Мови меншин у Підкарпатському регіоні – лемки та бойки
Journal cover , volume 14, no. 1, year 2026, title Studia Ukrainica Posnaniensia
PDF (Język Polski)

Ключові слова

мови меншин
лемки та бойки
фонетичні, морфологічні та лексичні особливості
Підкарпаття
промування мови та культури
лінгвістична та культурна ідентичність

Як цитувати

Кур-Кононович, Й. (2026). Мови меншин у Підкарпатському регіоні – лемки та бойки. Studia Ukrainica Posnaniensia, 14(1), 35–46. https://doi.org/10.14746/sup.2026.14.1.2

Анотація

Актуальність теми дослідження. З огляду на загрозу зникнення багатьох мов меншин у всьому світі, необхідність захисту та промоції лемківської та бойківської мов стає дедалі актуальнішою. Тематичний план: Описано мову національних меншин, що проживають у Підкарпатському регіоні, а також ініціативи щодо промоції лемківської та бойківської мови та культури. Метою цієї статті є висвітлення подібностей та відмінностей між лемківською мовою та бойківським діалектом, порівняння її з польською та східнослов’янськими мовами, а також представлення починань, пов’язаних зі збереженням культурної спадщини та промоції лемківської та бойківської мов. Висновки: Продемонстровано, що, незважаючи на фонетичні,
морфологічні та лексичні відмінності, ці мови належать до однієї лінгвістичної групи. Підкреслено вплив східних, західних та південнослов’янських мов. Лемківська мова викладається в школах та університетах, присутня в наукових публікаціях, прес-релізах, радіопередачах та у віртуальному просторі. Бойківський діалект досліджений значно менше, але останнім часом
привертає все більший науковий інтерес. Провідну роль у популяризації мови та культури відіграють Музей лемківської культури просто неба в Зіндрановій та Музей духовної та матеріальної культури бойків у Мичкові.

https://doi.org/10.14746/sup.2026.14.1.2
PDF (Język Polski)

Посилання

„Besida. Dwumiesięcznik Zarządu Głównego Stowarzyszenia Łemków”, red. H. Duć-Fajfer, A. Kopcza, P. Trochanowski, Legnica: Rutenika.

Bojkowie. Zaginiona ludność Bieszczad. Co się z nimi stało?, https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/330673/bojkowie-zaginiona-ludnosc-bieszczad-co-sie-z-nimi-stalo.html

Chomiak M., Język łemkowski – kurs podstawowy, Warszawa: Fundacja Wspierania Mniejszości Łemkowskiej Rutenika, 2003.

Chomiak M., Górska M., Słowniczek tematyczny: dom, człowiek, przyroda: polsko-łemkowsko-angielski, angielsko-łemkowsko-polski, Uniwersytet Michigan: Rutenika, 2004.

Duć-Fajfer H., Historia i sytuacja języka łemkowskiego w ostatnim stuleciu, „Poradnik Językowy”, 2021, z. 7, s. 46–66. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2021.7.3

Duda I., Lemkivskii slovnyk. 26000 sliv, Ternopil: Aston, 2011.

EtnoMałopolska – Łemkowie, https://www.youtube.com/watch?v=e77n2SUKbPk

Falkowski J., Pasznycki B., Na pograniczu łemkowsko-bojkowskim. Zarys etnograficzny, Lwów: Towarzystwo Ludoznawcze, 1935.

Fontański H., Chomiak M., Gramatyka języka łemkowskiego / Gramatыka lemkivskoho yazыka, Katowice: Wydawnictwo Naukowe Śląsk, 2000.

Horoszczak J., Pershyi slovnyk lemkivsko-polskii, polsko-lemkivskii / Pierwszy słownik łemkowsko-polski, polsko-łemkowski, Legnica: Rutenika, 1993.

Horoszczak J., Slovnyk lemkivsko-polskii, polsko-lemkivskii / Słownik łemkowsko-polski, polsko-łemkowski, Warszawa: Rutenika, 2004.

Języki wschodniej części kraju naszego, Kraków: Drukarnia Czas, 1861.

Karczmarzewski A., Świat Bojków. Etnograficzna podróż po Bojkowszczyźnie, Rzeszów: Wydawnictwo Libra, 2021.

Kolberg O., Pieśni ludu polskiego, Warszawa: Drukarnia J. Jaworskiego, 1857.

Kołomyjki bojkowskie, https://www.youtube.com/watch?v=dLPxAzCDp7E

Koprowski M., Łemkowie. Losy zaginionego narodu, Poznań: Wydawnictwo Replika, 2023.

Krasovskyi I., Chelak I., Entsyklopedycheskyi slovnyk lemkivshchyny, Lviv: Astroliabiia, 2013.

Onyshkevych M., Slovnyk boikivskykh hovirok, Kyiv: Nauk. dumka, 1984.

Prokopczak J., Bukvы maliuvanky, Litery malowanki, Warszawa: Rutenika, 1997.

Sotirov P., Języki mniejszościowe i języki narodowe w jednoczącej się Europie, „Studia Slawistyczne”, 2005, nr 6, s. 207–215.

Stefanowski P., Łemkowskie pieśni ludowe, Rzeszów: Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie, 1962.

Stefanowski P., Pieśni / Pisni, Warszawa: Tyrsa, 2019.

Stieber Z., Dialekt Łemków. Fonetyka i fonologia, „Prace Językoznawcze”, 1982, nr 97, s. 1–11.

Trudne sąsiedztwa. Z socjologii konfliktów narodowościowych, red. A. Jasińska-Kania, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2001.

Turchyn Ye., Slovnyk sela Tylych na Lemkivshchyne, Lviv: Ukrainska akademiia drukarstva, 2011.

Yaniv V., Sontse y hraty, Berlin: Obrii, 1941.

Zwoliński J., Znaki czasu / signum temporis / znakы chasu, z łemkowskiego przeł. J. Merena, Koszalin: Zakłady Graficzne, 1991.