Abstract
This article attempts to examine the attitude of Crown assemblies (sejmiki koronne) – a key institution of noble public opinion in the Polish-Lithuanian Commonwealth – towards the peace treaty of Karlowitz (1699). The aim is to analyse the approach of the nobility from the Crown lands of the Polish-Lithuanian Commonwealth to the political outcome of the war with Turkey and to the benefits associated with the established peace. The source material comes from a search of regional assembly instructions from 1690–1699, found in numerous archives and printed collections. Analysis of the materials showed that pacifist sentiments were strong among the nobility. The deputies' instructions included demands for a reduction in military expenditure, the termination of the alliance within the Holy League, and the expectation of a quick conclusion of a ‘perpetual peace’. Although the Treaty of Karlowitz merely restored the pre-war Polish-Ottoman borders, it was considered by most regional assemblies to be a great success that brought the desired stability. At the same time, however, there was a noticeable lack of reflection on the deeper causes of the weakening of the Republic's international position. The nobility's war weariness and shift towards defensive attitudes had an impact on the political culture of the late 17th century.
References
Archiwum Państwowe w Gdańsku (AP Gd.), sygn. 300, 29/194–200; sygn. 300, 29/200; sygn. 300, 29/200.
Archiwum Państwowe w Poznaniu (AP Pn), sygn. Pozn. Gr. 791, 794–817, 819; sygn. Pozn. Gr. 794; sygn. Pozn. Gr. 798; sygn. Pozn. Gr. 819; sygn. Pozn. Gr. 819.
Archiwum Państwowe w Krakowie (AP Krak.), sygn. Rel. Crac. 126.
Biblioteka PAN w Krakowie, Teki Pawińskiego (TP), sygn. 8318 (sejmik ciechanowski); sygn. 8319 (sejmik czerski); sygn. 8322 (sejmik liwski); sygn. 8328 (sejmik łęczycki); sygn. 8332 (sejmik łomżyński); sygn. 8337 (sejmik różański); sygn. 8338 (sejmik sandomierski); sygn. 8343 (sejmik sieradzki); sygn. 8348 (sejmik warszawski); sygn. 8350 (sejmik wiski); sygn. 8352 (sejmik wyszogrodzki); sygn. 8353 (sejmik zakroczymski).
Archiv Jugo Zapadnoj Rossii izdawaiemyj Kommissieju dlja Drewnich Aktow, cz. 2, t. 2:
Akty dla istorii prowincjalnych siejmików jugo- zapadnogo kraja wo wtoroj połowinie XVII wieka, Kijev 1888.
Archiv Jugo Zapadnoj Rossii izdawaiemyj Kommissieju dlja Drewnich Aktow, t. 3: Postanowlienija prowincjonalnych sejmikow jugo-zapadnoj Rusi w 1698–1726, Kijev 1910.
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, t. XXV: Lauda sejmikowe halickie 1696–1772, wyd. W. Hejnosz, Lwów 1935.
Lauda sejmików ziemi dobrzyńskiej, wyd. F. Kluczycki, Kraków 1887.
Dzieje ziemi kujawskiej oraz akta historyczne do nich służące. Lauda i instrukcje 1572–1795, t. III (1674–1700), wyd. A. Pawiński, Warszawa 1888.
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, t. XXII: Lauda sejmikowe wiszeńskie 1673–1732, t. III, wyd. A. Prochaska, Lwów 1914.
Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tzw. bernardyńskiego we Lwowie, t. XXIV: Lauda sejmikowe halickie 1575–1695, wyd. A. Prochaska, Lwów 1931.
Akta sejmikowe województwa krakowskiego, t. V (1681–1696), wyd. A. Przyboś, Kraków 1984.
Czamańska I., Wstęp [w:] Poselstwo Rafała Leszczyńskiego do Turcji w 1700 roku. Diariusze i materiały, oprac. I. Czamańska przy współpr. D. Zydorek, Leszno 1998, s. 11–12.
Dybaś B., Sejm pacyfikacyjny w 1699 r., Toruń 1991.
Konopczyński W., Dzieje Polski nowożytnej, Warszawa 1996.
Leszczyński J., Siedemnastowieczne sejmiki a kultura polityczna szlachty [w:] Dzieje kultury politycznej w Polsce. Prace XI Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich w Toruniu w 1974 r., red. J. Gierowski, Warszawa 1977, s. 51–68.
Olszewski H., Ideologia Rzeczypospolitej – przedmurza chrześcijaństwa, „Czasopismo Prawno-Historyczne” 1983, nr 35, z. 2, s. 3–19. DOI: https://doi.org/10.14746/cph.1983.35.2.2
Otwinowski E., Dzieje Polski pod panowaniem Augusta II, Kraków 1849.
Siemieński J., Polska kultura polityczna wieku XVII. Kultura staropolska, Kraków 1932.
Staszewski J., August II Mocny, Wrocław 1998.
Stolicki J., Egzulanci podolscy 1672–1699, Kraków 1994.
Stolicki J., Sprawa kamieniecka – upadek twierdzy w opinii szlacheckiej, „Studia Historyczne” 1993, nr 36, z. 1, s. 23–37.
Stolicki J., Wykaz sejmików podolskich 1672–1699 („in hostico”), „Studia Historyczne” 39(1996), z. 3, s. 395–403.
Tazbir J., Przedmurze jako miejsce Polski w Europie [w:] Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów kultury XVII w., Wrocław 1971, s. 63–78.
Wimmer J., Wojsko polskie w drugiej połowie XVII w., Warszawa 1965.
Wójcik Z., Historia dyplomacji polskiej, t. II (1572–1795), red. Z. Wójcik, Warszawa 1982.
Wójcik Z., Jan Sobieski, Warszawa 1983.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS
