Historical narrative of the Roman Catholic Church in Poland speaking about WWII before 1989 and after
Journal cover Central European Political Studies, no. 4, year 2015
PDF (Język Polski)

Keywords

Catholic Church in Poland
WWII
historical remembrance
policy of remembrance

How to Cite

Stachowiak, P. (2015). Historical narrative of the Roman Catholic Church in Poland speaking about WWII before 1989 and after. Central European Political and Media Studies, (4), 113–131. https://doi.org/10.14746/ssp.2015.4.7

Abstract

The paper attempts to present the principal motifs concerning World War II that are present in the official historical narrative of the Roman Catholic Church in Poland. It also outlines the evolution of this narrative, which became particularly visible after the political transformation of 1989. To achieve these objectives, the author employs a conceptual framework developed within the field of memory studies.

The main conclusions presented in the paper demonstrate that the Church’s references to the events of 1939–1945 constitute an important element in the construction of a community of remembrance. Initially, this community was shaped through references to the traditional paradigm of heroic history and through attempts to provide a theological interpretation of wartime experiences.

More recently, a subtle shift in emphasis has occurred in the Church’s interpretation of the war period. This change is related both to the evolution of the teachings of the universal Church and to transformations in the functioning of collective memory within Polish society.

In the conclusion, the author points to a number of paradoxes visible in the Church’s historical narrative. These paradoxes may ultimately make it more difficult, or even impossible, to maintain the Church as a relatively coherent community of remembrance.

 

https://doi.org/10.14746/ssp.2015.4.7
PDF (Język Polski)

References

Becker J. (1982), Watykan a sytuacja Kościoła w okupowanej Polsce, w: Życie religijne w Polsce pod okupacją hitlerowską 1939–1945, red. Z. Zieliński, Ośrodek Dokumentacji i Studiów Społecznych, Warszawa.

Benedykt XVI (2006), Przemówienie podczas wizyty w Auschwitz-Birkenau, http://portal.tezeusz.pl/cms/tz/index.php?id=2162, 24.01.2016.

Cornelissen C. (2014), Czym jest kultura pamięci. Pojęcie – metody – perspektywy, w: (Kon)teksty pamięci. Antologia, red. K. Kończal, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.

Gowin J. (1999), Kościół w czasach wolności, Znak, Kraków.

Halbwachs M. (2008), Społeczne ramy pamięci, PWN, Warszawa.

Hlond A. (2003), Dzieła, t. 1, Kucharski Oficyna Wydawnicza, Toruń.

Jacewicz W., Woś J. (1977), Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, Wyd. ATK, Warszawa.

Jan Paweł II (1979), Homilia wygłoszona podczas Mszy Św. na Placu Zwycięstwa, http://ekai.pl/biblioteka/dokumenty/x537/homilia-jana-pawla-ii-wygloszona-podczas-mszy-sw-na-placu-zwyciestwa/, 24.01.2016.

Jan Paweł II (2005), Pamięć i tożsamość, Znak, Kraków.

Kłoczowski J., Mullerowa L., Skarbek J. (1986), Zarys dziejów Kościoła katolickiego w Polsce, Znak, Kraków.

Komunikaty Konferencji Episkopatu Polski 1945–2000 (2006), oprac. J. Żaryn, Pallotinum, Poznań.

Kula M. (2008), Elementy wystroju kościołów katolickich jako wyraz i zarazem instrument potocznego spojrzenia na historię, w: Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, red. S. M. Nowinowski, J. Pomorski, R. Stobiecki, IPN, Łódź.

Kornat M. (2006), Ambasador Kazimierz Papée – piętnaście rozmów z papieżem Piusem XII, „Zeszyty Historyczne” (Paryż), z. 156.

Listy Pasterskie Episkopatu Polski 1945–2000, t. I–II (2003), red. P. Libera, A. Rybicki, S. Łącki, Michalineum, Warszawa.

Nijakowski L. M. (2008), Polska polityka pamięci. Esej socjologiczny, WAiP, Warszawa.

Oświadczenie biskupów polskich i niemieckich z okazji 70. rocznicy wybuchu wojny (2009), http://www.nto.pl/artykuly-archiwalne/art/4125909,przeczytaj-oswiadczenie-biskupow-polskich-i-niemieckich-z-okazji-70-rocznicy-wybuchu-wojny,id,t.html, 24.01.2016.

Płoski K. (2007), Kazanie Biskupa Polowego wygłoszone w Święto Weterana, http://ordynariat.wp.mil.pl/pl/42_6132.html, 24.01.2016.

Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski (1950), http://www.opoka.org.pl/biblioteka/T/TH/THW/porozumienie_RP_1950.html, 24.01.2016.

Słowo biskupów diecezjalnych z Jasnej Góry w 75. rocznicę wybuchu II wojny światowej (2014), http://episkopat.pl/dokumenty/pozostale/6107.1,Tak_dla_pokoju_i_rozwoju_narodow_Nie_dla_wojny_i_zabijania.html, 24.01.2016.

Stachowiak P. (2009), Kościół wobec pamięci zbiorowej polskiego społeczeństwa. O niektórych strategiach i celach „kościelnej polityki pamięci”, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne”, nr 3. DOI: https://doi.org/10.14746/ssp.2009.3.05

Stachowiak P. (2012), Kościół katolicki wobec pamięci zbiorowej Polaków. Ciągłość i zmiana, „Przegląd Politologiczny”, nr 3.

Szpociński A. (2007), O współczesnej kulturze historycznej Polaków, w: Przemiany pamięci społecznej a teoria kultury, red. B. Korzeniewski, Instytut Zachodni, Poznań.

Wolfrum E. (1999), Geschichtspolitik in der Bundesrepublik Deutschland, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt.

Wprowadzenie bp. Stanisława Gądeckiego do liturgii pokutnej za pomordowanych w Jedwabnem i innych miejscowościach sprawowanej przez Episkopat Polski w warszawskim kościele Wszystkich Świętych 27 maja 2001 r. (2001), http://www.tygodnik.com.pl/jedwabne/modlitwa.html, 24.01.2016.

Wyszyński S. (1946a), O chrześcijańskim wyzwoleniu człowieka. List pasterski na Adwent 1946, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/0014.php, 24.01.2016.

Wyszyński S. (1946b), Na dzień poświęcenia się Narodu Polskiego Niepokalanemu Sercu Maryi, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/c024.php, 24.01.2016.

Wyszyński S. (1947), O katolickiej woli życia. List pasterski na Wielkanoc 1947, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/0029.php, 24.01.2016.

Wyszyński S. (1949), Przemówienie na ingresie do prokatedry warszawskiej, http://www.nonpossumus.pl/nauczanie/_00004.php, 24.01.2016.

Zaremba M. (2012), Wielka trwoga. Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Znak, Kraków.

Zieliński Z. (2003), Kościół w Polsce 1944–2002, Polwen, Radom.

Żaryn J. (2003), Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce, Neriton, Warszawa.