Keywords
Pavoloch fortress
Michał Kazimierz Radziwiłł
Cossacks
Tatars
Doroshenko
Bratslav
Bila Tserkva
How to Cite
Abstract
The Polish-Turkish war of 1672–1676 was one of the key conflicts for control over Ukraine. Its main stages and battles have been well described in the literature on the subject, but many episodes remain little known. One of them is the capture of the Pawołocz fortress in March 1675 by Lithuanian troops commanded by Lithuanian Field Hetman Michał Kazimierz Radziwiłł, brother-in-law of King J III Sobieski. The aim of this article is to present this forgotten episode in detail. The author analyses the political and military significance of the capture of the fortress. He emphasises the impact of this event on the operational activities of the Polish army and its propaganda dimension vis-à-vis the Cossacks of Doroshenko and their Turkish allies. The analysis is based on manuscript sources, including royal letters, correspondence between hetmans, reports by envoys, Sejm documents, historical studies and source editions from the 19th and 20th centuries. The method of source analysis and confrontation of accounts from various types of narrative and administrative documents was used. The capture of Pawołocz was not of key strategic importance, but it made it possible to secure communication and military routes in the region of Bracław and Biała Cerkiew. The surrender of the garrison, which included Cossacks and Tatars, strengthened Radziwiłł's authority and provided reinforcements for the Crown's army. Symbolically, this victory showed that the Polish-Lithuanian Commonwealth was able to act effectively under military and political pressure, which also influenced the course of the truce negotiations in Żurawno (1676).
References
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Radziwiłłów: dz. II, nr 1616; dz. III, kop. 13, nr 30, 31, 32; dz. IV, teka 27. koperta 371, nr 251.
Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Zamoyskich: rkps 3046.
Biblioteka Czartoryskich w Krakowie: rkps 173, nr 48, nr 55, nr 195; rkps 174, nr 124; rkps 416, nr 47; rkps 2756, nr 2.
Bratslaviae, 31 III 1675, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1968, t. XIV, cz. 1, s. 281.
Chorągwie, które z Ks. Jm. powróciły i wiele pod którą teraz zostaje effective, wyd. J. Woliński, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1932, t. V, z. 2.
De Bratzlaw, 18 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 249.
De Varsoviae, 5 I 1675, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 2, s. 187–188.
Du camp d’aupres d’Illińce, au dela Sob a une lieue de Kalnik, 6 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 234.
J. Kindsberg do Leopolda I, Adrianopol 8 IV 1675, w: Wojna polsko-turecka 1672–1676 w świetle relacji rezydentów austriackich w Turcji, wyd. J. Woliński, ,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1961, t. VII, cz. 2, s. 376–377.
Jan III do cara Aleksego, Bracław 20 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 253–254.
Lokacja wojska w Ukrainie i Podolu (1674), w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz.1, s. 262.
M. K. Radziwiłł do majora swojego regimentu pieszego, Korostyszew, 26 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 261–262.
Nowiny z Bracławia, 18 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 247.
Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, t. I, cz. 2, wyd. F. Kluczycki, Kraków 1881.
Relacja od szczęśliwej elekcjej aż do koronacjej przez dwie kampanie gestorum Najj, Króla Jm. Jana III, szczęśliwie panującego czyniona w senacie na sejmie coronationis od jmp. Jana Gnińskiego, wojewody chełmińskiego, wyd. J. Woliński, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1938, t. X, s. 125–137.
S. Morsztyn do niewiadomego, Bracław 2 IV 1675, wyd. J. Woliński, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1932, t. V(2), s. 227.
Sobieski J., Listy do Marysieńki, oprac. L. Kukulski, wyd. II, Warszawa 1970.
Z Bracławia, 18 XII 1674, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1967, t. XIII, cz. 1, s. 248.
Z Bracławia, 9 III 1675, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd. J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1968, t. XIV, cz. 1, s. 277.
Z Bracławia, 2 IV 1675, w: Materiały do dziejów wojny polsko-tureckiej 1672–1676, wyd.
J. Woliński, ,,Studia i Materiały do Historii Wojskowości’’ 1968, t. XIV, cz.1, s. 280–281.
Załuski A. C., Epistolarum Historico-Familiarum, t. I, Brunsbergae 1727.
Codello A., Litwa wobec wojny z Turcją 1672–1676, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1968, t. XIV, cz. 1, s. 136–159.
Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości w Polsce, t. II, Lwów–Warszawa–Kraków 1923.
Lang K., Der polnisch-turkisch-tatarische Feldzug im Jahre 1675, Wien 1902.
Nowak T., Problem stosowania broni palnej przy obronie i zdobywaniu umocnień przez wojska polskie w XVI-XVII w., „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1966, t. XII, cz. 1, s. 50 –69.
Morsztyn Z., Muza domowa. Wydanie krytyczne spuścizny poetyckiej, oprac. J. Dürr-Durski, t. II, Warszawa 1954.
Pajewski J., Buńczuk i koncerz. Z dziejów wojen polsko-tureckich, wyd. 1, Warszawa 1960.
Perdenia J., Hetman Piotr Doroszenko a Polska, Kraków 2000.
Perdenia J., Stanowisko Rzeczypospolitej szlacheckiej wobec sprawy Ukrainy na przełomie XVII-XVIII w., Wrocław–Warszawa–Kraków 1963.
Salvandy N. A., Historia króla Jana Sobieskiego i Królestwa Polskiego, t. II, Lwów 1861.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VII, Warszawa 1886.
Wimmer J., Wojsko polskie w drugiej połowie XVII wieku, Warszawa 1965.
Woliński J., Król Jan III a sprawa Ukrainy, „Sprawy Narodowościowe” 1934, nr 4, s. 1–30.
Woliński J., Z dziejów wojen polsko-tureckich, Warszawa 1983.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS