Fundacje architektoniczne rodziny Rozdrażewskich – problemy stylu i znaczenia formy

Main Article Content

Witold Miedziak

Abstrakt

The paper is a monograph of the churches founded by the Doliwita Rozdrażewski family, which make a significant percent of the total number of churches built in the region of Wielkopolska at the turn of the 17thcentury. Those churches, constructed under the supervision of Hieronim, Archbishop of Włocławek, and the Poznań Chamberlain Jan, have not been analyzed by scholars, and some of them have not been even mentioned in scholarly publications. The analysis presented in the paper allows one to consider the churches founded by the Rozdrażewski family in the context of the architecture of the region, Poland, and the neighboring countries. The features of the period, as well as a religious controversy among the family members, made it possible to approach a number of problems connected to contemporary artistic changes, such as the so-called “gothic style around 1600,” relations between Protestant and Roman Catholic architecture, and claims about the purposeful “archaism” of the architecture of the period, emulating the Romanesque or the Gothic style. Responding to the research postulates formulated by other scholars, the author proposed a new term, “early modern Gothic,” coined to replace other, ambiguous terms referring to the architecture of those times. Moreover, he proposed an innovative way of interpreting Gothic architecture of the early modern period, based on following its transformations from the end of the Middle Ages till the turn of the 17thcentury, which results in a claim that Gothic architecture continued until then.

 

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Dział
VARIA
Biogram autora

Witold Miedziak, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza

Historyk sztuki, doktorant Zakładu Historii Sztuki Średniowiecznej w Instytucie Historii Sztuki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uczestnik polskich i zagranicznych projektów badawczych (2015-2016: Dohna-Schlodien – Ein virtueller Ausstellungskatalog - Technische Universität Darmstadt; od 2016 Cyfrowe udostępnianie zasobów Polskiej Akademii Nauk – Biblioteki Kórnickiej). Jego dysertacja doktorska dotyczy gotyckiej tradycji architektonicznej w architekturze XVI i XVII-wiecznej Wielkopolski. Publikował na łamach czasopism takich jak „ANNALES UMCS” czy „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”. Jego zainteresowania badawcze dotyczą średniowiecznej i wczesnonowożytnej architektury oraz sztuki sakralnej, a także architektury rezydencjonalnej XVIII-XX w.

Bibliografia

  1. Adamski J., Uwaga na temat datowania kaplic przy farze w Nowym Mieście nad Wartą, w: Sztuka w Wielkopol-sce, red. M. Błaszczyński, B. Górecka, M. Górecki, A. Paradowska, Poznań 2013, s. 22–31
  2. Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu, Acta Visitationum 53, 1790
  3. Chrzanowski T., „Neogotyk około 1600” – próba interpretacji, w: Sztuka około roku 1600. Materiały Sesji SHS, Lublin, listopad 1972, Warszawa 1974, s. 75−112
  4. Chrzanowski T., Czyżby spuścizna po katedrze płockiej?, w: Nobile claret opus. Studia z dziejów sztuki dedykowane Mieczysławowi Zlatowi, red. L. Kalinowski et al., Wrocław 1998, s. 243−252
  5. Czyżewski K.J., M. Walczak, O średniowiecznych wzorach nowożytnych kościołów z kaplicami „in modum crucis” na ziemiach Rzeczypospolitej, w: Sztuka dawnej ziemi chełmińskiej i województwa bełskiego, red. P. Krasny, Kraków 1999, s. 25−49
  6. Dobrowolski T., Sztuka polska, Kraków 1974
  7. Dworzaczkowa J., Bracia czescy w Wielkopolsce w XVI i XVII wieku, Warszawa 1997
  8. Dworzaczkowa J., Kowalska H., [hasło:] Rozdrażewski (Rozrażewski) Jan h. Doliwa, w: Polski Słownik Biograficzny, 1989−1991, 31, s. 371−373
  9. Gmiterek H., Bracia czescy a kalwini w Rzeczypospolitej. Połowa XVI – połowa XVII wieku. Studium porów-nawcze, Lublin 1987
  10. Gryglewski P., De sacra antiquitate. Odwołania do przeszłości w polskiej architekturze sakralnej XVI wieku, Warszawa 2012
  11. Gryglewski P., Oddziaływanie nowożytnej katedry płockiej na przemiany w polskiej architekturze sakralnej w XVI w. – uwag kilka, w: Sztuka Polski środkowej – studia, t. V, red. K. Stefański, P. Gryglewski, Łódź 2011, s. 27−47
  12. Grzybkowski A., Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2014
  13. Günther H., Die ersten Schritte in die Neuzeit. Gedanken zum Beginn der Renaissance nördlich der Alpen, w: Wege zur Renaissance. Beobachtungen zu den Anfängen neuzeitlicher Kunstauffasung im Rheinland und in den Nachbargebieten um 1500, red. N. Nussbaum, Köln 2003, s. 30−87
  14. Harasimowicz J., Treści i funkcje ideowe sztuki śląskiej reformacji. 1520−1650, Wrocław 1986
  15. Harasimowicz J., Fundacje sakralne różnowierczej szlachty polskiej w XVI i XVII wieku, w: Fundacje i fundatorzy w średniowieczu i w epoce nowożytnej, red. E. Opaliński, T. Wiśnicz, Warszawa 2000, s. 142−153
  16. Hipp H., Studien zur „Nachgotik” des 16. und 17. Jahrhunderts in Deutschland, Böhmen, Österreich und der Schweiz, Tübingen 1979
  17. Jakimowicz T., Sztuka renesansu i manieryzmu. Architektura, w: Dzieje Wielkopolski, t. 1, red. J. Topolski, Poznań 1969
  18. Jurkowlaniec G., Epoka nowożytna wobec średniowiecza. Pamiątki przeszłości, cudowne wizerunki, dzieła sztuki, Wrocław 2008
  19. Kajzer L., Wieże zamków Prowincji wielkopolskiej, w: Archeologia Historica Polonia, t. 12, Toruń 2002, s. 47−71
  20. Kohte J., Verzeichnis der Kunstdenkmäler der Provinz Posen, t. 3, Berlin 1898
  21. Konieczka-Śliwińska D., Dzieje Margonina w Dobie Staropolskiej, w: Dzieje Margonina, red. K. Rzepa, Poznań 2002, s. 27−51
  22. Kossowski A., Protestantyzm w Lublinie i na Lubelszczyźnie w XVI−XVII w., Lublin 1933
  23. Kowalska H., [hasło:] Rozdrażewski (Rozrażewski) Hieronim h. Doliwa, w: Polski Słownik Biograficzny, 1989−1991, 31, s. 355−365
  24. Kowalski J., Gotyk wielkopolski, Poznań 2010
  25. Kozierowski S., Szematyzm historyczny ustrojów parafialnych dzisiejszej Archidiecezji Poznańskiej, Poznań 1935
  26. Krasny P., Zbór kalwiński w Oksie. Przyczynek do badań nad formą centralną w polskiej architekturze sakralnej XVI wieku, w: Magistro et Amico amici discipulique. Lechowi Kalinowskiemu w osiemdziesięciolecie urodzin, red. J. Gadomski, Kraków 2002, s. 271−281
  27. Krasny P., „Jestem katolikiem a nie papistą”. Świadomość konfesyjna fundatorów a problem prowincjonalizmu architektury sakralnej w Europie środkowej około roku 1600, w: Centrum, prowincje, peryferia. Wzajemne relacje w dziejach sztuki, red. P. Gryglewski, K. Stefański, R. Wróbel, Łódź 2013, s. 69−91
  28. Krotoski K., Dzieje miasta Krotoszyna. Część pierwsza: Miasto Krotoszyn i jego dziedzice za czasów polskich (od 1415 do 1779), Krotoszyn 1930
  29. Kubiček A., Betlemská kaple, Praha 1953
  30. Kujawski W., [hasło:] Rozdrażewski (Rozrażewski) Nowomiejski Jan h. Doliwa, w: Polski Słownik Biograficzny, 1989−1991, 31, s. 373−374
  31. Kurzej M., Kościół parafialny pw. św. Małgorzaty Antiocheńskiej w Zborowie na Szaryszu. Przyczynek do dyskusji nad zjawiskiem postgotyku w Europie Środkowej, „Modus. Prace z Historii Sztuki” 2005, 5, s. 5−22
  32. Kurzej M., Jan Wolff. Monografia architekta w świetle analizy prefabrykowanych elementów dekoracji sztukatorskich, Kraków 2009
  33. KZP III, Województwo kieleckie: 7. Powiat opatowski, red. J.Z. Łoziński, B. Wolff, 1959
  34. KZSP XI, Województwo bydgoskie: 1. Powiat aleksandrowski, oprac. J. Frycz, T. Chrzanowski i M. Kornecki, 1969
  35. Bydgoszcz i okolice (d. pow. bydgoski), oprac. T. Chrzanowski i M. Kornecki oraz T. Juraszowie, 1977
  36. Powiat świecki, oprac. T. Chrzanowski i T. Żurkowska, 1970
  37. Łukaszewicz J., Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej dyecezyi poznańskiej, t. 2, Poznań 1859
  38. Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, Warszawa 1980
  39. Mittelalterliche Architektur in Polen. Romanische und gotische Baukunst zwischen Oder und Weichsel, t. 2, red. C. Herrmann, D. von Winterfeld, Petersberg 2015
  40. Panofsky E., Das erste Blatt aus dem „Libro” Giorgio Vasaris. Eine Studie über die Beurteilung der Gotik in der italienischen Renaissance (mit einem Exkurs über zwei Fassadenprojekte Domenico Beccafumis), „Städel-Jahrbuch” 1930, 6, s. 26−72
  41. Rousteau-Chambon H., Le gothique des Temps modernes. Architecture religieuse en milieu urbain, Paris 2003
  42. Samek J., Nawrót do gotyku w sztuce Krakowa 1 poł. XVII wieku, „Foliae Historiae Atrium” 1968, 5, s. 71−130
  43. Schmidt M., Reverentia und Magnificentia. Historizität in der Architektur Süddeutschlands, Österreichs und Böhmens vom 14. bis 17. Jahrhundert, Regensburg 1999
  44. Schock-Werner B., Die Bauten im Fürstbistum Würzburg unter Julius Echter von Mespelbrunn. Struktur, Orga-nisation, Finanzierung und künstlerische Bewertung, Regensburg 2005
  45. Sokołowski M., G. Worobjew, J.S. Zubrzycki, Kościoły i cmentarze warowne w Polsce, „Sprawozdanie Komisji Historii Sztuki” 1905, 7, s. 481−528
  46. Zaucha T., Tradycja gotycka w architekturze sakralnej ziem ruskich Korony, Kraków 2015