Czytanie czasu w przestrzeni. Refleksje nad powieścią Wiktorii Ameliny Dom dla Doma

Abstrakt

Przedmiotem analizy niniejszego artykułu jest próba odczytania czasu w przestrzeni miasta o wielokulturowej i złożonej historii, podjęta przez ukraińską pisarkę Wiktorię Amelinę w powieści Dom dla Doma (2017). W interpretacji fenomenu przestrzeni miejskiej Lwowa autorka posługuje się zmienną optyką narracyjną, eksponuje ślady „wielkiej” historii poprzez perspektywę doświadczeń jednostkowych oraz indywidualnych narracji. Kluczowe wydarzenia z historii miasta i państwa w okresie niepodległości zostają zarysowane w sposób zdystansowany, bez pogłębionej analizy, co stanowi świadomy zabieg artystyczny, ukierunkowany na modelowanie percepcji czasu i przestrzeni z perspektywy „zwykłego” bohatera. Powieść Ameliny ma charakter sagi rodzinnej, której centralnymi postaciami są emerytowany pułkownik Armii Radzieckiej Ciłyk oraz jego córki i wnuczki. Rodzina Ciłyków czuje się obco w przestrzeni ukraińskiego miasta, ucieleśnia zarówno zerwanie ciągłości temporalnej, jak i egzystencjalną tęsknotę za utraconą pełnią oraz świadomość przemijalności bytu. Lwów przedstawiony w powieści nie jest jedynie tłem wydarzeń, lecz funkcjonuje jako żywy organizm – miasto-palimsest, stanowiące nawarstwienie śladów pamięci. Ukazany zostaje jako wielobarwna mozaika, osadzona w realiach trudnego okresu transformacji społecznej. Doświadczenie życia w tej przestrzeni wiąże się zarówno z odkrywaniem jej ukrytych znaczeń, jak i realizacją szczególnej misji we współczesnym świecie.