Opré Roma! Self-determination and creation of national identity seen as a civilization challenge of the last nomads of Europe
Journal cover Balcanica Posnaniensia. Acta et studia, volume 14, year 2007, title Balcanica Posnaniensia. Acta et studia
PDF (Język Polski)
BIBL (Język Polski)

Keywords

Romani political movement
Porajmos
ethnic minority
forced assimilation
human rights

How to Cite

Malendowski, W. (2007). Opré Roma! Self-determination and creation of national identity seen as a civilization challenge of the last nomads of Europe. Balcanica Posnaniensia. Acta Et Studia, 14, 231–244. https://doi.org/10.14746/bp.2007.14.17

Abstract

The Roma – Europe's largest ethnic minority – number around 12 million people, scattered across all countries on the continent. They do not have their own state or ethnic territory, which makes them a non-territorial community whose processes of integration and self-determination take on exceptional significance. The aim of this article is to analyse the civilisational challenges facing the Roma in the context of their efforts to preserve their identity and gain recognition as a separate nation. The author presents the historical background, including centuries of persecution, culminating in World War II, when, as a result of the ‘Porajmos’, between 30% and 50% of the Roma population was killed. After the war, their situation developed differently in Western Europe and in the countries of Central and Eastern Europe – in the West, they retained relative independence and developed ‘service nomadism’, while in communist countries they were subjected to forced assimilation. The author draws on the literature on the subject, international documents and reports by human rights organisations. He pays particular attention to international regulations, such as the Framework Convention for the Protection of National Minorities and the European Charter for Regional or Minority Languages, which form the legal basis for the protection and support of the Roma. The conclusions indicate that the Roma face the historic task of building their own national identity and political representation. This process is supported by the activities of international organisations and the development of the Roma movement, but barriers in the form of discrimination, xenophobia and marginalisation still exist.

https://doi.org/10.14746/bp.2007.14.17
PDF (Język Polski)
BIBL (Język Polski)

References

Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Europejska Karta Języków Regionalnych i Mniejszościowych [w:] Ochrona praw osób należących do mniejszości narodowych, „Raporty. Ekspertyzy. Opinie”, t. 12, Warszawa 1995, s. 71–88.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Konwencja Ramowa Rady Europy o Ochronie Mniejszości Narodowych [w:] Ochrona praw osób należących do mniejszości narodowych, „Raporty. Ekspertyzy. Opinie”, t. 12, Warszawa 1995, s. 89–98.

Stowarzyszenie Twórców i Przyjaciół Kultury Cygańskiej w Gorzowie Wlkp., Sytuacja społeczno-prawna Romów w Środkowowschodniej Europie (dokumentacja referatów i komunikatów wygłoszonych na konferencji 16–17 sierpnia 1996 r. w Gorzowie Wlkp.), Gorzów Wlkp. 1996.

Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, http://ks.sejm.gov.pl/prac4/ustawy/223.htm [dostęp: 14.10.2025].

Altmann F. L., Pariasi postkomunizmu, „Forum” 1994, nr 15 z 10 kwietnia.

Aronson E., Człowiek istota społeczna, Warszawa 1978.

Baldwin C., Europe’s Forgotten Minority: The Roma and International Community [w:] Samoidentyfikacja mniejszości narodowych i religijnych w Europie Środkowo-Wschodniej. Problematyka politologiczna, red. A. Czarnocki, Lublin 1998.

Barcz J., Definicja mniejszości narodowych w prawie międzynarodowym, „Sprawy Międzynarodowe” 1986, nr 11, s. 85–96.

Bartosz A., Nie bój się Cygana, Sejny 1994.

Bartosz A., W poszukiwaniu narodowej tożsamości, www.olszowka.most.org.pl [dostęp: 2.11.2002].

Bończuk L., Międzynarodowy Dzień Romów, „Rrom p-o Drom” 1998, nr 4–5, s. 12.

Chrostowski W., Zapomniany Holocaust. Rzecz o zagładzie Cyganów, „Przegląd Powszechny” 1993, nr 4, s. 74–90.

European Roma Rights Cente, The Limits of Solidarity. Roma in Poland After 1989, „European Roma Rights Center. Country Report Series”, t. 11, Warszawa 2002.

Ficowski J., Cyganie na polskich drogach, Kraków–Wrocław 1986.

Ficowski J., Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Warszawa 1989.

Fraser A., Dzieje Cyganów, Warszawa 2001.

Gellner E., Narody i nacjonalizm, Warszawa 1991.

Giza-Poleszczuk A., Poleszczuk J., Cyganie i Polacy w Mławie – konflikt etniczny czy społeczny? [w:] Trudne sąsiedztwa. Z socjologii konfliktów narodowościowych, red. A. Jasińska-Kania, Warszawa 2001, s. 221–247.

Hałupczak H., Browarek T., Mniejszości narodowe w Polsce 1918–1995, Lublin 2000.

Jagiełło M., Partnerstwo dla przyszłości. Szkice o polityce wschodniej i mniejszościach narodowych, Warszawa 2000.

Jałowiecki B., Kwestia regionalna, „Studia Socjologiczne” 1992, nr 2, s. 43–62.

Kawczyński R., Jestem przekonany, „Rrom p-o Drom” 1998, nr 8, s. 18.

Kligman G., Społeczny wymiar „inności”: identyfikacja Romów w społeczeństwach postkomunistycznych [w:] Bieda a nierówności płci i podziały etniczne w społeczeństwach postkomunistycznych, red. I. Szeleny, Warszawa 2003, s. 44–65.

Kwaśniewski K., Socjologia mniejszości a definicja mniejszości narodowej, „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” 1992, t.1, z. 1, s. 9–61.

Łodziński S., Problemy ochrony Romów jako mniejszości narodowej (etnicznej) w Europie w latach dziewięćdziesiątych. Perspektywa międzynarodowa i krajowa [w:] Sytuacja Romów w Polsce. U nas dole i niedole, red. E. Nowicka, Kraków 1999, s. 103–132.

Malendowski W., Problem Romów – społeczność międzynarodowa Europy Środkowo-Wschodniej przed wyzwaniem cywilizacyjnym [w:] Obcy – sąsiedzi – niechciani partnerzy?, red. K. Glass, Z. Puślecki, B. Serloth, Poznań–Toruń 1995, s. 129–138.

Mirga A., Romowie w historii najnowszej Polski [w:] Mniejszości narodowe w Polsce, red. Z. Kurcz, Wrocław 1997, s. 153–179.

Mirga A., Stereotyp Cygana a mity o ich genezie, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne” 1985, z. 2, s. 54–67.

Mirga A., Gheorghe N., Romowie w XXI wieku. Studium polityczne, Kraków 1997.

Mirga A., Mróz L., Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.

Mróz L., Dzieje Cyganów-Romów w Rzeczypospolitej XV–XVIII w., Warszawa 2001.

Najważniejsze wydarzenia z historii Romów, „Rrom p-o Drom” 1997, nr 11–12, s. 11.

Naród bez państwa, „Forum” nr 33 z 13 sierpnia 2000.

Burszta W.J., O nacjonalizmach, regionalizmie i etnicznej świadomości. Creusot, 30 czerwca–3 lipca 1992 r., „Sprawy Narodowościowe. Seria Nowa” 1993, t. 2, z. 1, s. 295–299.

Suchocka H., Prawa mniejszości etnicznych, religijnych i językowych [w:] Prawa człowieka. Model prawny, red. nauk. R. Wieruszewski, Wrocław 1991, s. 141–167.

Tischner J., Tolerancja czy wzajemność? [w:] A. Mirga, L. Mróz, Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994, s. 7–11.

Tomaszewski J., Mniejszości narodowe w Polsce XX wieku, Warszawa 1991.

Toynbee A. J., Studium historii, Warszawa 2000.

Yoph-Żabiński M., Romanistan w Królewcu?, „Wprost”, 9 lutego 1992, nr 6, s. 34.