – analiza problemu, profilaktyka, wyzwania. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J. Paedagogia-Psychologia, 36(2), 89-107 DOI: https://doi.org/10.17951/j.2023.36.2.89-107
Ryff, C.D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069 DOI: https://doi.org/10.1037/0022-3514.57.6.1069
Sitarczyk, M., Dudziak, A. (2024). Przemoc rówieśnicza w szkole w percepcji nauczycieli, rodziców i uczniów. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J. Paedagogia-Psychologia, 37(2), 43-59 DOI: https://doi.org/10.17951/j.2024.37.2.43-59
Słotwińska, H. (2022). Autorytet nauczyciela-wychowawcy szansą na przezwyciężanie agresji i przemocy w szkole. Roczniki Pedagogiczne, 14(2), 115-132 DOI: https://doi.org/10.18290/rped22142.9
Smith, P.K., Thompson, D. (1991). Practical Approaches to Bullying. London: David Fulton
Sudoł, G.K. (2024). Bezpieczna szkoła – rola i zadania organów zarządzających. Rocznik Administracji Publicznej, 10, 357-376 DOI: https://doi.org/10.4467/24497800RAP.24.021.20239
Sztajnkowska, R., Milczarczyk, N. (2024). Przemoc rówieśnicza jako wyzwanie dla systemu oświaty w Polsce. Zarządzanie Innowacyjne w Gospodarce i Biznesie, 2(39), 63-80 DOI: https://doi.org/10.25312/2391-5129.39/2024_04rsnm
Walczak-Człapińska, K. (2022). „Moralne odłączanie się” i empatia świadków dręczenia rówieśniczego. Szkoła Specjalna, 83(3)
Wosik-Kawala, D. (2019). Szkoła miejscem (nie) bezpiecznym – perspektywa ucznia. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio J. Paedagogia-Psychologia, 32(3), 83-96 DOI: https://doi.org/10.17951/j.2019.32.3.83-96
Wójcik, M., Hełka, A., Kozak, B., Wośko, A., Błońska, M. (2016). Postrzeganie przez nauczycieli problemu przemocy rówieśniczej i jej przeciwdziałania w środowisku szkolnym. Czasopismo Psychologiczne, 22(2), 323-332
Borowiak, M. (2025). Przemoc rówieśnicza w środowisku szkolnym na terenie m. Piły. https://kryminalistyka.ans.pila.pl/download/BGBUXLgBQLmg8VFZiSlYJUAdAUWRuHwgBBjcFbg8TWHdBBlhnRkk9WD9VFyw3ClVBDlBCe25BTxIIIgRuDxNY-d0EGWGdGSipFI1kXPUpZEwVGHR08bkFPEggxCRNcVRwkD1IJF0tMP1s6URAE-RzxEEFEAABRjAAwFDSRPUwkFFToKVhFlFFAjVhVHBHYYDxNPFhQaJCl-PV0AZNxtUCxgZEhFYDSIBSiFeNkoVBzcUbhBGHRcnOwQeCRwaEksNGBYjG-
lolJQVmO1InVRoxDTxcPEQbHzETHwwSBjcVHxYTHG9PFRYqCl5tDXdAGHoV/przemoc_rowiesnicza__w_srodowisku_szkolnym_na_terenie_m_pily_raport.pdf [dostęp: 11.10.2025]
UNICEF. (2018). Raport „An Everyday Lesson: #ENDviolence in Schools”, https://www.unicef.org/documents/everyday-lesson-endviolence-schools [dostęp: 24.10.2025]
Węgrzynowska, J. (2021). Profilaktyka agresji i przemocy rówieśniczej w klasie. Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa, https://www. ore.edu.pl/wp-content/plugins/download-attachments/includes/download.php [dostęp: 12.10.2025]
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Magdalena Borowiak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.