Abstrakt
The Bulgarians’ settlement in the Lower Danube area constituted one of the most significant events in the history of the Balkan Peninsula in the Middle Ages. The Danube Bulgaria’s rise and its territorial expansion changed the political situation in this area. The Bulgarians became Byzantium’s chief opponents in the struggle for establishing ascendancy over the Balkan Peninsula. The analysis of Theophanes’ Chronography, which remains, in addition to the account by Patriarch Nikephoros, the main source of information about these events supports the conclusion that this Byzantine author took a very negative view of the effects of the arrival of these nomads in the former Byzantine territories. Although this account has been analysed in detail by a number of scholars, these authors have paid no attention to the key role of the tale of Khan Kubrat and the disobedience of his five sons who failed to remain faithful to his last wish. The significance of the personal experiences of Theophanes, who witnessed the Bulgarian expansion during the era of Khan Krum, is also omitted from today’s discussion of these issues. These experiences contributed to the way in which he viewed the migration of the ancestors of the distinguished Bulgarian ruler. The chronicler may thus be considered to have offered a very clear view of what the readers should think of the Bulgarians’ arrival in the Balkan territories.
Bibliografia
Alexander P.J., The Patriarch Nicephorus of Constantinople: Ecclesiastic Policy and Image Worship in Byzantine Empire, Oxford 1958.
Angold M., Withby M., Historiography, w: The Oxford Handbook of Byzantine Studies, eds. E. Jeffreys, J. Haldon, R. Cormack, Oxford 2008, s. 838–852.
Beck H.-G., Kirche und theologische Literature im byzantinischen Reich, München 1977.
Betti M., The Making of Christian Moravia (858–882). Papal Power and Political reality, Leiden–Boston 2014.
Brubaker L., Haldon J., Byzantium in the Iconoclast Era (ca 680–850): the Sources. An Annotated Survey, Aldershot 2001.
Cichocka H., Nikefor, w: Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. O. Jurewicz, Warszawa 2002, s. 370–371.
Cichocka H., Teofanes Wyznawca, [in:] Encyklopedia kultury bizantyńskiej, red. O. Jurewicz, Warszawa 2002, s. 466–467.
Dostálová R., ΜΕΓΑΛΗ ΜΟΡΑΒΙΑ, Byzantinoslavica 27, 1966, s. 344–349.
Gjuzelev V., Chan Asparuch und die Gründung des bulgarischen Reiches, [in:] Miscellanea Bulgarica. Mitteilungen des Bulgarischen Forschungsinstitutes in Österreich, t. III, ed. idem, Wien 1986, s. 25–46.
History as Literature in Byzantium. Papers from the Fortieth Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Birmingham, April 2007, ed. R. Macrides, Aldershot 2010.
Hunger H., Die Hochsprachliche Profane Literatur der Byzantiner, t. I, Philosophie – Rhetorik – Epistolographie – Gesschichtsschreibung – Geographie, München 1978.
Jurewicz O., Historia literatury bizantyńskiej. Zarys, Wrocław 1984.
Kaldellis A., Ethnography after Antiquity. Foreign Lands and Peoples in Byzantine Literature, Philadelphia 2013.
Karayannopulos J., Weiss G., Quellenkunde zur Geschichte von Byzanz (324–1453). Methodik. Typologie. Randzonen, t. II, Wiesbaden 1982.
Kazhdan A., Sherry L.F., Angelidi Ch., A History of Byzantine Literature (650–850), Athens 1999.
Kazhdan A.P, Theophanes the Confessor, w: The Oxford Dictionary of Byzantium, t. III, ed. idem, Oxford–New York 1991, s. 2063.
Kazhdan A.P., Nikephoros I, w: The Oxford Dictionary of Byzantium, t. III, ed. idem, Oxford–New York 1991, s. 1477.
Kompa A., Gnesioi filoi: the Search for George Syncellus’ and Theophanes the Confessor’s Own Words, and the Authorship of Their Oeuvre, Studia Ceranea 5, 2015, s. 155–230.
L’écriture de la mémoire: la littératuré de l’historiographie, eds. P. Odorico, P. Agapitos, M. Hinterberger, Paris 2006.
Leszka M.J., Wizerunek władców Pierwszego Państwa Bułgarskiego w bizantyńskich źródłach pisanych (VIII – pierwsza połowa XII wieku), Łódź 2003.
Mango C., Introduction, w: Nicephori Patriarchae Constantinopolitani breviarium historicum, ed. idem, Washingtoniae, D.C. 1990, s. 1–31.
Marinow K., Góry Hemos jak miejsce schronienia, baza wypadowa i punkt obserwacyjny w świetle bułgarsko-bizantyńskich zmagań zbrojnych okresu wczesnego średniowiecza, Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia 20, 2013, s. 5–17.
Nestle-Aland. Novum Testamentum Graece, Begründet von E. und E. Nestle, Hrsg. B. und K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger, Stuttgart 2012.
Nicephori Patriarchae Constantinopolitani breviarium historicum, ed. C. Mango, Washingtoniae, D.C. 1990.
O’Connell P., The Ecclesiology of St. Nicephorus I, Rome 1972.
Pohl W., Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822 n. Chr., München 1988.
Rochow I., Byzanz im 8. Jahrhundert in der Sicht des Theophanes. Quellenkritisch-Historischer Kommentar zu den Jahren 715–813, Berlin 1991.
Scott R., Text and Context in Byzantine Historiography, w: A Companion to Byzantium, ed. L. James, Chichester 2010, s. 251–262.
Septuaginta czyli Biblia Starego Testamentu wraz z księgami deuterokanonicznymi i apokryfami, przełożył, przypisami i wstępami opatrzył ks. R. Popowski SDB, Warszawa 2013.
Septuaginta. Id est Vetus Testamentum graece iuxta LXX interpretes, t. I, ed. A. Rahlfs, rec. R. Hanhart, Stuttgart 2006.
Swoboda W., Powstanie państwa bułgarskiego na tle słowiańskich procesów państwowotwórczych na Bałkanach, w: 1300–lecie państwa bułgarskiego 681–1981. Materiały z sesji naukowej, red. T. Zdancewicz, Poznań 1983, s. 67–76.
Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian. Seria grecka, z. III, Pisarze z VII–X wieku, wydali A. Brzóstkowska i W. Swoboda, Warszawa 1995.
The Trachiniae of Sophocles, with English Notes by F.A. Paley, London 1880.
Theophanis Chronographia, ed. C. de Boor, vol. I, Lipsiae 1883.
Todorov B.A., Byzantine Myths of Origins and Their Functions, Studia Slavica et Balcanica Petropolitana 2, 2008, s. 64–72.
Trachinki, w: Sofokles, Tragedie, t. I: Ajas, Trachinki, Filoktet, Edyp w Kolonos, przełożył, wstepami i komentarzami opatrzył R.R. Chodkowski, Lublin 2009, s. 155–255.
Travaux et Mémoires 19, Studies in Theophanes, eds. M. Jankowiak, F. Montinaro, Paris 2015.
Travis J., The Defense of the Faith: The Theology of Patriarch Nikephoros of Constantinople, Brookline, Mass. 1984.
Treadgold W., The Middle Byzantine Historians, New York–Basingstoke 2013.
Vavřínek V., Encyklopedie Byzance, s autorsku spoluprací Petra Balcárka, Praha 2011.
Wasilewski T., Kontrowersje wokół powstania i najstarszych dziejów państwa bułgarskiego, w: Trzynaście wieków Bułgarii. Materiały polsko-bułgarskiej sesji naukowej, Warszawa 28–30 X 1981, red. J. Siatkowski, Wrocław 1983, s. 181–189.
Φιλίππου Φ. Κ., Το πρώτο βουλγαρικό κράτος και η Βυζαντινή Οικουμενική αυτοκρατορία (681–852). Βυζαντινοβουλγαρικές πολιτικές σχέσεις, Θεσσαλονίκη 2001.
Ангелов П., България и българите в представите на византийците (VII–XIV век), София 1999.
Андреев Й., Аспарух, w: idem, Ив. Лазаров, Пл. Павлов, Кой кой е в Средновековна България (Трето допълнено и основно преработено издание), София 2012, s. 54–59.
Андреев Й., Лалков М., Исторически справочник. Българските ханове и царе. От хан Кубрат до цар Борис III, Велико Търново 1996.
Атанасов Г., Кан Аспарух – едно ново начало, w: Българска национална история, t. III, Първо българско царство (680–1018), ред. Пл. Павлов, Велико Търново 2015, s. 13–67.
Атанасов Г., Първосторителите на българската държавност. Органа, Кубрат, Аспарух, Тервел, София 2015.
Атанасов Г., Старата Велика България и кан Кубрат, w: Българска национална история, t. II, Древните българи, Старата Велика България и нейните наследници в Източна Европа през Средновековието, ред. Пл. Павлов, Велико Търново 2013, s. 107–170.
Бешевлиев В., Съобщението на Теофан за основаването на българската държава, Известия на Народния музей – Варна 18 (33), 1982, s. 31–53.
Гюзелев В., Езическа България, w: Ив. Божилов, В. Гюзелев, История на средновековна България, София 1999, s. 126–143.
Гюзелев В., Фол Ал., Хан Аспарух, w: Бележити българи, t. I, 681–1396, със. Б. Чолпанов, В. Гюзелев, София 1967, s. 7–25.
Литаврин Г.Г., К проблеме становления болгарского государства, w: idem, Византия и славяне (сборник статей), Санкт-Петербург 1999, s. 192–217.
Москов М., Именник на българските ханове (Ново тълкуване), София 1988.
Рашев Р., Културата на Старата Велика България – археологически паметници, w: Българска национална история, t. II, Древните българи, Старата Велика България и нейните наследници в Източна Европа през Средновековието, ред. Пл. Павлов, Велико Търново 2013, s. 171–248.
Фрейберг Л.А., Попова Т., Византийская литература епохи разцвета IX–XV вв., Москва 1978.
Хрисимов Н., Българската държавност и Старата родина (VII–XI в.): така наречената Черна България, w: Българска национална история, t. II, Древните българи, Старата Велика България и нейните наследници в Източна Европа през Средновековието, ред. Пл. Павлов, Велико Търново 2013, s. 249–296.
Чичуров И.С., Византийские исторические сочинения: Хронография Феофана, Бревиарий Никифора, Москва 1980.
Licencja
- Autor oświadcza, że przysługują mu osobiste i majątkowe prawa autorskie do Utworu oraz że nie są one ograniczone w zakresie objętym niniejszą Umową, oraz że utwór jest dziełem oryginalnym i nie narusza majątkowych lub osobistych praw autorskich innych osób.
- Autor udziela Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu bez ograniczeń terytorialnych i przez czas nieokreślony na następujących polach eksploatacji:
2.1. wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy Utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową;
2.2. wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy Utworu;
2.3. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
2.4. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
2.5. wprowadzanie Utworu w postacie elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzanie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
2.6. rozpowszechnianie Utworu w postaci elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranetu lub innej sieci, w pracy zbiorowej jak również samodzielnie;
2.7. udostępnianie Utworu w wersji elektronicznej w taki sposób, by każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, w szczególności za pośrednictwem Internetu, Intranetu, Extranetu lin innej sieci;
2.8. udostępnianie Utworu zgodnie z wzorcem licencji Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons. - Autor zezwala Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na:
3.1. nieodpłatne korzystanie i rozporządzanie prawami do opracowań Utworu i tymi opracowaniami.
3.2. wysyłanie metadanych Utworu oraz Utworu do komercyjnych i niekomercyjnych baz danych indeksujących czasopisma. - Autor upoważnia i zobowiązuje Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu do udzielania osobom trzecim dalszych licencji (sublicencji) do Utworu oraz do innych materiałów, w tym utworów zależnych lub opracowań zawierających lub powstałych w oparciu o Utwór, przy czym postanowienia takich sublicencji będą tożsame z wzorcem licencji Attribution-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-ND 4.0) lub innej wersji językowej tej licencji lub którejkolwiek późniejszej wersji tej licencji, opublikowanej przez organizację Creative Commons Tym samym uprawnia wszystkich zainteresowanych do korzystania z utworu wyłącznie w celach niekomercyjnych pod następującymi warunkami:
4.1. uznanie autorstwa czyli obowiązek podania wraz z rozpowszechnionym utworem informacji, o autorstwie tytule, źródle (odnośniki do oryginalnego utworu, doi) oraz samej licencji;
4.2. na tych samych warunkach, wolno rozpowszechniać utwory zależne jedynie na licencji identycznej to tej, na jakiej udostępniono utwór oryginalny. - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu jest zobowiązany do:
5.1. udostępniania Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym bez ograniczeń technicznych;
5.2. poprawnego informowania osób, którym Utwór będzie udostępniany o udzielonych im sublicencjach w sposób umożliwiający odbiorcom zapoznanie się z nimi.