Między monografią a koneserstwem. Badania nad polskim dizajnem XX i początków XXI wieku

Main Article Content

Piotr Korduba

Abstrakt

The text aims to describe currents, tendencies and fields of interest in design history studies in Poland, which grew in number around the year 2000. There are several characteristic patterns to be observed. First of all, despite the fact that the pioneering monograph on the subject appeared in 1978 (I. Huml), one can still observe terminological diversity, with various terms, such as applied arts and design, being used as synonyms. Secondly, looking at the history of the research, one may draw up a calendar of key events (publications, exhibitions) which led to the development and/or consolidation of the basic vision of Polish design from the end of the 19th century to the beginning of the 21st century, related primarily to the political and artistic history of the country. Thirdly, the increase in historical knowledge on the subject has been generated not only by different environments but also in the context of diverse institutions (academic and museum research, art market, collecting/connoisseurship). Consequently, the research conducted so far has been methodologically diversified, influenced by different goals and results. As a result, in the social reception there is a specific coexistence of projects of a scientific, popular science and commercial nature. A critical point in the dynamics of research was marked by two events which took place at the beginning of the 21st century: the exhibition Rzeczy pospolite and the subsequent publication (2000/2001), and founding of the quarterly “2+3D” (2001). Another marked increase in initiatives has occurred since the end of the 2000s. The demand for knowledge about design history is also, to some extent, animated by the art market. On the one hand, old design collecting generates a spontaneous exchange of messages on social media, while on the other, it stimulates the creation of reliable popular science studies. Research on Polish design has been dominated by the perspective of art history, usually in its traditional version focusing on style as well as the artistic and theoretical context, and highlighting issues of uniqueness and individual authorship, which prevail over functional, technological or social aspects in the discourse. Consequently, there has been no approach that would perceive Polish design and its multiple contexts as a dynamic system, a set of practices and mediations, such as the approach proposed several years ago by Grace Lees-Maffei (Production-Consumption-Mediation Paradigm) for design history. Such a perspective would enhance and stress the importance of research on the relations between various actors in the Polish design community, such as institutions (educational, experimental and research, manufacturing), transmitters (exhibitions, advice) and mediators between production and consumption.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

Jak cytować
Korduba, P. (2021). Między monografią a koneserstwem. Badania nad polskim dizajnem XX i początków XXI wieku. Artium Quaestiones, (32), 5-36. https://doi.org/10.14746/aq.2021.32.1
Dział
HISTORIA I TEORIA DESIGNU
Biogram autora

Piotr Korduba, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Art historian, associate professor (prof. UAM dr hab.), director of the Art History Institute at Adam Mickiewicz University in Poznań, Poland. Specialist in the field of living architecture, the culture of housing, design history and interior design, urban issues and also German-Polish art and cultural relationship. He has published six books and many articles. His latest book is dedicated to folk-oriented aesthetics in Polish design and interior decorations in the 20th century in terms of their ideological context (Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego, Cepelia, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Warszawa 2013 – Folklore for Sale. The Association for Support to Folk Industry, Cepelia, Institute of industrial Design, Warsaw 2013). Holder of several scholarships in Germany (DAAD at the Humboldt-Universität zu Berlin, Herzog-August Bibliothek Wolfenbüttel) and in Rome (Lanckoroński-Foundation). Editor-in-chief of “Artium Quaestiones” journal. Currently conducting the research project Furniture-making in Poznań 1945–1989. Education, design, production (NCN).

Bibliografia

  1. Amulet – znak – klejnot. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2003
  2. Balcerzak P., Wybieralski W., Stefanowski M., O wzornictwie przemysłowym. Definicje, procedury, korzyści, Warszawa 2007
  3. Banaś B., Europejskie konteksty polskiego wzornictwa porcelany okresu odwilży, w: Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styl życia, Warszawa 2012, s. 87–96
  4. Banaś B., Polski New Look. Ceramika użytkowa lat 50. i 60., Wrocław 2011, 2019
  5. Banaś B., Wytwórnia wyrobów ceramicznych Steatyt w Katowicach, Wrocław 2015
  6. Banaś P., Współczesne polskie szkło i ceramika, Warszawa 1990
  7. Barbara Hoff: polskie projekty, polscy projektanci, red. J. Friedrich, W. Szerle, Gdynia 2019
  8. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2001
  9. Biżuteria w Polsce. Konteksty, zbiory, inspiracje, red. K. Kluczwajd, Toruń 2019
  10. Bochińska B., Zacznij kochać design. Jak kolekcjonować polską sztukę użytkową, Warszawa 2016
  11. Boćkowska A., To nie są moje wielbłądy: o modzie w PRL, Wołowiec 2015
  12. Brzostek B., Wokół Emilii, w: Emilia. Meble, muzeum, modernizm, red. K. Szotkowska-Beylin, Kraków–Warszawa 2016, s. 77–90
  13. Ceramika z drugiej połowy XX wieku z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie, red. B. Kostuch, Kraków 2004
  14. Chcemy być nowocześni. Polski design 1955–1968 z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, red. A. Demska, A. Frąckiewicz, A. Maga, Warszawa 2011
  15. Cieślikowska A., Design czy dizajn?, „2+3D” 2001, 1, s. 8
  16. Cold War Modern: design 1945–1970, red. D. Crowley, J. Pavitt, London 2008
  17. Crowley D., Building the World Anew: Design in Stalinist and Post-Stalinist Poland, „Journal of Design History” 1994, 3, s. 187–203
  18. Crowley D., National style and nation-state. Design in Poland from the vernacular revival to the international style, Manchester–New York 1992
  19. Crowley D., Stalinism and Modernist Craft in Poland, „Journal of Design History” 1998, 1, s. 71–83
  20. Crowley D., Warsaw, London 2003
  21. Crowley D., Warsaw’s Shops, Stalinism and the Thaw, w: Style and Socialism: modernity and material culture in post-war Eastern Europe, red. S.E. Reid, D. Crowley, New York 2000, s. 25–47
  22. Czerwiński M., Jak poprzez historię globalną można opisać wzornictwo Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku, „2+3D” 2016, IV, s. 50–55
  23. Czyńska M., Dom polski. Meblościanka z pikasami, Wołowiec 2017
  24. Dawna i nowsza biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2008
  25. Dekady. Z Profesor Ireną Huml, historykiem i krytykiem sztuki, zajmującą się problemami sztuki użytkowej i sztuki przedmiotu, rozmawia Wojciech Lipowicz, w: Użytkowa fantastyka lat pięćdziesiątych. Katalog wystawy, red. H. Chwiertuk-Jasicka, Poznań 1991, s. 17–20
  26. Demska A., Frąckiewicz A., Sztuka stosowana w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1904–1939, w: W kręgu sztuki przedmiotu. Studia ofiarowane Profesor Irenie Huml przez przyjaciół, kolegów i uczniów, Warszawa 2011, s. 291–303
  27. The Design History Reader, red. G. Lees-Maffei, R. Houze, Oxford–New York 2010
  28. Domańska A., Góralski etnodizajn, czyli sztuka ludowa Podhala jako źródło inspiracji we współczesnym wzornictwie, Gdańsk 2019
  29. Drenda O., Duchologia polska. Rzeczy i ludzie w latach transformacji, Kraków 2016
  30. Elitarna fascynacja czy niedoceniony element obrazu sztuki polskiej. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2013
  31. Fallan K., Design History: Understanding Theory and Method, Oxford 2010
  32. Feliks A., Meble plecione w Polsce 1864–1939, Warszawa 2018
  33. Frankowska M., Frankowski A., Henryk Berlewi, Gdańsk 2009
  34. Frąckiewicz A., Cały ten zgiełk. Uwagi o stylu lat 50. XX wieku w polskim wzornictwie, w: W kręgu sztuki przedmiotu. Studia ofiarowane Profesor Irenie Huml przez przyjaciół, kolegów i uczniów, Warszawa 2011, s. 26–37
  35. Frąckiewicz A., Formy organiczne we wzornictwie. Styl lat 50., w: Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styl życia, Warszawa 2012, s. 23–33
  36. Frejlich C., Maga A., Dlaczego rzeczy, w: Rzeczy pospolite: polskie wyroby 1899–1999, red. C. Frejlich, Olszanica–Kraków 2001, s. 8
  37. Frejlich C., Od redaktorki, w: Rzeczy pospolite: polskie wyroby 1899–1999, red. C. Frejlich, Olszanica–Kraków 2001, s. 8
  38. Galeria Wzornictwa Polskiego, oprac. A. Demska, A. Frąckiewicz, A. Maga, Warszawa 2017
  39. Global Design History, red. G. Adamson, G. Riello, S. Teasley, London 2011
  40. Gorczyca Ł., Dizajn nieopisany. Krótka historia książek o historii polskiego wzornictwa, „Piktogram” 2011/2012, 16, s. 66–71
  41. Grabowski W., Dizajn tamtych czasów, Warszawa 2017
  42. Hardziej P., CPN: znak, identyfikacja, historia / CPN: logo, identity, history, Kraków 2019
  43. Hardziej P., Karol Śliwka, Gdynia 2018
  44. Hryniewiecki J., Kształt przyszłości, „Projekt” 1956, 1, s. 5
  45. Hübner-Wojciechowska J., Art déco: przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2007
  46. Hübner-Wojciechowska J., Lata 60. XX wieku. Sztuka użytkowa. Przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2014
  47. Hübner-Wojciechowska J., Sztuka skalnego Podhala: przewodnik dla kolekcjonerów, Warszawa 2019
  48. Huml I., 20 lat sztuki użytkowej, „Projekt” 1964, 6, s. 32–38
  49. Huml I., Polska sztuka stosowana XX wieku, Warszawa 1978
  50. Huml I., Sztuka przedmiotu – przedmiot sztuki, Warszawa 2003
  51. Huml I., Warsztaty Krakowskie, Wrocław 1973
  52. Huml I., Współczesna tkanina polska, Warszawa 1989
  53. Jasiołek K., Asteroid i półkotapczan. O polskim wzornictwie powojennym, Warszawa 2020
  54. Julier G., Economies of Design, London 2017
  55. Klekot E., Etnodizajn – kolejne konfiguracje sztuki ludowej, „Etnografia Nowa” 2012, 4, s. 39–46
  56. Klekot E., Etnodizajn – polskie gry z nowoczesnością, „Herito” 2016, 3, s. 146–159
  57. Klekot E., Kłopoty ze sztuką ludową: gust, ideologie, nowoczesność, Gdańsk 2021
  58. Klekot E., Sprawczość w fabryce porcelany, „Kultura Popularna” 2017, 2, s. 92–107
  59. Klekot E., Uwikłanie w nowoczesność: o tożsamości rzeczy zaprojektowanych, w: Z drugiej strony rzeczy. Polski dizajn po roku 1989, red. C. Frejlich, Kraków 2018, s. 78–91
  60. Kochanowska M., Nowe wyzwania. Wydział Wzornictwa i projektowanie po 1989 roku, w: Projektowanie wszędzie: 40 lat Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, red. C. Frejlich, M. Kochanowska, Warszawa 2018, s. 40–54
  61. Kopytko N., Łysa Góra. Ludzie i ceramika, Kraków 2016
  62. Koral, perła i inne wątki. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2010
  63. Korduba P., Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo Popierania Przemysłu Ludowego, Cepelia, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Warszawa 2013
  64. Korduba P., Ludowość w wielkim mieście. O kilku wystawach w CBWA „Zachęta”, w: Polska kraj folkloru, red. J. Kordjak, Warszawa 2016, s. 87–103
  65. Korduba P., Wystawy przedmiotów. Rozważania wokół niedawno otwartych ekspozycji rzemiosła artystycznego i wzornictwa w polskich muzeach, „Rocznik Historii Sztuki” 2018, XLIII, s. 185–193
  66. Kostrzyńska-Miłosz A., Polskie meble 1918–1939. Forma – funkcja – technika, Warszawa 2005
  67. Kostuch B., Czarodzieje z Łysej Góry. Opowieść o Bolesławie Książku, Warszawa 2020
  68. Kostuch B., Kolor i blask. Ceramika architektoniczna oraz mozaiki w Krakowie w Małopolsce po 1945 roku, Kraków 2015
  69. Kostuch B., Sztuka wzornictwa. Polska ceramika użytkowa po 1989 roku, w: Z drugiej strony rzeczy. Polski dizajn po roku 1989, red. C. Frejlich, Kraków 2018, s. 122–153
  70. Kowalski J., Meble Kowalskich. Ludzie i rzeczy, Dębogóra 2014
  71. Kozina I., Ikony dizajnu w województwie śląskim, Katowice 2012
  72. Kozina I., Polski design, Warszawa 2015
  73. Krupiński J., Filozofia kultury designu. W kręgu myśli Andrzeja Pawłowskiego, Kraków 2014
  74. Lees-Maffei G., Design: History and Theory, w: Oxford Encyclopedia of Aesthetics, red. M. Kelly, New York 2015, s. 350–354
  75. Lees-Maffei G., The Production-Consumption-Mediation Paradigm, „Journal of Design History” 2009, 4, s. 351–376
  76. Leśniakowska M., Inny horyzont. Brukalska w Nowym Jorku. (Anatomia mebla w biopolitycznym dyskursie modernizmu), w: Wystawa nowojorska 1939, red. J.M. Sosnowska, Warszawa 2012, s. 166–179
  77. Leśniakowska M., Modernistka w kuchni. Barbara Brukalska, Grete Schütte-Lihotzky i „polityka kuchenna” (wstęp do architektury modernizmu), „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 2004, 1–2, s. 179–196
  78. Leśniakowska M., „Wielka Szyba” Brukalskiej, w: Wystawa paryska 1937, red. J.M. Sosnowska, Warszawa 2009, s. 153–168
  79. Lipowicz W., Trwanie „nowoczesności”. Wnętrza i meble poznańskie w 1 poł. lat sześćdziesiątych, w: Użytkowa fantastyka lat pięćdziesiątych. Katalog wystawy, red. H. Chwiertuk-Jasicka, Poznań 1991, s. 24–28
  80. Lipowicz W., W kręgu „nowoczesności”. Uwagi o polskiej sztuce użytkowej 2 połowy lat pięćdziesiątych i początku lat sześćdziesiątych, w: Odwilż. Sztuka ok. 1956, red. P. Piotrowski, Poznań 1996, s. 99–120
  81. Maga A., Czego nie pokazaliśmy na wystawie „Chcemy być nowocześni…”, w: Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styl życia, Warszawa 2012, s. 165–174
  82. Maga A., Kruchość ponadczasowa, „Niezbędnik Inteligenta: Świat Sztuki” [dodatek do „Polityki”] 2021, 1, s. 70–75
  83. Między tradycją a nowoczesnością. Instytut Wzornictwa Przemysłowego w poszukiwaniu tożsamości we wzornictwie, red. I. Borowicz, Warszawa 2001
  84. Mrozek J.A., Historia designu a historia sztuki, „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka”: Design 2009, 3, s. 31–46
  85. Mrozek J.A., Od prehistorii do historii, czyli edukacja projektantów w niekonsumpcyjnym społeczeństwie, w: Projektowanie wszędzie: 40 lat Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, red. C. Frejlich, M. Kochanowska, Warszawa 2018, s. 22–24
  86. Mrozek J.A., Sztuka stosowana i wzornictwo w pierwszej połowie XX wieku, w: Sztuka świata, t. 9, red. W. Włodarczyk, Warszawa 1996, s. 251–308
  87. Mrozek J.A., Trudne stulecie. Polityka, gospodarka, wzornictwo w Polsce 1900–2000, w: Rzeczy pospolite: polskie wyroby 1899–1999, red. C. Frejlich, Olszanica–Kraków 2001, s. 10-29
  88. Mrozek J.A., Wzornictwo przemysłowe na świecie, w: Sztuka świata, t. 10, red. W. Włodarczyk, Warszawa 1996, s. 243–277
  89. Myśliński M., Rozbite zwierciadło: biżuteria i galanteria Spółdzielni Przemysłu Artystycznego „Imago Artis”, Warszawa 2015
  90. Novum nie jest grzeszne. Rajmund T. Hałas. Twórca – pedagog – człowiek, red. J. Filipiak, Poznań 2017
  91. Nowakowski P., Fantastyczna ceramika użytkowa: włocławskie fajanse z lat 1956–1965 w kolekcji Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, Włocławek 2008 i 2019
  92. O biżuterii w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2012
  93. Odwilż. Sztuka ok. 1956, red. P. Piotrowski, Poznań 1996
  94. Organizatorzy życia. De Stijl, polska awangarda i design, red. P. Kurc-Maj, A. Saciuk--Gąsowska, Łódź 2017
  95. Out of the Ordinary. Polish designers of the 20th Century, red. C. Frejlich, Warszawa 2011
  96. Pelka A., Teksas-land. Moda młodzieżowa w PRL, Warszawa 2007
  97. Pelka A., Z [politycznym] fasonem. Moda młodzieżowa w PRL i w NRD, Gdańsk 2013
  98. Piękni XX-wieczni. Polscy projektanci graficy, red. J. Mrowczyk, Kraków 2017
  99. Polskie Las Vegas i szwagier z Corelem. Architektura, moda i projektowanie wobec transformacji systemowej w Polsce, red. L. Klein, Warszawa 2017
  100. Polskie style narodowe 1890–1918, red. A. Szczerski, Kraków 2021
  101. Rosińska M., Utopie dizajnu. Pomiędzy afirmacją a krytyką nowoczesności, Kraków 2020
  102. Rypson P., Czerwony monter. Mieczysław Berman: grafik, który zaprojektował polski komunizm, Kraków 2017
  103. Rypson P., Nie gęsi: polskie projektowanie graficzne 1919–1949, Kraków 2011
  104. Rzechorzek E., Moda Polska: Warszawa, Warszawa 2018
  105. Rzeczy niepospolite. Polscy projektanci XX wieku, red. C. Frejlich, Kraków 2013
  106. Rzeczy pospolite: polskie wyroby 1899–1999, red. C. Frejlich, Olszanica–Kraków 2001
  107. Sajkiewicz V., Czar (nie)pamięci. Nostalgia za PRL-em w najnowszej sztuce polskiej, „Postscriptum Polonistyczne” 2008, 2, s. 27–42
  108. Smaga M., Krakowskie Fabryki Mebli na tle polskiego meblarstwa w latach 1945–1989, „Krzysztofory. Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa” 2013, 31, s. 223–249
  109. Spółdzielnia artystów „Ład” 1926–1996, red. A. Frąckiewicz, Warszawa 1998
  110. Spółdzielnia Orno. Biżuteria, red. A. Wrońska, Warszawa 2019
  111. Srebro z Poznania: biżuteria i galanteria Spółdzielni Pracy Rękodzieła Artystycznego „Rytosztuka”, Warszawa 2018
  112. Szczerski A., Jakie muzeum dizajnu w Polsce?, „2+3D” 2016, IV, s. 48–49
  113. Szczerski A., Wzorce tożsamości: recepcja sztuki brytyjskiej w Europie Środkowej około roku 1900, Kraków 2002
  114. Szcześniak M., Normy widzialności. Tożsamość w czasach transformacji, Warszawa 2016
  115. Sztokfisz M., Caryca polskiej mody, święci i grzesznicy, Warszawa 2015
  116. Sztuka Wszędzie. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1904–1944, red. J. Gola, M. Sitowska, A. Szewczyk, Warszawa 2012
  117. Szydłowska A., Dizajn po dizajnie?, „2+3D” 2016, IV, s. 24–27
  118. Szydłowska A., Od solidarycy do TypoPolo. Typografia a tożsamości zbiorowe w Polsce po roku 1989, Wrocław 2018
  119. Szydłowska A., Poza estetyką. Projektowanie graficzne w kontekście Wydziału Wzornictwa, w: Projektowanie wszędzie: 40 lat Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, red. C. Frejlich, M. Kochanowska, Warszawa 2018, s. 56–68
  120. Szydłowska M., Misiak M., Paneuropa, Kometa, Hel. Szkice z historii projektowania liter w Polsce, Kraków 2015
  121. Telakowska W., Reindl T., Problemy wzornictwa przemysłowego, Warszawa 1966
  122. Teresa Kruszewska. Architekt wnętrz. Twórczość, red. K. Łuczak-Surówka, Warszawa 2012
  123. Tomasik K., Grażyna Hase: miłość, moda, sztuka, Warszawa 2016
  124. Treści – teksty – przesłania. Biżuteria w Polsce, red. K. Kluczwajd, Toruń 2006
  125. Turnau I., Sylwetka Pani Profesor Ireny Huml, w: I. Huml, Sztuka przedmiotu – przedmiot sztuki, Warszawa 2003, s. 9–12
  126. Typosfera. Krajobrazy typograficzne, „Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka” 2017, 4(97)
  127. W kręgu sztuki przedmiotu. Studia ofiarowane Profesor Irenie Huml przez przyjaciół, kolegów i uczniów, Warszawa 2011
  128. Warsztaty Krakowskie 1913–1926, red. M. Dziedzic, Kraków 2009
  129. Wiszniewska A., Archiwum Profesor Ireny Huml. Warsztat badacza i krytyka sztuki, „Konteksty” 2020, 3, s. 68–72
  130. Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styl życia, Warszawa 2012
  131. Wojciechowski A., O sztuce użytkowej i użytecznej. Zbiór studiów i krytyk z zakresu współpracy plastyki polskiej z rzemiosłem, przemysłem i architekturą w latach 1944–1954, Warszawa 1955
  132. Wójcik A., „Looking Back” – an Artistic Tendency in Polish Interior Design around 1910, „Folia Historiae Artium” 2020, 18, s. 71–87
  133. Wybieralski W., Stefanowski M., Wzornictwo w Polsce do 1989 roku na tle politycznym 2i gospodarczym, Warszawa 2007
  134. Wzornictwo w Polsce, praca zbiorowa, Warszawa 1987
  135. Z drugiej strony rzeczy. Polski dizajn po roku 1989, red. C. Frejlich, Kraków 2018
  136. Zaprojektowane. Polski dizajn 2000–2013, red. C. Frejlich, D. Lisik, Warszawa 2014