Słowa kluczowe
polityka karna
wolność seksualna
autonomia seksualna
przestępstwa przeciwko wolności seksualnej
przestępstwo zgwałcenia
Jak cytować
Abstrakt
Problem badawczy artykułu dotyczy polityki karnej państwa w zakresie przestępstw przeciwko wolności seksualnej wobec kobiet w Polsce, ujmowanej w perspektywie post-foucaultowskiej oraz instytucjonalno-prawnej. Przedmiot analizy koncentruje się na przestępstwie zgwałcenia, ze szczególnym uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 28 czerwca 2024 roku o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, dotyczących redefinicji znamion czynu zabronionego w art. 197 k.k. Głównym celem analizy jest dokonanie charakterystyki polityki karnej dotyczącej przestępstw seksualnych, ze szczególnym uwzględnieniem rozwiązań prawnych dotyczących przestępstw zgwałcenia, wraz z ich doktrynalną praktyką interpretacji, za pomocą perspektywy post-foucaultowskiej i instytucjonalno-prawnej. W tekście przedstawiono następujące pytania badawcze: (1) Jak można ocenić w perspektywie post-foucaultowskiej rozwiązania prawne zmieniające zakres definicyjny przestępstwa zgwałcenia w polskim prawie karnym w wyniku nowelizacji w 2024 roku?, (2) Jak można ocenić w perspektywie instytucjonalno-prawnej rozwiązania prawne zmieniające zakres definicyjny przestępstwa zgwałcenia w polskim prawie karnym w wyniku nowelizacji w 2024 roku? Tak wyznaczony zakres analizy i cel determinują poszczególne części tekstu, którymi są: (1) charakterystyka normatywnych założeń badania, uwzględniająca prezentację, takich kategorii jak: ‘urządzenie’, ‘urządzenie seksualności’ i autonomia seksualna, (2) charakterystyka struktury przestępstwa, głównie w zakresie nowych elementów wprowadzonych w 2024 roku oraz relacji między kategoriami przemocy i oporu w przestępstwie zgwałcenia.
Bibliografia
Act of 19 April 1969 – Criminal Code (Journal of Laws 1969, no. 13, item 94, as amended).
Act of 6 June 1997 – Criminal Code (Journal of Laws 1997, no. 88, item 553, as amended).
Act of 28 June 2024 amending the Act – the Criminal Code and certain other acts (Journal of Laws 2024, item 1228).
Agamben G. (2010), Czym jest urządzenie? [in:] Agamben. Przewodnik Krytyki Politycznej, Krytyka Polityczna, Warszawa.
Bekrycht T., Leszczyński J., Łabieniec P. (2021), Podstawy doktryny prawnej, Wolters Kluwer, Warszawa.
Brenner N. (1994), Foucault’s New Functionalism, “Theory and Society”, vol. 23, no. 5.
Bussolini J. (2010), What is a Dispositive?, “Foucault Studies”, no. 10.
The Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence, done in Istanbul on the 11th May 2011. (Journal of Laws 2015, item 961).
Cywiński Z., Kojder A. (2014), Funkcje prawa, [in:] eds. A. Kojder, Z. Cywiński, Socjologia prawa. Główne problemy i postacie, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Czerniak D., Pietryka A. (2025), Nowe znamiona przestępstwa zgwałcenia?, “Palestra”, no. 2, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/02-2025/artykul/nowe-znamiona-przestepstwa-zgwalcenia, 17.03.2026.
Dean C.J. (1994), The Productive Hypothesis: Foucault, Gender, and the History of Sexuality, “History and Theory”, vol. 33, no. 3.
Decision of the Supreme Court of 9 April 2001 (ref. no. II KKN 349/98).
Decision of the Supreme Court of 14 October 2021 (ref. no. V KK 449/21).
Dunaj B. (ed.) (1996), Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa, Wyd. Wilga.
European Commission (2002), Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on combating violence against women and domestic violence. COM(2022) 105 final. Strasbourg, 8 March 2022.
European Court of Human Rights (2003), M.C. v. Bulgaria (Application No. 39272/98), Judgment of 4 December 2003.
European Court of Human Rights (2016), I.C. v. Romania (Application No. 36934/08), Judgment of 24 May 2016.
European Court of Human Rights (2019), E.B. v. Romania (Application No. 49089/10), Judgment of 19 March 2019.
Elliott A. (2014), Współczesna teoria społeczna, PWN, Warszawa.
Filar M. (2002), Glosa do wyroku SN z dnia 26 października 2001 r., WA 25/01, “Orzecznictwo Sądów Polskich”, no. 6.
Foucault M. (1995), Historia seksualności, vol. 1: Wola wiedzy; vol. 2: Użytek z przyjemności; vol. 3: Troska o siebie, Czytelnik, Warszawa.
Gardocki L. (2023), Prawo karne, C.H. Beck, Warszawa.
Giezek J. (2021), Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa.
Gordon C. (1987), The Soul of the Citizen: Max Weber and Michel Foucault on Rationality and Government, [in:] eds. S. Whimster, S. Lash, MaxWeber. Rationality and Modernity, Allen & Unwin, London.
Grześkowiak A., Wiak K. (eds.) (2024), Kodeks karny. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa.
Gutting G. (2005), Foucault, PWN, Warszawa.
Hanausek T. (1966), Przemoc jako forma działania przestępczego, UJ, PWN, Kraków.
Horvatić Ž., Derenčinović D., Cvitanović L. (2025), Kazneno pravo. Opći dio 1: kazneno pravo i kazneni zakon, Sveućilište u Zagrebu, Pravni fakultet, Zagreb.
Judgement of the Appeals Court in Wrocław of 24 September 2021 (ref. no. II AKa 54/21)
Judgement of the Appeals Court in Katowice of 28 December 2021 (ref. no. II AKa 335/21).
Judgement of the Appeals Court in Warszawa of 15 November 2023 (ref. no. VIII AKa 262/23).
Judgement of the Supreme Court of 3 July 1975 (ref. no. II KR 66/75).
Judgement of the Supreme Court of 26 October 2001 (ref. no. WA 25/01).
Judgement of the Supreme Court of 14 June 2006 (ref. no. WA 19/06).
Judgement of the Supreme Court of 21 December 2023 (ref. no. I KK 280/23).
Judgement of the Supreme Court of 28 May 2024 (ref. no. II KK 540/23).
Judgement of the Regional Court in Wrocław of 23 December 2013 (ref. no. III K 198/13).
Judgement of the District Court for Gdańsk-Północ in Gdańsk of 8 June 2016 (ref. no. II K 49/16).
Konarska-Wrzosek V. (red.) (2018), Kodek karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa.
Krzemiński M. (2025), Nowa definicja gwałtu. “Zmiany wybiły temu projektowi zęby”, [in:] https://www.tokfm.pl/polska/tokfm-7-103085-31688432-nowadefinicja-zgwalcenia-wchodzi-w-zycie-co-sie-zmienia, 16.03.2026.
Kulesza J. (red.) (2023), Prawo karne materialne. Nauka o przestępstwie, ustawie karnej i karze, Wolters Kluwer, Warszawa.
MacKinnon C.A. (2016), Rape Redefined, “Harvard Law & Policy Review”, vol. 10, no. 2.
Małecki M. (2025), Przestępstwo zgwałcenia po nowelizacji. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa.
Michalska-Warias A. (2016), Groźba bezprawna jako ustawowe znamię przestępstwa zgwałcenia, “Ius Novum”, no. 1.
Mozgawa M. (eds.) (2020), Prawo karne materialne. Część ogólna, Wolters Kluwer, Warszawa.
Mozgawa M. (2026), Kodeks karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa.
Najman M. (2024), Refleksje nad rozszerzaniem odpowiedzialności karnej za przestępstwo zgwałcenia, “Prokuratura i Prawo”, no. 3.
Nowacki J., Tobor Z. (2016), Wstęp do prawoznawstwa, Wolters Kluwer, Warszawa.
O’Neil J. (1986), The Disciplinary Society: From Weber to Foucault, “The British Journal of Sociology”, vol. 37, no. 1.
Ostrowicka H. (2015), Pojęcie i badania „urządzenia”, czyli o recepcji idei Michela Foucaulta raz jeszcze, “Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja”, vol. 18, no. 1.
Ostrowicka H. (2019a), Książka „Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych” w optyce kartografii wiedzy metodologicznej, “Przegląd Socjologii Jakościowej”, vol. 15, no. 1.
Ostrowicka H. (2019b), Postfoucaultowskie ujęcia gouvernementalité: perspektywa badawcza i strategie analityczne w badaniach społecznych, “Filozofia Edukacji. Rozprawy”, vol. 1, no. 1.
Pietryka A. (2023), Ściganie przestępstwa zgwałcenia. Aspekty dogmatyczne i praktyczne, Wolters Kluwer, Warszawa.
Pohl Ł. (2025), Prawo karne. Wykład części ogólnej, Wolters Kluwer, Warszawa.
Schulhofer S.J. (1998), Unwanted Sex: The Culture of Intimidation and the Failure of Law, Harvard University Press, Cambridge.
Schulhofer S.J. (2017), Reforming the Law of Rape, “Minnesota Journal of Law & Inequality”, vol. 35, no. 2.
Tuerkheimer D. (2019), Sexual Agency and the Unfinished Work of Rape Law Reform, [in:] eds. R. West, C.G. Bowman, Research Handbook on Feminist Jurisprudence, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, Northampton.
Tadros V. (2006), Rape Without Consent, “Oxford Journal of Legal Studies”, vol. 26, no. 3.
Tuerkheimer D. (2021), Sexual Violation Without Law, “NYU Annual Survey of American Law”, vol. 76.
Tuerkheimer D. (2024), Victim, Reconstructed: Sex Crimes Experts and the New Rape Paradigm, “University of Illinois Law Review”, no. 1.
Uhnoo S., Erixon S., Bladini M. (2024), The Wave of Consent-Based Rape Laws in
Europe, “International Journal of Law, Crime and Justice”, vol. 77.
Utrat-Milecki J. (2022), Penologia ogólna. Perspektywa integralnokulturowa. Tom 1, Uniwersytet Warszawski, Warszawa.
Wala K. (2025), Rozdział XXV. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, [in:] ed. J. Kulesza, Kodeks karny. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa.
Warylewski J. (2018a), Zgwałcenie w świetle projektowanych zmian w Kodeksie karnym z 1997 r., “Przegląd Sądowy”, no. 10.
Warylewski J. (2018b), Zgwałcenie w świetle projektowanych zmian w Kodeksie karnym z 1997 r., “Przegląd Sądowy”, no. 11-12.
Warylewski J. (2001), Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajowości.
Rozdział XXV Kodeksu karnego. Komentarz, C.H. BECK, Warszawa.
Wielki Słownik Języka Polskiego (2026), Przemoc, [in:] https://wsjp.pl/haslo/podglad/32804/przemoc, 17.03.2026.
Wróbel W. (2025), Nowa definicja przestępstwa zgwałcenia w prawie karnym, “Palestra”, no. 6, https://palestra.pl/pl/czasopismo/wydanie/06-2025/artykul/nowadefinicja-przestepstwa-zgwalcenia-w-prawie-karnym, 10.03.2026.
Wróbel W., Zoll A. (eds.) (2017), Kodeks karny. Część szczególna. Tom II. Część I. Komentarz do art. 117-211a, Wolters Kluwer, Warszawa.
Zeegers N. (2002), Taking Account of Male Dominance in Rape Law: Redefining Rape in the Netherlands and England and Wales, “European Journal of Women’s Studies”, vol. 9, no. 4.
Zieliński M. (1998), Wyznaczniki reguły wykładni prawa, “Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny”, no. 3-4.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Remigiusz Rosicki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.