Słowa kluczowe
disaffiliation
Cognitive Discourse Analysis
exit narratives
religious identity
Jak cytować
Abstrakt
This paper explores the narratives of former Polish Catholics through the lens of Cognitive Discourse Analysis (CODA), focusing on how individuals linguistically reconstruct their exit from the Church. Based on in-depth, unstructured interviews, the study investigates how deconverts conceptualize their religious past, moments of disillusionment, and post-religious identity. Particular attention is paid to metaphor, evaluative language, and conceptual oppositions which serve as discursive tools for expressing rupture, resistance, and recovery. Rather than reducing disaffiliation to doctrinal disagreement, the study examines how shifts in personal meaning-making are shaped by emotional, cognitive, and cultural factors. The analysis reveals that language not only reflects but also performs the act of deconversion, allowing individuals to reframe past experiences and reclaim interpretive authority. These “voices of departure” illuminate both individual trajectories and broader trends of religious disengagement in contemporary Poland.
Bibliografia
Barbour, J.D. (1994). Versions of Deconversion: Autobiography and the Loss of Faith. Charlottesville: University Press of Virginia.
Beebe, R.S. (2007). Predicting Burnout, Conflict Management Style, and Turnover Among Clergy. Journal of Career Assessment, 15(2), 257–275. DOI: https://doi.org/10.1177/1069072706298157
Bromley, D.G. (1998). The Social Constructions of Contested Exit Roles: Defectors, Whistleblowers, and Apostates. In: D.G. Bromley (Ed.), The Politics of Religious Apostasy: The Role of Apostates in the Transformation of Religious Movements (pp. 19–48). Westport, CT–London: Praeger.
Dettlaff, R. (2016). Apostazja a formalny akt wystąpienia z Kościoła katolickiego w kanonicznym prawie karnym [Apostasy and the formal act of leaving the Catholic Church under Canonical Penal Law]. Poznań–Gdańsk–Warszawa: Wydawnictwo Kontekst.
Ekman, U., Ekman, B. (2018). The Great Discovery: Our Journey to the Catholic Church. San Francisco: Ignatius Press.
Evans, V. (2019). Cognitive Linguistics: A Complete Guide. Edinburgh: Edinburgh University Press. DOI: https://doi.org/10.1515/9781474405232
Fenelon, A., Danielsen, S. (2016). Leaving my religion: Understanding the relationship between religious disaffiliation, health, and well-being. Social Science Research, 57, 49–62. DOI: https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2016.01.007
Fernández, S. (2022). Victims are not guilty! Spiritual abuse and ecclesiastical responsibility. Religions, 13, 427. DOI: https://doi.org/10.3390/rel13050427
Jindra, I.W., Thompson, J., Evans, N. (2024). Experiences of leaving “high-cost” religious groups and the concept of the “biographical trajectory”: Relevance for social work. Journal of Religion & Spirituality in Social Work: Social Thought, 43(2), 208–233. DOI: https://doi.org/10.1080/15426432.2023.2301112
Kobyliński, A. (2016). Il dramma degli abusi sessuali sui minori nella Chiesa cattolica d’Irlanda [The drama of sexual abuse against minors in the Catholic Church in Ireland]. Studia Bobolanum, 27(4), 123–137.
Kobyliński, A. (2017). Il problema della pedofilia e dell’efebofilia nella Chiesa cattolica negli Stati Uniti [The problem of pedophilia and ephebophilia in the Catholic Church in the United States]. Seminare, 38(2), 71–82. DOI: https://doi.org/10.21852/sem.2017.2.06
Kobyliński, A. (2022). Odpowiedź Kościoła katolickiego na problem wykorzystywania seksualnego osób nieletnich przez duchownych w latach 1984–2022 [The response of the Catholic Church to the problem of sexual abuse of minors by clergy in the years 1984–2022]. Teologia i Moralność, 32(2), 317–330. DOI: https://doi.org/10.14746/TIM.2022.32.2.18
Krotofil, J., Piela, A., Górka-Sosnowska, K., Abdallah-Krzepkowska, B. (2021). Theorizing the religious habitus in the context of conversion to Islam among Polish women of catholic background. Sociology of Religion, 82(3), 257–280. DOI: https://doi.org/10.1093/socrel/srab002
LeCount, R.M. (2017). Leaving religion: A qualitative analysis of religious exiting. Inquiries Journal, 9(12). http://www.inquiriesjournal.com/articles/1713/leaving-religion-a-qualitative-analysis-of-religious-exiting
Lewin, E.A. (1983). The finances of the Vatican. Journal of Contemporary History, 18(2), 185–204. DOI: https://doi.org/10.1177/002200948301800202
Oakley, L., Kinmond, K. (2013). Breaking the Silence of Spiritual Abuse. New York: Palgrave Macmillan. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137282873
O’Sullivan, K. (2022). A Good Boy: Outliving the Legion of Christ. Atelier Books.
Ramírez Mota Velasco, N. (2011). La vida oculta de la Legión de Cristo: El verdadero reino de Marcial Maciel [The hidden life of the Legion of Crist: The true kingdom of Marcial Maciel]. Arial Books.
Rossetti, S.J., Rhoades, C.J. (2013). Burnout in catholic clergy: A predictive model using psychological and spiritual variables. Psychology of Religion, 5(4), 335–341. DOI: https://doi.org/10.1037/a0033639
Starr, C., Kauffman, M., Waldo, A. (2019). Digital irreligion: Christian deconversion in an online community. Journal for the Scientific Study of Religion, 58(2), 494–512. DOI: https://doi.org/10.1111/jssr.12599
Streib, H. (2014). Deconversion. In: L.R. Rambo, Ch.E. Farhadian (Eds.), The Oxford Handbook of Religious Conversion (pp. 271–296). Oxford: Oxford University Press.
Streib, H., Keller, B. (2004). The Variety of Deconversion Experiences: Contours of a Concept in Respect to Empirical Research. Archive for the Psychology of Religion, 26(1), 181–200. DOI: https://doi.org/10.1163/0084672053598030
Tenbrink, T. (2020). Cognitive Discourse Analysis: An Introduction. Cambridge–New York: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108525176
Wenz, W. (2010). Apostazja i formalny akt wystąpienia z Kościoła: zasady postępowania w świetle norm kościelnych [Apostasy and formal act of withdrawal from the Church: Rules of conduct in the light of ecclesial norms]. Studia Salvatoriana Polonica, 4, 129–151.
Wright, B.R.E., Giovanelli, D., Dolan, E.G. (2011). Explaining deconversion from Christianity: A study of online narratives. Journal of Religion & Society, 13. https://www.academia.edu/92019511/Explaining_deconversion_from_Christianity_a_study_of_online_narratives
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Ewelina Berdowicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
1. W momencie złożenia pracy celem rozpoczęcia postępowania w sprawie publikacji, Licencjodawca, zwany dalej Autorem, akceptuje wszystkie zasady umieszczone na stronie internetowej czasopisma “Człowiek i Społeczeństwo”, udzielając Licencjobiorcy, zwanego dalej Wydawcą, niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu. Licencja zakłada tym samym brak ograniczeń terytorialnych, czasowych oraz ilościowych na następujących polach eksploatacji (art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych):
a. utrwalanie Utworu;
b. zwielokrotnienie Utworu drukiem i w wersji cyfrowej;
c. wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału/zwielokrotnionych egzemplarzy Utworu;
d. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
f. wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
g. rozpowszechnianie Utworu w wersji elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranecie lub innej sieci, w pracy zbiorowej, a także samodzielnie w formule Open Access w oparciu o licencję Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), a także inną wersję językową tej licencji, lub którąkolwiek późniejszą wersję tej licencji.
2. Założenia licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), udzielają Wydawcy upoważnienia do kopiowania, zmieniania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania Utworu jedynie pod warunkiem uznania autorstwa.
3. Wraz z dostarczeniem Utworu, Autor zobowiązuje się do wypełnienia, podpisania oraz odesłania skanu umowy