Słowa kluczowe
women
Ukraine
fear
anger
solidarity
female soldiers
volunteering
war narrative
Jak cytować
Abstrakt
This article explores the multidimensional roles of Ukrainian women in the realities of the Russian-Ukrainian war, highlighting their active engagement both on the front lines and in civilian support structures. It examines the transformation in the image of women, portraying them not only as victims but also as soldiers, medics, volunteers, journalists, and chroniclers. Particular attention is given to the emotional responses of women to war-fear, anger, and determination – and their role in fostering resistance, social cohesion, and national identity. Ukrainian women are thus redefining wartime narratives by combining courage and agency with care and responsibility for the future of their communities.
Bibliografia
Aleksijewicz S., Wojna nie ma w sobie nic z kobiety, przeł. J. Czech, Wołowiec: Czarne, 2015.
Amelina V., Istoriia odniiei peremohy, [w:] Vakulenko V., Ya peretvoriuius… Shchodennyk okupatsii. Vybrani virshi, Kharkiv: Vivat, 2024, s. 7–23.
Amelina V., Svidchennia, Lviv: Vydavnytstvo Staroho Leva, 2024.
An J., Wang T., Chen B., Oleksiyenko A., Lin Ch., Mental health of residents of Ukraine exposed to the Russia-Ukraine conflict, „JAMA Network Open” 2025, nr 8, https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2830228? DOI: https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.59318
Babkina K., Perezhyty teleport, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 38–49.
Balachuk I., V Iziumi zakinchyly ekshumatsiiu – pidnialy 447 til, sered nykh bahato zhinok, ye dity, „Ukrainska pravda”, 23.09.2022, https://www.pravda.com.ua/news/2022/09/23/7368817/
Barsukova O., U Minoborony rozpovily, skilky zhinok sluzhat u ZSU stanom na 2024 rik, „Ukrainska pravda”, 8.03.2024, https://life.pravda.com.ua/society/skilki-zhinok-sluzhit-u-zsu-statistikaminoboroni-2024-300413/
Bartmiński J., Językowe podstawy obrazu świata, Lublin: Wdawnictwo UMCS, 2012.
Bezruk T., Yamy, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 146–155.
Bierzanek R., Wojna a prawo międzynarodowe, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982.
Bondar H., 59-ta bryhada, de sluzhyt lehendarna „Ptashka”, otrymala bronovyk dlia zvilnennia Donechchyny, UNIAN, 1.10.2023, https://www.unian.ua/society/brigadi-v-yakiy-sluzhitlegendarna-ptashka-podaruvali-bronovaniy-avtomobil-12411333.html
Bruszewski M., Kozubel M., Szopa M., Wojna rosyjsko-ukraińska. Pierwsza faza, Warszawa: Bellona, 2023.
Bura D., Podobna Ye., Liutyi liutyi 2022. Svidchennia pro pershi dni vtorhnennia, Kharkiv: Folio, 2023.
Crang J.A., Sisters in arms: women in the British Armed Forces during the Second World War, Cambridge: Cambridge University Press, 2020. DOI: https://doi.org/10.1017/9781139004190
Dymarski M., To pierwsza wojna światowa przeobraziła sytuację społeczną kobiet, „Wszystko Co Najważniejsze” 12.02.2019, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/prof-miroslaw-dymarski-kobieta-roku-1918/
Dziurdzińska N., Ołena Zełenska: żadna rodzina nie przygotowywała dziecka na wojnę, „Polska Agencja Prasowa”, 1.02.2024, https://www.pap.pl/aktualnosci/olena-zelenska-zadnarodzina-nie-przygotowywala-dziecka-na-wojne
Eurojust supports joint investigation team into alleged core international crimes in Ukraine, European Union Agency for Criminal Justice Cooperation, 31.01.2014, https://www.eurojust.europa.eu/news/eurojust-supports-joint-investigation-team-alleged-core-international-crimes-ukraine
Gordiejewa K., Zabierz moje cierpienie, tłum. A.L. Piotrowska, Katowice: Wydawnictwo Sonia Draga, 2024.
Hoffmann S., Thoughts on fear in global society, „Social Research: An International Quarterly”, 2004, t. 71, nr 4, s. 1023–1036. DOI: https://doi.org/10.1353/sor.2004.0043
Jessa J., Wiktoria zginęła, wykonując swoją pracę. Rosja oddała ciało ukraińskiej dziennikarki bez części organów, „Gazeta Wyborcza”, 30.04.2025, https://wyborcza.pl/7,75399,31898732,wiktoria-zginela-wykonujac-swoja-prace-rosja-oddala-cialo.html
Kiec I., Jamrożek J., Wiktor Bater. Wesoły rajski ptak, Warszawa: Marginesy, 2022.
Kilkist’ zhinok v armii na pochatok sichnia 2024 roku stanovyla maizhe 70 tysiach – Nataliia Kalmykova, Ministerstvo Oborony Ukrainy, 1.05.2024, https://mod.gov.ua/news/kilkist-zhinok-v-armii
Kisza S., Histeria sztuki. Niemy krzyk obrazów, Kraków: Znak, 2024.
Kobiety a konflikty zbrojne, Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie, maj 2004, https://www.unic.un.org.pl/rozbrojenie/kobiety-konflikty_zbrojne.php
Kozliuk S., Musaieva S., Horpinchenko A., Proiekt „Viktoriia”. Istoriia polonu ta katuvan’, shcho perezhyla zhurnalistka Roshchyna y tysiachi uviaznenykh Rosiieiu ukraintsiv, „Detektor media”, 29.04.2025, https://detector.media/community/article/240419/2025-04-29-proiektviktoriya-istoriya-polonu-ta-katuvan-shcho-perezhyla-zhurnalistka-roshchyna-y-tysyachiuvyaznenykh-rosiieyu-ukraintsiv/
Krippendorff K., Content analysis: An introduction to its methodology, Thousand Oaks: Sage Publications, 2019. DOI: https://doi.org/10.4135/9781071878781
Kryvachuk L., The influence of political processes and the war in Ukraine on the formation of Generation Alpha and the iGeneration (Z): Defining specific features, „Nowa Polityka Wschodnia”, 2022, nr 2, s. 66–89.
LeDoux J.E., Mózg emocjonalny: tajemnicze podstawy życia emocjonalnego, tłum. Andrzej Jankowski, Poznań: Media Rodzina, 2000.
Littell J., d’Agata A., Kłopotliwe miejsce, tłum. J. Giszczak, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2025.
Liubka A., Kraina molodykh vdiv, [w:] Liubka A., Viina z tylnoho boku, Chernivtsi: Merydian Chernovits, 2024, s. 239–242.
Maciejewski J., Wojna. Reportaż z Ukrainy, Kraków: Biały Kruk, 2022.
Maksymenko O., Na varti mizh zhyttiam i smertiu. Istorii medykiv Maidanu, Natsionalnyi memorialnyi kompleks Heoriv Nebesnoi sotni – Muzei Revoliutsii hidnosti, 21.06.2020, https://www.maidanmuseum.org/uk/node/1090
My „Hell” in Russian Captivity, YouTube, 15.09.2022, https://www.youtube.com/watch?v=7MbGOFOTt-E&t=2122s
Nowacki A., Wizerunek matki w twórczości Mykoły Chwylowego – tradycja czy nowatorstwo?, [w:] Wielkie tematy kultury w literaturach słowiańskich, red. I. Malej, Z. Tarajło-Lipowska, t. VI, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 181–189.
Nowak W., O gniewie. Z filozofii emocji, „Tarnowskie Studia Teologiczne”, 2019, nr 2, s. 67–80. DOI: https://doi.org/10.15633/tst.38202
Nowicka E., Świat człowieka – świat kultury, Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2004.
Olbrycht P., Chmura P., Serwata K., Bezpieczeństwo i udział dzieci w działaniach militarnych po II wojnie światowej, „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego”, 2019, t. 13, nr 2, s. 217–230.
Omelianchuk O., Khipo i komanda, [w:] 77 dniv liutoho. Ukraina mizh dvoma symvolichnymy datamy rosiiskoi ideolohii viiny, uporządk. M. Paplauskaite, Kyiv: Laboratoriia, 2023, s. 122–128.
Palace M., Zamazhii O., Terbeck S., Bokszczanin A., Berezovski T., Gurbisz D., Szwejka L., Mapping the factors behind ongoing war stress in Ukraine-based young civilian adults, „Applied Psychology: Health and Well-Being” 2024, t. 16, nr 3: War in Europe, again? Adversity, coping, and resilience, s. 868–885. DOI: https://doi.org/10.1111/aphw.12493
Paplauskaite M., Potiah prybuvaie za rozkladom. Istorii liudei i zaliznytsi, Kyiv: Laboratotiia, 2024.
Phillips S.D., Martsenyuk T., Women’s agency and resistance in Russia’s war on Ukraine: From victim of the war to prominent force, „Women’s Studies International Forum”, 2023, nr 98, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277539523000584?via%3Dihub DOI: https://doi.org/10.1016/j.wsif.2023.102731
Pokatis V., Nezlamni. Knyzhka pro sprotyv ukrainskykh zhinok u viini z rosiiskymy zaharbnykamy, Kyiv: Yakaboo Publishing, 2023.
Ponad 5500 zhinok sohodni sluzhat na peredovii – Serhii Melnyk, Ministerstvo Oborony Ukrainy, 8.03.2025, https://mod.gov.ua/news/ponad-5-500-zhinok-sogodni-sluzhat-na-peredovijsergij-melnik
Popularny słownik języka polskiego, Poznań: Ibis, 2009.
Racewicz J., To nie kraj, to ludzie. Historie zebrane na granicy, Warszawa: Purple Book, 2022.
Rozliczenie Rosji za zbrodnie wojenne, Komisja Europejska, 5.01.2024, https://commission.europa.eu/topics/eu-solidarity-ukraine/holding-russia-accountable_pl
Rzeżutka-Wróblewska W., Wojna największe krzywdy wyrządza kobietom, „Salam Lab”, 12.03.2022, https://salamlab.pl/pl/wojna-najwieksze-krzywdy-wyrzadza-kobietom/
Smahina A., Zakhyshchaiut, likuiut ta riatuiut: istorii zhinok, shcho nablyzhaiut peremohu Ukrainy, „Rubryka. Vse po polytsiakh”, 8.03.2023, https://rubryka.com/article/nablyzhayut-peremogu-ukrayiny/
Stelingowska B., „Wojna nie ma w sobie nic z kobiety”. Wokół reportażu Swietłany Aleksijewicz, „Doctrina. Studia Społeczno-Polityczne”, 2017, nr 14, s. 249–270.
Strykowska M., Psychologiczne mechanizmy zawodowego funkcjonowania kobiet, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1992.
Sukhorukova N., #Mariupol, #Nadiia, Kyiv: Laboratoriia, 2023.
Ślęzak E., Przemiany w rolach społecznych kobiet i mężczyzn, „Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie”, 2003, nr 10, s. 197–198.
Wojna i pokój. Ukraińska tragedia, rosyjskie zbrodnie, polska pomoc, Warszawa: Agora, 2022.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Albert Nowacki
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe.
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.
Pozostałe postanowienia
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zachowuje prawo do czasopisma jako całości (układ, forma graficzna, tytuł, projekt okładki, logo itp.).