Abstrakt
Artykuł stanowi próbę ustalenia personalnego składu polskich uczestników wyprawy warneńskiej z lat 1443–1444. Autor analizuje problem identyfikacji osób towarzyszących królowi Władysławowi III Warneńczykowi podczas kampanii antytureckiej i samej bitwy pod Warną. Celem pracy jest rekonstrukcja możliwie pełnej listy uczestników wyprawy na podstawie źródeł dokumentowych i narracyjnych. Temat ten ma ważne znaczenie dla badań nad organizacją wyprawy, udziałem polskiego rycerstwa w walkach z Osmanami i funkcjonowaniem dworu królewskiego w czasie kampanii wojennej. Autor wykorzystuje dokumenty kancelarii królewskiej, przywileje, korespondencję, kroniki i relacje, przede wszystkim Roczniki Jana Długosza. W artykule wykazano, że możliwe jest zidentyfikowanie około stu osób uczestniczących w wyprawie lub związanych z królewskim otoczeniem w latach 1443–1444. Szczególne znaczenie mają świadectwa dokumentowe, takie jak nadania i zapisy królewskie wystawiane w Budzie, Waradynie czy podczas marszu armii. Autor zwraca jednak uwagę na trudności metodologiczne, które wynikają z fragmentaryczności źródeł. Część uczestników nie wystepuje w przekazach, ponieważ opuściła wyprawę przed bitwą pod Warną albo nie została wyraźnie poświadczona w dokumentacji. Rezultaty analizy wskazują, że rekonstrukcja składu uczestników wyprawy ma charakter roboczy, lecz pozwala lepiej zrozumieć społeczno-polityczne zaplecze ostatniej krucjaty Władysława Warneńczyka.
Bibliografia
Archiwum Komisji Historycznej Akademii Umiejętności.
Dachnowski J. K., Herby szlacheckie w ziemiach pruskich, Biblioteka Kórnicka PAN.
Dachnowski J. K., Herby szlacheckie w ziemiach pruskich, Biblioteka Narodowa, Warszawa.
Dachnowski J. K., Herby szlacheckie w ziemiach pruskich, Archiwum Państwowe, Toruń.
Akta Grodzkie i Ziemskie z Archiwum tak zwanego Bernardyńskiego we Lwowie…, wyd. O. Pietruski, L. Tatomir, X. Liske, A. Prochaska, W. Hejnosz, t. 1–25, Lwów 1868–1935.
Boniecki A., Herbarz polski, t. 1I–16, Warszawa 1899–1913.
Codex epistolaris saeculi decimi quinti, t. 1–3, Kraków, 1876, 1891, 1894.
Długosz J., Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego, t. 2–4, Kraków 1867–1887.
Damalewicz S., Vitae Vladislaviensium episcoporum, Cracoviae 1642.
Kalendarze krakowskie (Calendaria Cracoviensia) [w:] „Monumenta Poloniae Historica”, t. 2, Lwów 1872, s. 936–943.
Kallimach F., Vita et mores Greogorii Sanocei Leopoliensis archiepiscopi auctore Philippo Buonacorsi Callimacho [w:] „Monumenta Poloniae Historica”, t. 6, Kraków 1893, s. 163–216.
Kallimach F., Philippi Callimachi Historia de rege Vladislao, wyd. I. Lichońska, T. Kowalewski, tłum. A. Komornicka, Warszawa 1961.
Kodeks Dyplomatyczny Małopolski, t. 1–4, Kraków 1876–1905.
Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa 1257–1506, wyd. F. Piekosiński, cz. 1–4, Kraków 1879–1882.
Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, t. 1–10, Poznań–Warszawa 1877–1993.
Łętowski L., Katalog biskupów, prałatów i kanoników krakowskich, t. 1–4, Kraków 1850–1854.
Niesiecki K., Herbarz polski, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 1–10, Lipsk 1839–1845 (Korzystano z wydania reprintowego, Warszawa 1989).
Pamiętniki Janczara, czyli Kronika turecka Konstantego z Ostrowicy, wyd. J. Łoś, Kraków 1912.
Pentek Z., Wstęp [w:] Dachnowski J.K., Herbarz szlachty Prus Królewskich z XVII wieku. Z rękopisów Biblioteki Kórnickiej i Biblioteki Narodowej odczytał, wstępem i przypisami opatrzył Zdzisław Pentek, Kórnik 1995, s. IX–XLVIII.
Starodawne prawa polskiego pomniki, wyd. A.Z. Helcel, t. 1, Kraków 1856.
Starodawne prawa polskiego pomniki, wyd. A.Z. Helcel, t. 2, Kraków 1870.
Urzędnicy centralni i nadworni Polski XIV–XVIII wieku, opr. K. Chłapowski, S. Ciara, Ł. Kądziela, T. Nowakowski, E. Opaliński, G. Rutkowska, T. Zielińska, red. A. Gąsiorowski, Kórnik 1992.
Urzędnicy łęczyccy, sieradzcy i wieluńscy XII–XV wieku, opr. J. Bieniak, A. Szymczakowa, Wrocław 1985.
Urzędnicy małopolscy XII–XV wieku, opr. J. Kurtyka, T. Nowakowski, F. Sikora, A. Sochacki, P.K. Wojciechowski, B. Wyrozumska, red. A. Gąsiorowski, Wrocław 1990.
Urzędnicy wielkopolscy XII–XV wieku, opr. M. Bielińska, A. Gąsioroski, J. Łojko, Wrocław 1985.
Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieku (Ziemia halicka, lwowska, przemyska, sanocka), opr. K. Przyboś, Wrocław 1987.
Zbiór dokumentów małopolskich, wyd. S. Kuraś, I. Sułkowska-Kurasiowa, t. 1–8, Wrocław 1965–1975.
Dworzaczek W., Leliwici Tarnowscy. Z dziejów możnowładztwa małopolskiego. Wiek XIV–XV, Warszawa 1971.
Gawęda S., Możnowładztwo małopolskie w XIV i w pierwszej połowie XV wieku. Studium z dziejów rozwoju wielkiej własności ziemskiej, Kraków 1966.
Górski K., O herbarzach polsko-pruskich, „Miesięcznik Heraldyczny” 1930, R. 9, s. 63–67.
Kosiński A.A., Szlachta pruska podług rękopisu z 1671 roku, „Biblioteka Warszawska” 1856, nr 3, s. 349–372.
Krętosz J., Organizacja archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego od XV wieku do 1772 roku, Lublin 1986.
Krzyżaniakowa I., Kancelaria królewska Władysława Jagiełły, część I: Studium z dziejów kultury politycznej Polski XV wieku, Poznań 1972.
Krzyżaniakowa I., Kancelaria królewska Władysława Jagiełły, część II: Urzędnicy, Poznań 1979.
Kwiatkowski S., Urzędnicy kancelaryjni, koronni i dworscy z czasów Władysława III Warneńczyka, Kraków 1883.
Nitecki P., Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny, Warszawa 1992.
Piekosiński F., Jana Karola Dachnowskiego sumariusz herbarza szlachty prusko-polskiej, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1900, nr 3–4.
Polski słownik biograficzny, t. 2–31, Kraków 1935–2000.
Potkowski E., Warna 1444, Warszawa 1990.
Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. 1, Wrocław 1980.
Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. 1–3, Wrocław 1982–1991, Poznań 1993.
Sroka S., Itinerarium Władysława Warneńczyka jako króla Węgier (1440-1444) [w:] idem, Z dziejów stosunków polsko-węgierskich w późnym średniowieczu. Szkice, Kraków 1995, s. 139–166.
Starowolski S., Wojownicy sarmaccy, Warszawa 1978.
Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa–Poznań 1983.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS