Abstrakt
The paper analyzes the generic and ideological evolution of the works of Oleksandr Irvanets, one of the leading representatives of Ukrainian postmodernism, from dystopia to the concept of the anti-dystopia. In the first part, the author reconstructs the context of the literary group “Bu-Ba-Bu” and outlines its significance for shaping post-totalitarian Ukrainian culture. The next section examines Irvanets’s dystopian trilogy (Rivne/Rovno, Ochamymria, Libenkraft’s Disease), interpreted as an artistic response to the remnants of the Soviet system and the anxieties of the first decades of independence. The following part considers the novel Kharkiv 1938 as an example of an alternative history. Thus, this generic transformation is read in the light of Przemysław Czapliński’s concept as an attempt to overcome dystopian fatalism.
Bibliografia
Bakuła B., Ironia i komizm we współczesnej słowiańskiej antyutopii literackiej (na przykładzie powieści E. Bondy’ego, T. Konwickiego, W. Wojnowicza, W. Pielewina), „Slavia Occidentalis”, 2011, nr 68, s. 45–56. DOI: https://doi.org/10.14746/so.2011.68.5
Biblioteka Yi, Oleksandr Irvanets, https://www.ji.lviv.ua/ji-library/pleroma/gk-il.htm
Boichenko O., Antyutopii i krai, https://andrijlyubka.livejournal.com/199876.html
Bondar-Tereshchenko I., Ochamymria-2, abo Slipota yak prozrinnia u novomu romani Oleksandra Irvantsia, https://www.unian.ua/culture/400897-ochamimrya-2-abo-slipotayak-prozrinnya-u-novomu-romani-oleksandra-irvantsya.html
Czapliński P., Resztki nowoczesności. Dwa studia o literaturze i życiu. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2011.
Grebeniuk T., Istorychna pamiat i nekropolityka u prozi Oleksandra Irvantsia, „Visnyk Mariupolskoho derzhavnoho universytetu”. Seriia: Filolohiia, 2022, nr 26–27, s. 56–71.
Grebeniuk T., Khudozhnie vtilennia rys ‘novoi shchyrosti v romani Sofii Andrukhovych Amadoka, „Studia Ukrainica Posnaniensia”, 2021, z. IX/I, s. 131–144. DOI: https://doi.org/10.14746/sup.2021.9.1.11
Grebeniuk T., Reminiscence about the Soviet city: Urban space in the Ukrainian fiction of the 21st century, „Journal of Narrative and Language Studies”, 2023, t. 11 (22): The Narrative Identity of European Cities – Special Issue, s. 176–191. DOI: https://doi.org/10.59045/nalans.2023.25
Hnatiuk O., Pożegnanie z imperium. Ukraińskie dyskusje o tożsamości, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2003.
Hrabovskyi S., Chy vdastsia Putinu realizuvaty antyutopiiu pid nazvoiu «Dvi Ukrainy»?, https://day.kyiv.ua/blog/polityka/chy-vdastsya-putinu-realizuvaty-antyutopiyu-pid-nazvoyu-dvi-ukrayiny
Hundorova T., Kitch i literatura. Travestii, Kyiv: Fakt, 2008.
Kharchuk R., Suchasna ukrainska proza. Postmodernyi period: navchalnyi posibnyk, Kyiv: Vydavnychyi tsentr „Akademiia”, 2008.
Lanin B., Some new terms in dystopian studies, „Caietele Echinox”, 2024, vol. 46: Utopian Imaginaries, s. 275–282. DOI: https://doi.org/10.24193/cechinox.2024.46.21
Matusiak A., „…Życie jest zbyt poważną sprawą, by mówić o nim poważnie…”. Kamp w twórczości pisarzy Bu-Ba-Bu, „Roczniki Humanistyczne”, 2011, t. LIX, z. 7, s. 71–97.
Ogonowska A., Epidemia i choroba. „Miasto ślepców” José Saramago. Od literackiej paraboli po (nowo)medialne adaptacje i rzeczywiste zachowania społeczne, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”. Studia de Cultura, 2021, t. 13, nr 4, s. 4–17. DOI: https://doi.org/10.24917/20837275.13.4.1
Oleshko S., Uiavy sobi, shcho Ukraina ye potuzhnoiu derzhavoiu, https://www.sestry.eu/statti/uyavy-sobi-shcho-ukrayina-ie-potuzhnoyu-derzhavoyu
Pavlyshyn M., Kozaky z Yamaiky: postkolonialni rysy v suchasnii ukrainskii kulturi, [w:] Pavlyshyn M., Kanon ta ikonostas: Literaturno-krytychni statti, Kyiv: Chas, 1997, s. 223–237.
Pavlyshyn M., Pro koryst’ i shkodu postkolonializmu dlia zhyttia, „Vsesvit”, 2014, nr 3–4, s. 229–240.
Perepadia V., Perepadia O., Oleksandr Irvanets: „Ia ne khochu brekhaty ni sobi, ni chytachevi”, https://www.pravda.com.ua/articles/2002/04/30/2988555/
Riabchenko M., Elementy komichnoho v suchasnii ukrainskii antyutopii, „Naukovi zapysky Berdianskoho derzhavnoho pedahohichnoho universytetu”. Seriia Filolohichni nauky, 2017, t. 13, s. 169–176.
Riabchuk M., Shcho zalyshylosia vid „dvokh Ukrain” (Vidkryta lektsiia z ukrainoznavstva u Viadrini), https://www.youtube.com/watch?v=PXktNVe_A8Q
Rosenfeld A.S., Character and dystopia: The last men, New York: Taylor & Francis, 2021. DOI: https://doi.org/10.4324/9780367823108
Słownik rodzajów i gatunków literackich, red. G. Gazda, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012.
Sobora I., Ukrainski krytyky nazvaly krashchi knyzhky 2017 roku, https://uain.press/articles/ukrayinski-krytyky-nazvaly-krashhi-knyzhky-2017-roku-678131
Ursulenko A., Epidemia jako metafora preapokaliptyczna. Przypadek „Choroby Libenkrafta” Ołeksandra Irwańca, „Slavica Wratislaviensia”, 2023, nr 177, s. 135–147. DOI: https://doi.org/10.19195/0137-1150.177.12
Zabuzhko O., Shevelov Y., Vybrane lystuvannia na tli doby: 1992–2002, Kyiv: Fakt, 2011.
Zambrzycka M., Olechowska P., Świat po katastrofie. Motywy postczarnobylskie w powieści „Очамимря” Ołeksandra Irwańca i w dramacie „Na początku i na końcu czasów” Pawła Arjeб „Studia Ucrainica Varsoviensia”, 2019, nr 7, s. 121–135. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.6174
Zhadan S., „V nashii literaturi kozhna liudyna potribna” – Lina Kostenko: velyke interviu, chastyna chetverta, https://radiokhartia.com/texty/v-nashii-literaturi-kozhna-liudyna-potribna-lina-kostenko-velyke-interviu-chastyna-tretia/
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ryszard Kupidura

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
