Keywords
Vistula Pomerania
expulsions
nationality verification
deportations
nationality policy
How to Cite
Abstract
The article is devoted to an analysis of the situation of the German population living in the Vistula Pomerania region after the end of the Second World War. The author addresses the differing experiences of Germans living both in the territories of pre-war Poland and in the regions incorporated into the Polish state after 1945. He highlights similarities and differences in migration, expulsion, and social processes. The aim of the study is to present the principal directions of change affecting the German population in the Pomeranian region. The research employs a historical method based on archival materials, administrative documentation, Polish and German sources, and scholarly literature. The author notes that research on this subject was for many years hindered by limited access to archival sources held in Polish and Soviet archives. The article discusses the major processes shaping the fate of Germans after the war, including evacuation, spontaneous flight, deportations to the USSR, internment in labor camps, expulsions, and measures related to the rehabilitation of Volksdeutsche and the nationality verification of the indigenous population. The author emphasizes that the scale and character of these phenomena varied according to local social and administrative conditions. The conclusions indicate that the post-war experiences of Germans in Pomerania resulted from overlapping political, migratory, and social processes and that a comprehensive understanding of the issue became possible only after the opening of new archival collections after 1989.
References
Belzyt L., Między Polską a Niemcami. Weryfikacja narodowościowa i jej następstwa na Warmii, Mazurach i Powiślu w latach 1945–1950, Toruń 1996.
Bronka L., Centralny Obóz Pracy w Potulicach w latach 1945–1950, Bydgoszcz 1993 (maszynopis pracy magisterskiej, WSP).
Bundesarchiv Koblenz, Ost-Dokumentation-Westpreussen.
Centralne Archiwum Wojskowe w Warszawie, Kolekcja Akt Rosyjskich 1939–1956.
Galus H., Mniejszość niemiecka na Pomorzu Wschodnim [w:] Mniejszość niemiecka w Polsce i Polacy w Niemczech, red. Z. Kurcz, W. Misiak, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Socjologia”, Wrocław 1994, s. 65–80.
Galus H., Przyczynek do socjologicznego obrazu Pomorza [w:] Pomorze wieku XX w refleksji historyków, socjologów i publicystów, red. H. Galus, M. Latoszek, Gdańsk 1988, s. 67–81.
Galus H., Syndrom niemiecki u ludności rodzimej i napływowej na Pomorzu Wschodnim, „Przegląd Zachodni” 1991, t. 47, nr 2, s. 61–71.
Golon M., Przyczyny deportacji ludności niemieckiej z Pomorza Gdańskiego do obozów pracy w ZSRR w dokumentacji radzieckich władz bezpieczeństwa [w:] Ludność niemiecka na ziemiach polskich w latach 1939–1945 i jej powojenne losy. Materiały z konferencji, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1995, s. 153–184.
Hejger M., Polityka narodowościowa władz polskich w województwie gdańskim w latach 1945–1947, Słupsk 1998.
Hejger M., Polityka narodowościowa władz polskich w województwie gdańskim w latach 1945–1947, „Rocznik Gdański” 1994, t. 54, z. 1, s. 23–43.
Jastrzębski W., W dalekim, obcym kraju. Deportacje Polaków z Pomorza do ZSRR w 1945 roku, Bydgoszcz 1990.
Kozłowski R., Przeobrażenia społeczno-polityczne w województwie pomorskim (1945–1948), Toruń 1976.
Maroszek B., Kształtowanie się nowego społeczeństwa w województwie gdańskim w latach 1945–1964, Gdańsk 1965.
Misztal J., Weryfikacja narodowościowa na Ziemiach Odzyskanych, Warszawa 1990.
Mühlstein W., Losy Niemców w województwie pomorskim po II wojnie światowej, Bydgoszcz 1991 (maszynopis pracy magisterskiej, WSP).
Podlasek M., Wypędzenie Niemców z terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej. Relacje świadków, Warszawa 1995.
Rados J., Rehabilitacja na Pomorzu Gdańskim, Gdańsk 1969.
Romaniuk M., Podzwonne okupacji. Deutsche Volksliste w Bydgoszczy (1945–1950), Bydgoszcz 1993.
Romanow Z., Ludność niemiecka na ziemiach zachodnich i północnych w latach 1945–1947, Słupsk 1992.
Romanow Z., Polityka władz polskich wobec ludności rodzimej ziem zachodnich i północnych w latach 1945–1960, Słupsk 1999.
Sobczak I., Procesy demograficzne w województwie gdańskim (1945–1965), Gdańsk 1970.
Stankowski W., Niemcy na Pomorzu Gdańskim i Kujawach w latach 1944/45–1950. Ucieczka, życie codzienne, wysiedlenie, Bydgoszcz 2000.
Stankowski W., Wysiedlenie ludności niemieckiej z Pomorza Gdańskiego w latach 1945–1950. Zarys problematyki [w:] Ludność niemiecka na ziemiach polskich w latach 1939–1945 i jej powojenne losy. Materiały z konferencji, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1995, s. 185–203.
Stankowski W., Wysiedlenie ludności niemieckiej z województwa pomorskiego w latach 1945–1950, „Przegląd Zachodni” 1992, t. 48, nr 2, s. 143–159.
Staatsarchiv Marburg, Regierungspräsidium Kassel. Flüchtlinge und Soziales.
Stryczyński M., Gdańsk w latach 1945–1948. Odbudowa organizmu miejskiego, Gdańsk 1981.
Sudziński R., Mniejszość niemiecka w Toruniu po drugiej wojnie światowej (1945–1950), „Zapiski Historyczne” 1996, t. 61, z. 2–3, s. 45–71.
Sudziński R., Liczba, rozmieszczenie i struktura ludności niemieckiej na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1945–1959 [w:] Ludność niemiecka na ziemiach polskich w latach 1939–1945 i jej powojenne losy. Materiały z konferencji, red. W. Jastrzębski, Bydgoszcz 1995, s. 133–151.
Sudziński R., Transfer ludności niemieckiej z Wybrzeża Gdańskiego po II wojnie światowej (1945–1959) [w:] Migracje polityczne i ekonomiczne w krajach nadbałtyckich w XIX i XX wieku, red. J. Borzyszkowski, M. Wojciechowski, Toruń–Gdańsk 1995, s. 183–226.
Sudziński R., Źródła do dziejów Pomorza Wschodniego w czasie okupacji hitlerowskiej i po II wojnie światowej [w:] Stan badań i potrzeby edycji źródłowych dla historii Pomorza i innych krajów południowej strefy bałtyckiej. Materiały konferencji ogólnopolskiej z 25–26 listopada 1994 w Toruniu, red. M. Biskup, Toruń 1995, s. 124–132.
Die Vertreibung der deutschen Bevölkerung aus den Gebieten östlich der Oder-Neiße. Hrsg. von Bundesministerium für Vertriebene, Flüchtlinge und Kriegsgeschädigte, Augsburg 1993, t. I/1–I/3.
Vertreibung und Vertreibungsverbrechen 1945–1948. Archivalien und ausgewählte Erlebnisberichte, Bonn 1989.
Wapiński R., Pierwsze lata władzy ludowej na Wybrzeżu Gdańskim, Gdańsk 1970.
Zieliński L., Przemiany społeczno-polityczne w województwie gdańskim w latach 1945–1948, Gdańsk 1972.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS