Abstrakt
Autor przedstawił działalność tzw. mnichów scytyjskich w Konstantynopolu na początku panowania cesarza Justyna I oraz ich udział w sporach teologicznych pierwszej połowy VI wieku. Celem artykułu jest wyjaśnienie przyczyn pobytu zakonników ze Scytii Mniejszej w stolicy cesarstwa oraz określenie ich miejsca w sporze o formułę teopaschycką. Autor zastosował metodę historyczną i źródłoznawczą. Przeprowadził analizę korespondencji zachowanej w Collectio Avellana oraz innych źródłach kościelnych i historiograficznych. W artykule przybliżono stanowiska najważniejszych uczestników sporu - cesarza Justyna I, Justyniana, papieża Hormizdasa, legatów papieskich i wpływowych przedstawicieli arystokracji konstantynopolitańskiej oraz rzymskiej. Szczególną uwagę poświęcono zmieniającej się postawie Justyniana oraz znaczeniu środowisk senatorskich i kościelnych dla przebiegu konfliktu. Analiza wykazała, że spór miał nie tylko charakter teologiczny, lecz także polityczny i środowiskowy. O jego przebiegu decydowały zależności między dworem cesarskim, Kościołem Konstantynopola i papiestwem oraz wpływy arystokracji z obu części cesarstwa.
Bibliografia
Acta Conciliorum Oecumenicorum, red. Eduard Schwartz, Strassburg 1914.
Acta Conciliorum Oecumenicorum, red. Eduard Schwartz, Berolini 1940.
Anthologia Palatina.
Chronicon Edessenum.
Codex Iustinianus [w:] Corpus Iuris Civilis, red. Paul Krüger, Berolini 1906, t. 2.
Epistulae imperatorum, pontificum, aliorum... Avellana quae dicitur collectio, red. Otto Günther, Vindobonae 1895–1898.
Euagrius Scholasticus, Historia Ecclesiastica.
Iordanes, Getica, ed. Theodor Mommsen, Berolini 1883.
Ioannes Antiochenus, Historia Chronike.
Ioannes Malalas, Chronographia.
Ioannes Maxentius, Opuscula [w:] Acta Conciliorum Oecumenicorum, red. E. Schwartz, Strassburg 1914.
Iohannes Papae, Epistulae.
Joshua the Stylite, Chronicon.
Kyrillos von Skythopolis, Leben des Sabas, red. Eduard Schwartz, Leipzig 1939.
Lydus Ioannes, De magistratibus reipublicae Romanae.
Marcellinus Comes, Chronicon.
Nicephorus Patriarcha, Opuscula Historica, ed. Carl de Boor, Lipsiae 1880.
Procopius Caesariensis, Historia Arcana (Anecdota).
Procopius Caesariensis, De Bellis.
Scriptores „Illyrici” Minores, ed. Paul Glorie, Turnholti 1972.
Severus Antiochenus, The Select Letters of Severus, Patriarch of Antioch, in the Syriac Version of Athanasius of Nisibis, red. E. Brooks, London 1902–1904.
Theophanes Confessor, Chronographia, red. C. de Boor, Lipsiae 1883.
Victor Tonnennensis, Chronica.
Zacharias Rhetor, Historia Ecclesiastica.
Altaner B., Zum Schrifttum der „skythischen” (gotischen) Mönche. Quellenkritische und literarhistorische Untersuchungen, „Historisches Jahrbuch” 1952, t. 72, s. 568–589.
Arnheim M., The Senatorial Aristocracy in the Later Roman Empire, Oxford 1972.
Bacht H., Die Rolle des orientalischen Mönchtums in den kirchenpolitischen Auseinandersetzungen um Chalkedon (431–519) [w:] Das Konzil von Chalkedon. Geschichte und Gegenwart, red. A. Grillmeier, H. Bacht, Würzburg 1953, t. 2, s. 193–314.
Bardy G., Le mouvement théologique en Orient [w:] Histoire de l'Église depuis les origines jusqu'à nos jours, red. A. Fliche, V. Martin, Paris 1937, t. 4 s. 263–320.
Beševliev V., Die Nachrichten des Malalas über die Bulgaren bei Theophanes, „Byzantina” 1980, t. 10, s. 343–350.
Bréhier L., Les successeurs d'Anastase (518–527) [w:] Histoire de l'Église depuis les origines jusqu'à nos jours, t. 4: De la mort de Théodose à l'élection de Grégoire le Grand, red. A. Fliche, V. Martin, Paris 1937, s. 423–436.
Capizzi C., L'imperatore Anastasio I (491–518). Studio sulla sua vita e la sua opera, Roma 1969.
Caspar E., Geschichte des Papstums von den Anfängen bis zur Höhe der Weltherrschaft, Tübingen 1933.
Cekalova A., Senatorskaja aristokratija Konstantinopola v 1. pol. VI v., „Vizantijskij Vremennik” 1972, t. 33, s. 12–33.
Charanis P., Church and State in the Later Roman Empire. The Religious Policy of Anastasius the First, 491–518, Thessaloniki 1974.
Christophilopoulou A., Byzantine Historia (324–610), Athenai 1975.
Dagron G., La Vie ancienne de Saint Marcel l'Acémète, „Analecta Bollandiana” 1968, t. 86, s. 271–321. DOI: https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.02700
Diehl Ch., Iustinian i vizantijskaja civilizacija v VI veke, S.-Peterburg 1908.
Diehl Ch., Théodora, impératrice de Byzance, Paris 1904.
Dvornik F., Early Christian and Byzantine Political Philosophy. Origins and Background, t. 2, Washington 1966.
Dvornik F., Emperors, Popes, and General Councils, „Dumbarton Oaks Papers” 1951, t. 6, s. 1–23. DOI: https://doi.org/10.2307/1291081
Hahn L., Zum Sprachenkampf im römischen Reich bis auf die Zeit Justinians, „Philologus. Supplementband” 1904, t. 10, z. 4, s. 675–718.
Harnack A., Der erste deutsche Papst (Bonifatius II., 530/32) und die beiden letzten Dekrete des römischen Senats [w:] A. Harnack, Kleine Schriften zur alten Kirche, Leipzig 1980, t. 2, s. 663–678.
Hofmann F., Der Kampf der Päpste um Konzil und Dogma von Chalkedon von Leo dem Großen bis Hormisdas (451–519) [w:] Das Konzil von Chalkedon. Geschichte und Gegenwart, red. A. Grillmeier, H. Bacht, Würzburg 1953, t. 2, s. 13–94.
Honoré A.., Some Constitutions Composed by Justinian, „The Journal of Roman Studies” 1974, t. 64, s. 108–123. DOI: https://doi.org/10.2307/370066
Janin R., L'église byzantine sur les rives du Bosphore (côte asiatique), „Revue des Études Byzantines” 1954, t. 12, s. 64–99. DOI: https://doi.org/10.3406/rebyz.1954.1098
Loofs K., Leontius von Byzanz und die gleichnamigen Schriftsteller der griechischen Kirche, Leipzig 1887. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112788950
Martindale J., The Prosopography of the Later Roman Empire, Cambridge 1980.
Merlan P., Ammonius Hermiae, Zacharias Scholasticus and Boethius, „Greek, Roman and Byzantine Studies” 1968, t. 9, s. 193–203.
Mihăescu H., La lingua latina e la lingua greca nell'Impero bizantino, „Atene e Roma” 1973, t. 18, s. 144–157.
Mihăescu H., La langue latine dans le sud-est de l'Europe, București–Paris 1978.
Momigliano A., Cassiodorus and Italian Culture of His Time, „Proceedings of the British Academy” 1955, t. 41, s. 207–245.
Momigliano A., Gli Anicii e la storiografia latina del VI secolo d. Cr., „Rendiconti dell'Accademia Nazionale dei Lincei. Classe di Scienze morali, storiche e filologiche” 1956, t. 8, z. 11, s. 279–297.
Papadopulo-Keramevs A., Noctes Petropolitanae, S.-Peterburg 1913.
Pargoire J., Acémètes [w:] Dictionnaire d'Archéologie Chrétienne et de Liturgie, red. F. Cabrol, Paris 1907, t. 1, s. 307–321.
Peeters P., Autour de la succession de l'empereur Anastase, „Annuaire de l'Institut de Philologie et d'Histoire Orientales et Slaves” 1950, t. 10, s. 415–438.
Peeters P., Jacques de Saroug appartient-il à la secte monophysite?, „Analecta Bollandiana” 1948, t. 66, s. 134–198. DOI: https://doi.org/10.1484/J.ABOL.4.00968
Salamon M., Środowisko kultury łacińskiej w Konstantynopolu w IV wieku, Katowice 1977.
Schwartz E., De monachis scythicis [w:] Acta Conciliorum Oecumenicorum, red. E. Schwartz, Strassburg 1914, t. 4, s. V–XV.
Stein E., Histoire du Bas-Empire, Paris–Bruxelles–Amsterdam 1949.
Udal’cova Z., Italija i Vizantija v VI veke, Moskva 1959.
Vasiliev A., Justin the First. An Introduction to the Epoch of Justinian the Great, Cambridge, Mass. 1950.
Vulpe R., Barnea I., Din istoria Dobrogei, vol. 2: Romanii la Dunărea de Jos, București 1968.
Wes M., Das Ende des Kaisertums im Westen des römischen Reiches, Amsterdam 1967.
Wolfram H., Geschichte der Goten. Von den Anfängen bis zur Mitte des sechsten Jahrhunderts, München 1979.
Zilliacus H., Zum Kampf der Weltsprachen im oströmischen Reich, Helsingfors 1935.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS