Abstract
The article presents the results of field research conducted between 2007 and 2009 in northeastern Bulgaria, focusing on the ethnic and cultural diversity of the Muslim communities inhabiting this region. The aim of the study is to demonstrate the local varieties of Islam and to examine the role of religion as one among several factors shaping the ethnic and national identities of these communities. The author analyzes phenomena observed among Turks, Bulgarian Muslims (Pomaks), Turkish Roma, and other groups professing Islam. The empirical material was collected through participant observation and ethnographic interviews in the town of Vǎrbitsa and surrounding villages. The findings reveal that ethnic affiliation in the Gerlovo region is determined by multiple factors such as religion, language, tradition, historical memory, and neighborly relations. The author highlights the interpenetration of cultural elements between Christians, Sunnis, and Shiites, which leads to the emergence of local variants of so-called „folk Islam.” The examples described – including the religious practices and customs of the Turkish Roma – illustrate the dynamic nature of ethnic identity and the influence of globalization, migration, and religious processes on cultural transformations. In conclusion, the study emphasizes the necessity of abandoning the national-state model in favor of a multicultural and pluralistic society based on equal rights and interethnic dialogue. The paper constitutes an important contribution to research on the complexity of religious and national relations in Southeastern Europe.
References
Антонов C., Татарите в България, Добрич 2004.
Анастасова Е., Власите в България - осем години по-късно [w:] Аспекти на етнокултурна ситуация. Осем годипи по-късно, red. В. Русанов, София 2000, s. 72–83.
Босаков В., Идентичност и многообразие на исляма в България, София 2006.
Danaiłow G., Dom na skraju świata, Warszawa 2005.
Danecki J., Kultura islamu. Słownik, Warszawa 1997.
Eliade M., Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy, Warszawa 1994.
Етническа картина на България (проучвания 1992), Проект за етнически взаимоотношения, Princeton USA, София 1993.
Гагаузите в България Записки от терена, red. Ж. Стаменова, С. Средкова, Ж. Пимпирева и др., София 2007.
Geertz C., Islam observed. Religious development in Morocco and Indonesia, Chicago & London 1968.
Geertz C., Zmącone gatunki. Nowa formuła myśli społecznej [w:] Wiedza lokalna. Dalsze eseje z zakresu antropologii interpretatywej, Kraków 2005, s. 29–44.
Георгиева И., Уводни думи [w:] Българските Алиани. Сборник етнографски материали, red. И. Георгиева, София 1991, s. 5–8.
Якимов И., Название и самосъзнание на къзълбашите в Герлово, „Годишник на музеите от Северна България” 1983, t. IX, s. 155–161.
Йорданов И., Стоилов Й., История на град Върбица. Част първа, Шумен 2004.
Кальонски А., Каракачаните в България - изчезваща традиция и нови идентичности [w:] Аспекти на етнокултурна ситуация. Осем годипи по-късно, red. В. Русанов, София 2000, s. 84–91.
Kijewska A., Obraz Serbii i Serbów w opiniach studentów bułgarskich na tle obrazów pozostałych państw sąsiadujących z Bułgarią [w:] 110 година полонистике y Cpбији. Сборник радова, Београд 2006, s. 311–325.
Kijewska А., Kuźma K., Święto Kurban-Bajram w Bułgarii – o etnicznych odmianach świętowania. Refleksje etnologiczne z badań terenowych, „Etnografia Polska” 2009, t. 53, nr 1–2, s. 61–90.
Киевска А., Един обикновен ден от Рамазана. Теренни наблюдения в град Върбица, Североизточна България [w:] Конфесионално и мултиетнично съжителство на православни, католици и мюсюлмани в Северна България, red. М. Иванова, Велико Търново 2010, s. 113–123.
Марушиакова Е., Отношения между циганските групи в България [w:] Етническа карта на България (проучвания 1992 г.), София 1993, s. 7–17.
Меликоф И., Размисли по проблема бекташи - алеви [w:] Ислям и култура, Изследвания, red. Г. Лозанова, Л. Миков, София 1999, s. 11–25.
Миков Л., Култова архитектура и изкуство на хетеродоксните мюсюлмани в България (XV1-XX век). Бекташи и къзълбаши/алевии, София 2007.
Миков Л., За етнорелигиозен произход на къзълбашите от североизточна Блгария, „Българска етнология” 1997, nr 3-4, s. 65-79.
Parzymies A., Wstęp [w:] Muzułmanie w Europie, red. A. Parzymies, Warszawa 2005, s. 7–22.
Smolicz J., Kultura i nauczanie w społeczeństwie wieloetnicznym, Warszawa 1990.
Smolicz J., Wartości rdzenne a tożsamość kulturowa, „Kultura i Społeczeństwo” 1987, t. XXXI, nr 1, s. 59–75.
Szynkiewicz S., Konflikt tożsamości, tożsamość w konflikcie [w:] Konflikty etniczne, źródła, typy, sposoby rozstrzygania, red. I. Kabzińska-Stawarz, S. Szynkiewicz, Warszawa 1996, s. 15–30.
Желязкова А., Формиране на мюсюлманските общности и комплексите на балканските исто- риографии [w:] Мюсюлманските общности на Балканите и в България. Исторически ескизи, София 1997, s. 11–56.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2010
OPEN ACCESS
