Abstract
The article analyzes nationality issues in the Gdańsk Voivodeship during the first years following the Second World War, when the newly established Polish authorities faced the challenge of organizing an exceptionally complex ethnic structure. The aim of the study is to present the ethnic composition of the voivodeship, describe state policies toward various population groups, and assess the assumptions underlying efforts to create a homogeneous nation-state. The author employs a historical method based on administrative documents, provincial reports, and archival materials. The research demonstrates that the Gdańsk Voivodeship encompassed territories with diverse historical and ethnic backgrounds, resulting in a particularly complex nationality situation. Germans constituted the largest group, while Kashubians and Kociewians also formed a significant proportion of the population, alongside smaller groups of Russians, Belarusians, Ukrainians, Lithuanians, Latvians, Estonians, Tatars, Jews, Karaims, and Roma. The author argues that the authorities’ overriding objective was the national homogenization of the region through the expulsion of the German population and the assimilation or control of other ethnic groups. A particularly important issue was the status of the indigenous population, which on the one hand served as evidence of the region’s Polish character, while on the other hand was frequently viewed with suspicion by both the administration and incoming settlers. The conclusions indicate that nationality policy in the Gdańsk Voivodeship was subordinated to the idea of constructing a monoethnic nation-state. Its implementation encountered numerous difficulties arising from the region’s ethnic diversity and from contradictions between political objectives and social realities.
References
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 11, f. 26, Zarządzenie wojewody gdańskiego o powołaniu Wojewódzkiego Komitetu Opieki nad Zweryfikowanymi z 4 maja 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 59, f. 200, Wykaz liczbowy ludności niemieckiej w województwie gdańskim według stanu z 15 sierpnia 1945 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 62, f. 150, Sprawozdanie sytuacyjne Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku za miesiąc luty 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 63, f. 416, Sprawozdanie sytuacyjne wojewody gdańskiego za miesiąc listopad 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 80, f. 44, Sprawozdanie sytuacyjne starosty powiatowego w Gdańsku za miesiąc lipiec 1945 r. z 6 sierpnia 1945 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 281, f. 72, Instrukcja Ministerstwa Ziem Odzyskanych w sprawie pozbawienia obywatelstwa polskiego osób narodowości niemieckiej z 7 sierpnia 1947 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 283, f. 79, Pismo Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku do Zarządu Miejskiego w Gdańsku w sprawie transportu nr 4289 z dnia 13 kwietnia 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 284, f. 60, 64, 66, 71, 74, 76, 77, Relacje starostw powiatowych w Sztumie, Lęborku, Kościerzynie, Elblągu, Kwidzyniu, Starogardzie Gdańskim i Malborku oraz Zarządu Miejskiego w Sopocie o obywatelach radzieckich z lutego 1947 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 304, f. 1, Wykaz Niemców w województwie gdańskim z dnia 31 grudnia 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 348, f.5–12, Spisy osób przeznaczonych do wysiedlenia do ZSRR;
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 358, f. 200, Wykaz liczbowy ludności niemieckiej w województwie gdańskim według stanu z 15 sierpnia 1945 r.
Centralne Archiwum Wojskowe, Sztab Generalny WP, Oddział III, Grupa Operacyjna „Wisła”:, sygn. IV 111 513, Informacja o ludności ukraińskiej w województwie gdańskim z 16 lipca 1947 r.
Centralne Archiwum Wojskowe, Sztab Generalny WP, Oddział III, Grupa Operacyjna „Wisła”:, sygn. 111 513, f. 741, Wykaz transportów z przesiedleńcami ukraińskimi przybyłymi z województwa gdańskiego w okresie od 15 kwietnia do 10 lipca 1947 r.
Cyganie! „Dziennik Bałtycki” z 16 VIII 1946, nr 224.
Kwilecki A., Liczebność i rozmieszczenie grup mniejszości narodowych na ziemiach zachodnich, „Przegląd Zachodni” 1964, nr 3–4, s. 383.
Misztal J., Weryfikacja narodowościowa na Ziemiach Odzyskanych, Warszawa 1990.
Sykała J., Z państwa Chazarów na Wybrzeże Gdańskie. (Karaimi – geneza i doktryna), „Rocznik Gdański” 1985, z. 1, s. 207–221.
Szwenter S.K., Kurban – bajram, „Siódmy Głos Tygodnia” 1964, nr 26, s. 6.
Wapiński R., Pierwsze lata władzy ludowej na Wybrzeżu Gdańskim, Gdańsk 1970.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS

