Abstrakt
W artykule przeanalizowano udział księstw ruskich w konfliktach między Bizancjum a Bułgarią na przełomie XII i XIII wieku. Celem pracy jest określenie rzeczywistej roli politycznej i militarnej Rusi w wojnach prowadzonych przez cesarstwo bizantyńskie przeciwko państwu Asenidów. Autor zastosował metodę krytycznej analizy źródeł bizantyńskich i ruskich, przede wszystkim kroniki Niketasa Choniatesa oraz Latopisu hipackiego. W pracy wykazano, że dotychczasowa historiografia często przeceniała bezpośrednią pomoc Rusi dla Bułgarów, opierając się głównie na wzmiankach o udziale Brodników i Połowców w walkach z Bizancjum. Autor podkreśla znaczenie połowieckiego aspektu stosunków rusko-bizantyńskich, wskazując, że działania książąt ruskich przeciw Połowcom mogły być inspirowane dyplomacją bizantyńską i stanowiły pośrednią formę wsparcia dla cesarstwa. Szczególną uwagę poświęcono polityce dynastycznej Angelosów i planom sojuszy małżeńskich z dynastiami ruskimi, które miały zabezpieczyć północną granicę Bizancjum. We wnioskach wskazano, że Ruś nie była trwałym i jednolitym sojusznikiem żadnej ze stron konfliktu, lecz prowadziła politykę podporządkowaną własnym interesom strategicznym i handlowym nad Dunajem.
Bibliografia
Dölger F., Regesta der Kaiserurkunden d. oströmischen Reiches, t. II, München 1925.
Ioanni Cinnami Epitome rerum ab et Alexio gestarum, wyd. A. Meineke, Bonnae 1836.
Kniga Palomnik, Skazanije mest svjatyh vo Caregrade Antonija arhiepiskopa Novogorodskogo v 1200 g., wyd. H.M. Loparev, „Prawosławnyj palestinskij sbornik” 1899, t. 17, nr 3, s. 1–94.
Nicetae Choniatae Historia, wyd. I. Bekker, Bonnae 1835.
Novgorodskaja pervaja letopis staršego i mladšego izvodov, Moskva–Leningrad 1950.
Polnoe sobranie russkih letopisej, t. I, Moskva–Leningrad 1926.
Polnoe sobranie russkih letopisej, t. II, Sankt Peterburg 1908.
Baumgarten N. de, Genealogies et mariages occidentaux des Rurikides russes du Xe au XIIIe siècle, Roma 1927.
Bibikov M.W., Drevnaja Ruś i Vizantija v svete novyh i maloizviestnyh vizantijskih istočnikov, [w:] Vostočnaja Evropa v drevnosti i srednevekovii, Moskva 1978, s. 299–300.
Ferjančič B., Kada se Evdokija udala za Stewana Nemaniča, „Zbornik radova Filozofskog fakulteta” 1964, t. 8, z. 1, s. 217–224.
Frances E., Les relations russo-byzantines au XIIe siècle et la domination de Galicie au Bas-Danube, „Byzantinoslavica” 1959, t. 20, s. 50–62.
Grala H., Drugie małżeństwo Romana Mścisławowicza, „Slavia Orientalis” 1982, t. 31, z. 3–4, s. 115–127.
Grot K., Iz istorii Ugrii i slavianstva v XII v., Warszawa 1889.
Heisenberg A., Nikolaos Mesarites. Die Palastrevolution d. Johannes Komnenos, Würzburg 1907.
Heisenberg A., Zu den armenisch-byzantinischen Beziehungen am Anfang des 13. Jahrhunderts, „Sitzungberichte der Bayerischen Akademie der Wissenschaften” 1929, nr 6. DOI: https://doi.org/10.1515/9783486760576
Hruševskij M., Istorija Ukrajiny-Rusy, t. I–III, Lwiw 1905.
Ireček K., Istorija na B”lgarite, Sofija 1978.
Každan A.P., Kogda se Evdokija vyšla za muž za Stefana Nemaniča? [w:] Istočniki i istoriografija slavjanskogo srednevekovija, Moskva 1967.
Kotljar M.F., Čzy mih Roman Mstyslavyč hodyty na Polovciv raniše 1187 r.?, „Ukrajin’skyj Istoryčnyj Žurnal” 1965, nr 1, s. 117–120.
Kotljar M.F., Ruś na Dunaji, „Ukrajin’skyj Istoryčnyj Žurnal” 1966, nr 9, s. 12–22.
Lascaris M., Wizantiskie princeze u srednieviekovoj Srbiji, Beograd 1926.
Levčenko M. V., Očerki po istorii russko-vizantijskih otnošenij, Moskva 1956.
Litavrin G.G., Novoje issledovanije o vostanii v Paristrone i obrazovanije vtorogo bolgarskogo carstva, „Vizantijskij Vremennik” 1980, t. 41, s. 92–112.
Litavrin G.G., Rus i Vizantija v XII v., „Voprosy Istorii” 1972, nr 7, s. 36–52.
Malingoudis Ph., Die Nachrichten des Niketas Choniates über die Entstehung des zweiten Bulgarischen Staates, „Byzantina” 1980, t. 10, s. 51–147.
Moravcsik Gy., Byzantium and the Magyars, Budapest 1970.
Moravcsik Gy., Pour une alliance byzantino-hongroise, „Byzantion” 1933, t. 8, nr 2, s. 555–568.
Mošin V.A., Russkije na Afone i russko-vizantijskije otnošenija v XI–XII vv., „Byzantinoslavica” 1950, t. 11, s. 32– 60.
Mutafčiev P., Proishodat na Asenevci, „Makedonski Pregled” 1928, t. 4, z. 4, s. 1–42.
Obolensky D., The Byzantine Commonwealth. Eastern Europe 500–1453, London 1971.
Obolensky D., The Relations Between Byzantium and Russia [w:] XIII Meždunarodnyj Kongres Istoričeskih Nauk, t. 1, z. 4, Moskva 1970.
Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, Warszawa 1967.
Pogodin M., Drevnaja russkaja istorija, t. 1, Moskva 1871.
Priselkov M.D., Istorija russkogo letopisanija, Leningrad 1940.
Priselkov M.D., Russko-vizantijskije otnošenija IX–XII vv., „Vestnik Drevnej Istorii” 1939, nr 3, s. 98–109.
Rasowski D., Rol Polovcev v vojnah Asenej s vizantijskoj i latinskoj imperiami v 1186–1207 godah, „Spisanie na Bălgarskata Akademija na Naukite” 1939, t. 58, s. 203–211.
Swoboda W., Prodnici [w:] Słownik starożytności słowiańskich, , red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. IV, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970, s. 355–356.
Uspenskij F.J., Obrazovanije vtorogo bolgarskogo carstva, Odessa 1879.
Vernadsky G., Relations byzantino-russes au XIIe siècle, „Byzantion” 1927–1928, t. 4, s. 269–276.
Zlatarski V., Istorija na bălgarskata dăržava prez srednite vekove, t. 3, Sofija 1972.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1985
OPEN ACCESS