Słowa kluczowe
placówki wsparcia dziennego
młodzieżowe ośrodki socjoterapii
świetlice socjoterapeutyczne
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest opisanie sposobu prowadzenia socjoterapii w Specjalistycznych Placówkach Wsparcia Dziennego i Młodzieżowych Ośrodkach Socjoterapii. Instytucje te stanowią ważny element polskiego systemu pomocy i wsparcia, zapewniając dzieciom i młodzieży oddziaływania edukacyjne, wychowawcze i terapeutyczne. Świetlice socjoterapeutyczne kierują swoją ofertę głównie do dzieci i młodzieży z grup ryzyka, natomiast MOS-y obejmują wsparciem młodzież zagrożoną niedostosowaniem społecznym, wymagającą intensywniejszych oddziaływań wychowawczych i terapeutycznych. W obu typach placówek socjoterapia realizowana jest przede wszystkim w formie oddziaływań społeczno-wychowawczych, uzupełnianych indywidualnymi formami wsparcia oraz pracą grupową o charakterze terapeutycznym. Analiza literatury przedmiotu wskazuje jednak, że ten ostatni wymiar – socjoterapia rozumiana jako specjalistyczna, terapeutyczna praca z grupą – bywa w praktyce niedoceniany, co może ograniczać skuteczność oddziaływań w obu typach instytucji. Istnieje potrzeba prowadzenia badań naukowych w celu poznania specyfiki prowadzonych oddziaływań socjoterapeutycznych, by na tej podstawie wypracować katalog dobrych praktyk w tych placówkach.
Bibliografia
Badora, M. (2025). Placówka wsparcia dziennego jako element gminnego systemu opieki nad dzieckiem – studium przypadku Placówki Wsparcia Dziennego Promyk w Konopiskach. Dziecko Krzywdzone. Teoria, Badania, Praktyka, 24(2), 150–175. DOI: https://doi.org/10.63237/ARWK2415
Badura, J. (2003). Świetlice środowiskowe na Śląsku – historia i współczesność. Opieka –Wychowanie – Terapia, 4(56), 49–52.
Brenk, M. (2017). Plac.wki wsparcia dziennego. W: A. Knocińska, P. Frąckowiak (red.), Pomoc – wsparcie – ratownictwo. O optymalizacji rozwoju i edukacji człowieka na różnych etapach życia. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.
Brzezińska, A.O., Jankowiak, B.A., Soroko, E. (2023a). Funkcjonowanie świetlic socjoterapeutycznych w czasie pandemii COVID-19 w Gdańsku, Poznaniu i Katowicach. Studia Edukacyjne, 69, 23–38. DOI: https://doi.org/10.14746/se.2023.69.2
Brzezińska, A.O., Jankowiak, B.A., Soroko, E. (2023b). Socjoterapia w świetlicy socjoterapeutycznej. Badanie świetlic socjoterapeutycznych w Gdańsku, Katowicach i Poznaniu. Resocjalizacja Polska, 26, 115–132. DOI: https://doi.org/10.22432/pjsr.2023.26.09
Corey, M.S., Corey, G. (2002). Grupy: metody grupowej pomocy psychologicznej. Przeł.S. Bulaszewski. Warszawa: Instytut Psychologii Zdrowia.
Jagieła, J. (2023). Możliwość zastosowania analizy transakcyjnej w socjoterapii. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 1, 25–42. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.2
Jankowiak B., Soroko E. (2024). Branding w socjoterapii. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 2, 9–23. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2024.2.1
Jankowiak, B.A. (2017). Zachowania ryzykowne współczesnej młodzieży. Studium teoretyczno-empiryczne. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B.A., Soroko, E. (2021). Socjoterapia młodzieży. Studium psychologiczno-pedagogiczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jankowiak, B.A., Brzezińska, A., Soroko, E. (2023). Funkcjonowanie świetlic socjoterapeutycznych i branding oferowanych usług. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B., Soroko, E. (2013a). Socjoterapia jako forma pomocy psychopedagogicznej. W: B. Jankowiak (red.). Socjoterapia jako forma pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Teoria i praktyka (33–59). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jankowiak, B., Soroko, E. (2013b). Czynniki pomocowe w socjoterapii dzieci i młodzieży– refleksja teoretyczna. W: Jankowiak (red.). Socjoterapia jako forma pomocy psychologiczno- pedagogicznej. Teoria i praktyka (83–105). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Jaros, A. (2023). Socjoterapia z bajką – metodyczne wskazówki pracy. Biuletyn Socjoterapeutyczny,1, 75–84. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.5
Kasprzak, M. (2021). Wspieranie twórczej aktywności plastycznej dzieci ze środowisk defaworyzowanych społecznie. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Kolankiewicz, M. (2019). Placówki wsparcia dziennego – ich formy i znaczenie. Praca Socjalna, 34(6), 44–59. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.7493
Krajewska, B. (2009). Instytucje wsparcia dziecka i rodziny. Zagadnienia podstawowe. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Kupiec, H. (2019). Tożsamość nieletnich a motywacja do zmiany. W warunkach placówki resocjalizacyjnej. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Lasota, A. (2023). Pozytywne interwencje terapeutyczne oparte na wdzięczności w socjoterapii dzieci i młodzieży. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 1, 57–74. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.4
Lisewski, R. (2013). Młodzieżowy ośrodek socjoterapii jako ogniwo systemu profilaktyki i terapii dzieci i młodzieży. Resocjalizacja Polska, 5, 113–126.
Łaskawiec, M. (2007). Działalność profilaktyczno-wychowawcza Świetlicy Środowiskowej w Bukowinie. W: T. Wilk (red.), Niektóre obszary pracy opiekuńczo wychowawczej i edukacyjnej szkoły oraz środowiska lokalnego. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
NIK. (2017). Funkcjonowanie placówek wsparcia dziennego dla dzieci, https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/funkcjonowanie-placówek-wsparcia-dziennegodla-dzieci.html [dostęp: 15.09.2025].
Ostaszewski, K. (2015). Bariery i wyzwania profilaktyki zachowań ryzykownych młodzieży. Świat Problemów, 1, 5 11.
Pyżalski, J., Korzeniowska, E., Plichta, P., Puchalski, K., Michalowska-Knol, K., Petrykowska, A. (2016). Funkcjonowanie placówek wsparcia dziennego z regionu łódzkiego. Bariery i potrzeby. Łódź: Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi.
Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. z 2023 r., poz. 651).
Sawicka, K. (2023). Wokół pojęcia socjoterapii. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 1, 11–23. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.1
Soroko, E., Jankowiak, B. (2020). Shaping Social and Psychological Competencies or Intervening in a Crisis? Sociotherapists’ Experiences of Helping Adolescents in Poland. International Journal for the Advancement of Counselling, 42(4), 349–365. DOI: https://doi.org/10.1007/s10447-020-09405-x
Soroko, E., Jankowiak, B.A. (2020). Socjoterapia dzieci i młodzieży. W: I. Grzegorzewska, L.W. Cierpiałkowska, A.R. Borkowska (red.), Psychologia kliniczna dzieci i młodzieży. Od teorii do praktyki (899–912). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Tryjarska, B. (2006). Psychoterapia grupowa. W: L. Grzesziuk (red.), Psychoterapia. Podręcznik akademicki (17–32). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej Dz. U. z 2011 r. Nr 149, poz. 887 (2011) (Polska). https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20111490887 [dostęp: 7.10.2025].
Wilk, M. (2023). Cztery oblicza socjoterapii. Biuletyn Socjoterapeutyczny, 2, 43–55. DOI: https://doi.org/10.14746/bst.2023.1.3
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Barbara Jankowiak, Agata Matysiak-Błaszczyk
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.