Abstract
The article analyzes the representation of Władysław of Varna in Polish drama of the seventeenth and eighteenth centuries. The author examines which elements of the king’s historical biography and which political contexts contemporary to the authors influenced the choice of Władysław of Varna as a literary hero. The aim of the study is to show the mechanisms used to create the figure of Władysław of Varna in school dramas, tragedies, and historical literature of the Baroque and Enlightenment periods. The author employs an analysis of dramatic texts, theatrical programs of Jesuit and Piarist schools, and works by Rzewuski and Niemcewicz. The article demonstrates that dramatic literature presented Władysław of Varna as a heroic figure, defender of Christianity, and moral exemplar. This image grew out of the historiographical and poetic tradition initiated by Jan Kochanowski. The author emphasizes that historical drama treated the past instrumentally, subordinating it to current political and educational needs. In Old Polish drama, the figure of Władysław of Varna served as a symbolic patriotic and moral model, used to interpret contemporary problems of the Polish-Lithuanian Commonwealth.
References
Długosz J., Historiae Polonicae libri XII, red. A. Przeździecki, t. 4, Cracoviae 1877.
Kromer M., Kronika polska Marcina Kromera biskupa warmińskiego ksiąg XXX, t. I–II, Sanok 1857–1868.
Pastorius J., Florus Polonicus seu Polonicae historiae epitome nova, Lugduni Batavorum 1641.
Kwiatkiewicz J., Roczne dzieie kościelne od Roku Pańskiego 1198 aż do lat naszych, Kalisz 1695.
Solignac P.-J., Historya Polska, t. I–V, Wilno 1763–1767.
Stylus regiae et heroicae virtutis Vladislai Tertii..., Łuków 1731 (druk: Lublin 1731).
Victor coronatus, in majestate Rex, in castris Dux. Patriae vita, propriae amissio...: Supraśl 1722.
Bartkiewicz K., Obraz dziejów ojczystych w świadomości historycznej w Polsce doby Oświecenia, Poznań 1979.
Barycz H., Szlakami dziejopisarstwa staropolskiego, Wrocław 1981.
Borowy W., Wacław Rzewuski [w:] tegoż, O poezji polskiej w wieku XVIII, Kraków 1948, s. 43–56.
Chrzanowski I., „Władysław pod Warną” Niemcewicza jako utwór tendencyjny, „Pamiętnik Literacki” 1921, R. 19, s. 117–119.
Dihm J., Niemcewicz jako polityk i publicysta w czasie Sejmu Czteroletniego, „Prace Historycznoliterackie”, nr 29, Kraków 1928.
Dramat staropolski od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia, t. 2, cz. 1: Programy teatru jezuickiego, oprac. W. Korotaj, J. Szwedowska, M. Szymańska, Wrocław 1976.
Dramat staropolski od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia, t. 2, cz. 2: Programy teatru pijarskiego oraz innych zakonów i szkół katolickich, oprac. zespół W. Korotaja, Wrocław 1978.
Golański F.N., O wymowie i poezji, Wilno 1808.
Grabski A.F., Wiersze o klęsce warneńskiej, „Prace Polonistyczne” 1967, t. 23, s. 26–54.
Jakimowicz T., Temat historyczny w sztuce epoki ostatnich Jagiellonów, Warszawa 1985.
Kelera J., Tragedia oświeceniowo-sentymentalna w Polsce przed rokiem 1795, „Pamiętnik Literacki” 1958, R. 49, z. 3, s. 67–96.
Kielanowski L., Odyseja Władysława Warneńczyka, Londyn 1991.
Klimowicz M., Oświecenie, Warszawa 1977.
Kochanowski J., Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, t. 1–2, Warszawa 1967.
Kostkiewiczowa T., Bohater literacki [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, Wrocław 1977, s. 41.
Kruczyński A., Teatr religijny w Polsce w XVIII w. [w:] Dramat i teatr religijny w Polsce, red. I. Słowińska, W. Kaczmarek, „Religijne tradycje literatury polskiej”, red. S. Sawicki, t. II, Lublin 1991, s. 99–133.
Kryda B., Wacław Rzewuski [w:] Pisarze polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, t. 1, Warszawa 1992, s. 90–117.
Markiewicz H., Postać literacka i jej badanie [w:] Autor – podmiot literacki – bohater, red. A. Martuszewska, J. Sławiński, „Z Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej” 1983, t. 63, s. 93–108.
Mazanowa D., Dwa wizerunki Władysława III Warneńczyka („Strzemieńczyk” J. I. Kraszewskiego i „Warna”, Z. Kossak-Szczuckiej), „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” 1988, R. 42, z. 6, s. 1–12.
Niemcewicz J.U., Władysław pod Warną [w:] tegoż, Dzieła poetyczne wierszem i prozą, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 5, Lipsk 1838, s. 108–210.
Okoń J., Dramat i teatr szkolny. Sceny jezuickie XVII wieku, „Studia Staropolskie”, t. 26, Wrocław 1970.
Pietraszko S., Doktryna literacka polskiego klasycyzmu, „Studia z Okresu Oświecenia”, t. 4, Wrocław 1966.
Ratajczkowa D., Wstęp [w:] Polska tragedia neoklasycystyczna, Wrocław 1988, s. III–CLXXXI.
Rzewuski W., Władysław pod Warną, Lwów 1760.
Rzewuski W., Władysław pod Warną [w:] Tragedie i komedie, oprac. i wstęp J. Majerowa, Warszawa 1962, s. 91–140.
Sarbiewski M.K., O poezji doskonałej, czyli Wergiliusz i Homer, przeł. M. Plezia, oprac. S. Skimina, Wrocław 1954.
Skoczek J., Wychowanie Jagiellonów, Lwów 1932.
Swoboda W., Warna 1444, Kraków 1994.
Szczerbicka-Ślęk L., W kręgu Klio i Kalliope. Staropolska epika historyczna, „Studia Staropolskie”, t. 36, Wrocław 1973.
Szyjkowski M., Dzieje tragedii w Polsce. Typ pseudoklasyczny, Kraków 1920.
Tazbir J., Krzywoprzysiężca Władysław w opinii potomnych, „Kwartalnik Historyczny” 1985, z. 3, s. 511–532.
Tazbir J., Polskie przedmurze chrześcijańskiej Europy. Mity a rzeczywistość historyczna, Warszawa 1987.
Witczak T., Średniowiecze. Warszawa 1990,
Wójcik Z., Historia powszechna XVII–XVIII wieku, Warszawa 1979.
Wójcik Z., Między traktatem andruszowskim a wojną turecką, Warszawa 1968.
Zielińska T., Magnateria polska jako warstwa społeczna, Wrocław 1977.
Ziomek J., Renesans, Warszawa 1976.
License
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 1997
OPEN ACCESS