Abstrakt
W artykule przedstawiono przebieg i okoliczności misji dyplomatycznej Stanisława Mateusza Rzewuskiego, który jako poseł nadzwyczajny Rzeczypospolitej udał się do Turcji w celu ratyfikacji traktatów karłowickich i normalizacji stosunków z Imperium Osmańskim. Celem badań jest odtworzenie przebiegu i znaczenia poselstwa Rzewuskiego w kontekście dyplomacji końca XVII wieku. Wskazane zostały problemy, z jakimi zetknął się polski poseł – zarówno na płaszczyźnie polityczno-prawnej, jak i logistycznej. Bazę źródłową stanowią korespondencja poselska, dokumenty sejmowe i relacje współczesnych. Z analizy wynika, że pomimo licznych przeszkód – opóźnień, sporów o interpretację traktatu, incydentów z udziałem Tatarów i trudności finansowo-organizacyjnych – misja Rzewuskiego zakończyła się sukcesem. Udało się doprowadzić do formalnej ratyfikacji traktatu karłowickiego, a polski poseł został godnie przyjęty przez władze osmańskie. Autor podkreśla, że misja Rzewuskiego miała kluczowe znaczenie dla ustabilizowania stosunków polsko-tureckich u schyłku XVII wieku.
Bibliografia
Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Koronne Warszawskie, Dział turecki: sygn. 78/504, nr 834; sygn. 78/508, nr 839.
Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Publiczne Potockich: sygn. 24, t. 13; sygn. 163a t. 28.
Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłów: dz. II, ks. 38.
Archiwum Państwowe w Krakowie. Oddział na Wawelu, Archiwum Dzikowskie Tarnowskich: sygn. 381; sygn. 385.
Archiwum Państwowe w Krakowie. Oddział na Wawelu, Archiwum Podhoreckie: sygn. XII 13/1.
Biblioteka Czartoryskich: rkps 616 IV; rkps 1668 IV; rkps 1668 IV; rkps 1668 IV; rkps 1696.
Centralnyj Derżavnyj Istoryćnyj Archiv Ukrajiny m. Lviv - Castrensia Żyda czoviensia: fond 7, op. I, t. 80.
Centralnyj Derżavnyj Istoryćnyj Archiv Ukrajiny m. Lviv - Castrensia Premisliensia: fond 15, op. 1, t. 1071.
Biblioteka Narodowa w Warszawie: rkps 3097 III; rkps 6650 III.
Lvivska Naukowa Biblioteka Nacionalnoj Akademii Nauk Ukrajiny im. W. Stefanyka, Kolekcja Ossolińskich: fond 5, op. 1, rkps 2096 II.
Akta sejmiku podolskiego in hostico 1672–1698, wyd. i oprac. J. Stolicki, Kraków 2002.
Barszczewski A., Walna y tryumfalna do nieśmiertelney chwały, y sławy droga herbowna Jaśnie Wielmożnego Jegomości Pana Stanisława Mateusza na Rozdole y Roiowcach Rzewuskiego, Lwów 1730.
Documente privitore la Istoria Românilor, t. V, cz. 1: 1650–1699, red. E. Hurmuzaki, Bucureșci 1885 (nr CCCLI).
Gorkowski A., Compendium legationis Jaśnie Wielmożnego Jmci Pana Stanisława Małachowskiego wojewody poznańskiego [...], b.m., 1699.
Humiecki S., Relacya Kommissyi in Anno 1699 circa evacuationem Kamieńca odprawioney, iako y innych Kommissyi, sequentibus annis expedyowanych, uczyniona przez Jaśnie Wielmożnego Imści Pana Stefana z Rycht na Sokolcu Humieckiego Woiewodę Podolskiego Na Seymie walnym Grodzińskim in Anno 1718, Lwów 1718.
Opisanie wjazdu do Stambułu Rafała Leszczyńskiego wojewody łęczyckiego, generała wielkopolskiego, posła wielkiego od Najjaśniejszego Króla Jegomości Polskiego i Rzeczypospolitej do Porty Ottomańskiej i relacya solennej jego audyencyi u Cesarza Tureckiego w 1700 roku, oprac. i wyd. J. D. Karwicki, „Biblioteka Warszawska” 1882, t. 3, s. 353–370.
Ottoman-Polish Diplomatic Relations (15th–18th Century). An Annotated Edition of Ahdnames and Other Documents, wyd. D. Kołodziejczyk, Leiden–Boston–Brill 2000 (nr 58, 59, 60, 61, 62).
Poselstwo Rafała Leszczyńskiego do Turcji w 1700 roku. Diariusze i inne materiały, oprac. I. Czamańska przy współpr. D. Zydorek, Leszno 1998.
Relacya poselstwa Jaśnie Wielmożnego Jmci Pana Stanisława Małachowskiego, wojewody poznańskiego do traktatu karłowickiego oraz różnych kommissyi po tym traktacie nastąpionych, Warszawa 1778.
Relacja z pogrzebu Stanisława Mateusza Rzewuskiego (wojewody bełskiego, hetmana wielkiego koronnego) odprawionego 17 lipca 1730 roku we Lwowie, wyd. J. E. Leśniewska, Łęczna 2000.
Załuski A. Ch., Epistolarum historico-familiarum tomus secundus, cz. 1, Brunsbergae 1711.
Arabowie. Słownik encyklopedyczny, red. M. M. Dziekan, Warszawa 2001.
Gliwa A., Ostatni napad tatarski na ziemię przemyską z 1699 r., „Studia Historyczne” 2000, z. 4, s. 569–591.
Gliwa A., Sprawa zwrotu Kamieńca Podolskiego w 1699 r. w świetle korespondencji między stroną polską a turecką, „Rocznik Przemyski” 2002, t. XXXVIII, z. 3, s. 39–87.
Gliwa A., Straty materialne i demograficzne na terenie ziemi przemyskiej po ostatnim napadzie tatarskim w 1699 r., „Prace Historyczno-Archiwalne” 2000, t. IX, s. 59–86.
Historia dyplomacji polskiej, t. II: 1572–1795, red. Z. Wójcik, Warszawa 1982.
Hammer J. von, Geschichte des Osmanisches Reiches, t. VII, Pest 1831.
Kaldor M., New and Old Wars. Organized Violence in a Global Era, Stanford 1999.
Kołodziejczyk D., Podole pod panowaniem tureckim. Ejalet Kamieniecki 1672–1699, Warszawa 1994.
Konopczyński W., Polska a Turcja 1683–1792, Warszawa 1936.
Link-Lenczowski A., Mateusz Rzewuski [w:] „Polski Słownik Biograficzny”, t. 34, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992–1993, s. 153.
Mayerówna-Sędzimirowa W., Rafał Leszczyński (maszynopis pracy doktorskiej w Archiwum UJ).
Morgenthau H.J., In Defense of the National Interest. A Critical Examination of American Foreign Policy, Chicago 1951.
Piwarski K., Sprawa pośrednictwa tatarskiego w wojnie polsko-tureckiej (1692–1693) [w:] Studia Historica. W 35-lecie pracy naukowej Henryka Łowmiańskiego, Warszawa 1958, s. 351–372.
Reychman J., Życie polskie w Stambule w XVIII wieku, Warszawa 1959.
Zinkeisen J.W. Geschichte des Osmanisches Reiches in Europa, t. V, Gotha 1857.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS