Abstrakt
W artykule przeanalizowano przemiany w uzbrojeniu i taktyce rycerstwa polskiego w pierwszej połowie XV wieku w kontekście zagrożenia tureckiego oraz zmian zachodzących w europejskiej sztuce wojennej. Problem badawczy dotyczy przyczyn przewagi wojsk osmańskich nad armiami chrześcijańskimi i sposobów adaptacji polskiego rycerstwa do nowych realiów militarnych. Celem pracy jest przedstawienie ewolucji polskiego uzbrojenia i taktyki oraz ocena skuteczności wprowadzanych reform. Autor wykorzystuje ustalenia archeologii militarnej, bronioznawstwa i analizę źródeł historycznych dotyczących uzbrojenia oraz organizacji wojsk. W artykule wykazano, że armie tureckie posiadały przewagę dzięki mobilnej jeździe, wykorzystaniu łuków refleksyjnych i zdyscyplinowanej piechocie janczarskiej walczącej w zwartym szyku. Rycerstwo europejskie, oparte na luźnych formacjach kopijniczych, nie było przygotowane do walki z przeciwnikiem stosującym szybkie manewry i taktykę pozorowanego odwrotu. W Polsce za panowania Władysława Jagiełły rozpoczęto reformy obejmujące rozwój oddziałów kuszników konnych oraz piechoty wzorowanej na wojskach husyckich. Autor wskazuje również na wpływy wschodnie widoczne w uzbrojeniu rycerstwa mazowieckiego i litewskiego. Rezultaty analizy wskazują, że dostosowanie polskiej sztuki wojennej do zagrożenia tureckiego było procesem stopniowym, lecz koniecznym dla utrzymania skuteczności militarnej państwa.
Bibliografia
Dąbrowski J., Dzieje Europy od X w. do schyłku XIV w. [w:] Wielka Historia Powszechna. Wydawnictwo zbiorowe ilustrowane, red. J. Dąbrowski, O. Halecki, M. Kukiel, S. Lam,. t. IV, cz. 2, Warszawa 1939, s. 3–485.
Dąbrowski J., Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440–1444), Warszawa 1922.
Demel J., Historia Rumunii, Wrocław 1970.
Denkstein V., Elementy wschodnie i zachodnie w czeskim uzbrojeniu XV w. [w:] Elementy wschodnie i zachodnie w uzbrojeniu słowiańskim w średniowieczu. Seminarium w Łodzi 28–29 listopada 1972, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1973, R. 21, nr 2, s. 283–288.
Drobna Z., Durdík J., Wagner E., Kroje, zbroj a zbraně doby předhusitské a husitské (1350–1450), Praha 1956.
Durdík J., Husitské vojenství, Praha 1954.
Dziewanowski W., Uzbrojenie w rozwoju dziejowym, Lwów 1938.
Dziewanowski W., Zarys dziejów uzbrojenia w Polsce, Warszawa 1935.
Gembarzewski B., Uzbrojenie i rodzaje broni [w:] Korzon T., Dzieje wojen i wojskowości polskiej, t. III, Lwów 1923.
Górski K., Historia artylerii polskiej, Warszawa 1902.
Górski K., Historia jazdy polskiej, Kraków 1895.
Górski K., Historia piechoty polskiej, Kraków 1893.
Historia Polski, t. I: Do roku 1774, cz. 1: Do połowy XV w., red. H. Łowmiański, Warszawa 1957.
Kajzer L., Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznych, Wrocław 1976.
Konieczny K., Ręczna broń palna w Polsce XV–XVI w., „Muzealnictwo Wojskowe” 1964, t. II, s. 167–237.
Kozák K., Hakownice węgierskie w kolekcjach muzealnych [w:] „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1973, R. 21, nr 2, s. 315–323.
Majewski W., Teodorczyk J., Wojsko [w:] Polska w epoce Odrodzenia. Państwo, społeczeństwo, kultura, red. A. Wyczański, Warszawa 1970, s. 162–196.
Nadolski A., Grunwald 1410, Warszawa 1993.
Nadolski A., Uzbrojenie i ubiór rycerstwa polskiego w średniowieczu, Wrocław 1979.
Nowakowski A., Przyczynki do poznania tak zwanej zbroi mazowieckiej [w:] „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1973, R. 21, nr 2, s. 289–298.
Polska. Malarstwo XV wieku, Paryż 1964.
Razin E., Historia sztuki wojennej, t. II, Warszawa 1960.
Rutkowski J., Historia gospodarcza Polski (do 1864 r.), Warszawa 1953.
Skrzypek J., Bitwa pod Nikopolis 25 IX 1396, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 1937, t. 9, z. 1, s. 1–25.
Swoboda W., Warna 1444, Kraków 1994.
Sztetyło J., Rzemiosła metalowe wraz z uzbrojeniem [w:] Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. II: Od XIII do XV wieku, red. A. Rutkowska-Płachcińska, W. Hensel, J. Pazdur, Wrocław 1978, s. 73–108.
Thomas B., Gamber O., Schedelmann H., Die schönsten Waffen und Rüstungen aus europäischen und amerikanischen Sammlungen, Heidelberg–München 1963.
Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350–1450, red. A. Nadolski, Łódź 1990.
Werner J., Łuk w rozwoju historycznym, Kraków 1969.
Werner J., Polska broń. Łuk i kusza, Wrocław 1974.
Żygulski Z. jr., Broń wschodnia. Turcja, Persja, Indie, Japonia, Warszawa 1983.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS