Słowa kluczowe
sarmatyzm
literatura antyturecka
rycerz chrześcijański
Barlezio
kultura staropolska
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano funkcjonowanie postaci Skanderbega w kulturze i świadomości społeczeństwa staropolskiego jako symbolu chrześcijańskiego rycerza walczącego z Imperium Osmańskim. Problem badawczy dotyczy recepcji albańskiego bohatera w dawnej Polsce i wpływu literatury antytureckiej na kształtowanie jego wizerunku. Celem pracy jest przedstawienie źródeł popularności Skanderbega w Rzeczypospolitej i analiza sposobów jego przedstawiania w literaturze oraz historiografii staropolskiej. Autorka zastosowała metodę historyczno-literacką i analizę źródeł narracyjnych. W artykule wykazano, że początkowo postać Skanderbega była w Polsce słabo znana, mimo kontaktów z Władysławem Warneńczykiem i planów współpracy antytureckiej. Szerszą popularność zyskał dopiero dzięki dziełom Eneasza Sylwiusza Piccolominiego, Filipa Kallimacha i przede wszystkim biografii Marino Barlezia, która stworzyła idealizowany obraz albańskiego wodza jako wzoru chrześcijańskiego rycerza. Omówiona została również obecność Skanderbega w polskich kronikach, literaturze politycznej i przekładach XVI wieku. Autorka podkreśla, że w kulturze staropolskiej Skanderbeg był symbolem walki z zagrożeniem tureckim oraz wzorem odwagi i obrony chrześcijaństwa. Rezultaty analizy wskazują, że recepcja Skanderbega w Polsce była częścią szerszego europejskiego nurtu antyosmańskiego i odzwierciedlała lęki oraz aspiracje polityczne społeczeństwa Rzeczypospolitej.
Bibliografia
Abregé de l’histoire de la vie et des actions de Scanderbeg roi d’Albanie et duc d’Epire par l’auteur des Lettres turques, Berlin 1777.
Barletius M., De vita, moribus ac rebus praecipue adversus Tureas gestis Georgii Castrioti… libri tredecim, Strasbourg 1537.
Bartolomaei Facii, Io. Ioviani Pontani, Rerum suo tempore gestarum libri dedecim, Basileae 1566.
Bielski M., Kronika wszytkiego świata, Kraków 1564.
Callimachi P., Ad Innocentium VIII de bello Turcis inferendo oratio, tłum. I. Lichońska, kom. T. Kowalewski, Varsoviae 1964.
Chlebowski W., Chronologia o wywodzie narodu cesarzów tureckich i walki ich z chrześcijany aż do dnia dzisiejszego, [b. m.] 1619.
Chlebowski W., Królów i cesarzow tureckich dzieła abo sprawy i żywotow ich dokończenie: począwszy od Otomana pierwszego aż do sułtana Achmeta dzisiejszego: Według ich własnej kroniki w Konstantynopolu będącej pismem arabskim i łacińskim pisanej, Kraków 1612.
Chmielowski B., Nowe Ateny albo Akademia wszelkiej scyencyi pełna…, Lwów 1755.
Chrostofori Varsevicii, Turcicae Quatuordecim, Cracoviae 1595.
Czahrowski A., Treny i rzeczy rozmaite, Poznań 1597, wyd. 2: Lwów 1599, wyd 3: „Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich XVI–XVIII w.”, ser. 2, z. 5, Warszawa 1937.
Daniłowicz I., Skarbiec dyplomatów…, t. 2, Wilno 1862.
Dogiel M., Codex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae, t. 1, Vilnae 1758.
Epicedion, to jest żałobny wiersz o zacnym a wiecznej pamięci godnym Michale Wiśniowieckim [w:] Storożenko W., Stefan Batorij i dnieprovskije Kozaki, Kijów 1904.
Galatowski J., Łabędź z piorami swemi... wypisuje przyczyny, dla ktorych długo trwa na świecie sekta mahometańska, [b. m. i d.].
Guagninus A., Rerum Polonicarum tomi tres, Frankfurt a. M. 1584.
Historya o żywocie y zacnych sprawach Jerzego Kastryota, którego pospolicie Szkanderbegiem zową, Książęcia Epireńskiego na trzynaście ksiąg podzielona napisana od Maryna Barlecyusa, Brześć Litewski 1569.
Jurkowski J., Chorągiew Wandalinowa, Kraków 1607.
Jurkowski J., Utwory panegiryczne i satyryczne, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.
Lonicerus P., Chronicorum Turcicorum tomi I–III, Frankfurt a. M. 1584.
Malthus T., Scanderbeg Redivivus. An Historical Account of the Life and Actions of the Most Victorius Prince John III k. of Poland, London 1684.
Mignot J.X., Historya turecka, czyli państwo ottomańskie od początku aż do pokoju belgradzkiego zawartego w roku 1740, tłum. D. Szybiński, Warszawa 1779.
Ogiński M.K., Powieści historyczne i moralne napisane przez obywatela słonimskiego, Warszawa 1782.
Orzechowski S., Ksiąszki Stanisława Orzechowskiego o ruszeniu ziemie Polskiej przeciw Thurkowi, Kraków 1543.
Pamiętniki Janczara, czyli Kronika turecka Konstantego z Ostrowicy, wyd. J. Łoś, Kraków 1912.
Paszkowski M., Dzieje tureckie y utarczki Kozackie z Tatary. Tudzież też o narodzie, obrzędziech, nabożeństwie, gospodarstwie y rycerstwie tych pogan ku wiadomości ludziom rożnego stanu pożyteczne, Kraków 1615.
Paszkowski M., Kronika Sarmacyi Europejskiej przez Aleksandra Guagnina... zebrana, a przez Marcina Paszkowskiego za staraniem autorowym z łacińskiego na polskie przełożona, Kraków 1611.
Paszkowski M., Posiłek Bellony słowieńskiej szlachetnemu rycerstwu Dymitra Iwanowicza, W. Cara Moskiewskiego przeciwko Szuyskiemu y inszym zdraycom iego, Kraków 1605.
Pauli Iovii Novocomensis episcopi Nucerini, Historiarum sui temporis, t. 2, Basileae 1566.
Pauli Iovii Novocomensis episcopi Nucerini, Historiarum sui temporis, t. 3, Luguduni 1561.
Piccolomini A.S., Opera quae extant omnia, Basileae 1551.
Pontan G.B., Scanderbegus hoc est vita et strenue feliciter que gestae Georgii Castrioti, Epiri regis, ab magna facta Scanderbegi dicti..., Hanoviae 1609.
Potocki W., Wojna chocimska, Kraków 1850.
Radziwiłł A.S., Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. 2, Warszawa 1980.
Rutka T., Gladius contra Turcas a Christo Principe, Rege, Imperatore Imperatoribus, Regibus, Principibus Christianorum, Lwów 1679.
Rzewuski W., Pierwsza część historii Skanderbega, Biblioteka Ossolineum, rkps nr 545.
Sleidanus J., De quattuor summis imperiis, Gedani [b.d.].
Stryjkowski M., Goniec cnoty do prawych szlachciców, Kraków 1574.
Stryjkowski M., Goniec cnoty do prawych szlachciców, wyd. M. Malinowski, Warszawa 1846.
Twardowski S., Władysław IV, król Polski i Szwedzki, Leszno 1649.
Volaterranus R., Commentariorum urbanorum Raphaelis Volaterrani, Basileae 1559.
Votum szlachcica polskiego ojczyznę wiernie miłującego. O założeniu skarbu rzeczypospolitej i obronie krajów ruskich, napisane od autora roku 1589, a teraz między ludzie podane (1596), wyd. K. J. Turowski, Kraków (Biblioteka Polska) 1859.
Warszewicki K., Wenecya, wyd. T. Wierzbowski, „Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich XVI–XVIII w.”, z. 1, Warszawa 1886.
Wassenberg E., Gestarum Vladislai IV Pol[oniae] et Svec[iae] Regis, Gedani 1643.
Zannovich S., Der grosse Castriotto von Albanien. Eine Geschichte, Wien 1784.
Zannovich S., Geschichte des Grossen Castriotto, [b. m.] 1780.
Zannovich S., Histoire de la vie et des aventures de la duchesse Kingston, Londres 1789.
Zannovich S., Le grand Castriotto d’Albanie, Frankfort [Paris] 1779.
Zannovich S., Oeuvres choisies du prince Castriotto d’Albanie, [b. m.] 1782.
Breyer M., Antun conte Zanović i njegovi sinovi, Zagreb 1928.
Durković-Jakšić L., Z dziejów stosunków jugosłowiańsko-polskich 1772–1840, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1977.
Estreicher K., Bibliografia polska, t. 14, Kraków 1896.
Konopczyński W., Mbret oświecony, „Myśl narodowa” 1931, t. 11, nr 38, s. 85–88.
Radziszewska J., Maciej Stryjkowski – historyk poeta z epoki Odrodzenia, Katowice 1978.
Reychman J., Z kłopotów bibliograficznych epoki oświecenia. Polskie Zannovichiana, „Pamiętnik Literacki” 1954, z. 2, s. 580–592.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1999
OPEN ACCESS