Abstrakt
Guarantees of religious freedom and respect for conscience and beliefs are the foundation of a democratic state governed by the rule of law. Among all human rights, freedom of conscience and religion holds a special place. This freedom has been shaped by numerous and long-lasting social, historical, and philosophical processes. According to Article 53, paragraphs 1 and 2 of the Polish Constitution: “Everyone shall be guaranteed freedom of conscience and religion” and “Freedom of religion includes the freedom to profess or accept a religion of one’s choice, as well as to manifest one’s religion, either individually or collectively, publicly or privately, through worship, prayer, participation in rites, practice, and teaching.” Regulations concerning religious freedom are also included in numerous international legal instruments. The right to change one’s religion includes two components: the right to join a religious community and the right to leave it. The right to change religion is closely linked to the freedom from coercion in matters of faith and worldview. The state is not entitled to decide on the religious beliefs of its citizens, nor to take actions that force them to change their religious convictions. Likewise, discrimination on the grounds of religious affiliation or lack thereof is impermissible. The aim of this article is to examine the concept of deconversion and to analyze the legal regulations in this regard at both national and supranational levels. The study employs the formal-dogmatic method, supplemented by the theoretical-legal method.
Bibliografia
Astramowicz-Leyk, T., Turchyn, Y. (2023). Ochrona prawna wolności myśli, sumienia i wyznania [Legal protection of freedom of thought, conscience, and religion]. Constitutional Law Review, 2, 193–206. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2023.02.14
Balcerzak, M. (2024). Międzynarodowe standardy ochrony wolności religijnej – analiza systemowa [International standards of religious freedom protection – a systemic analysis]. In: M. Bielecki (Ed.), Ograniczenia wolności religijnej w przestrzeni publicznej [Restrictions on Religious Freedom in the Public Sphere] (pp. 61–87). Warszawa: Akademia Wymiaru Sprawiedliwości.
Brzozowski, W. (2024). Konstytucyjne prawo do zmiany wyznania [Constitutional right to change religion]. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 1, 95–107. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2024.01.07
Cebula, S. (2011). Prawa i wolności religijne we współczesnej Polsce [Religious rights and freedoms in contemporary Poland]. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.
Cymerys, K. (2011). Aksjologia, idee i zasady ogólne Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej [Axiology, Ideas, and General Principles of the Charter of Fundamental Rights of the European Union]. Humanum – Międzynarodowe Studia Społeczno-Humanistyczne, 2, 385–398.
Drewniowska, K. (2020). Granica między wolnością sumienia i wyznania a laickością państwa na przykładzie noszenia chusty islamskiej w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka [The boundary between freedom of conscience and religion and the secularity of the state on the example of wearing Islamic headscarves in light of the case law of the European Court of Human Rights]. Zeszyt Studencki Kół Naukowych Wydziału Prawa i Administracji UAM, 10, 39–51.
Grupa, M. (2022). Problematyczne używanie Facebooka a procesy dekonwersji wśród młodzieży. Moderacyjna funkcja orientacji temporalnej [Problematic use of Facebook and deconversion processes among youth: The moderating role of temporal orientation. Społeczeństwo, 1, 129–144.
Jabłońska, P. (2022). Wolność religijna w prawodawstwie polskim [Religious freedom in Polish legislation]. Libertas Religiosa, 1, 40–66.
Krukowski, J. (2000). Polskie prawo wyznaniowe [Polish religious law]. Warszawa: LexisNexis.
Leszczyński, P. (2001). Zagadnienia wyznaniowe w Konstytucji RP [Religious Issues in the Constitution of the Republic of Poland]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Matwiejuk, J. (2014). Konstytucyjne wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela [Constitutional freedoms, rights, and duties of man and citizen]. In: S. Bożyk (Ed.), Prawo konstytucyjne [Constitutional Law] (pp. 89–112). Białystok: Temida 2.
Nowak, I. (2013). Wolność jednostki w zakresie przekonań religijnych i światopoglądowych a zwolnienie od pracy i nauki z tytułu święta religijnego – soboty (szabatu, szabasu). [Individual freedom regarding religious and worldview beliefs and exemption from work and school for religious holidays – Saturdays (Sabbath)]. Przegląd Prawa Publicznego, 1, 19–36.
Nowosielski, M., Bartczuk, R. (2015). Religijność w procesie przemian – koncepcja dekonwersji Heinza Streiba [Religiosity in the Process of Change – Heinz Streib’s Concept of Deconversion]. Studia Psychologica UKSW, 15(2), 5–21. DOI: https://doi.org/10.21697/sp.2015.14.2.01
Nowosielski, M., Bartczuk, R. (2017). A structural analysis of deconversion processes in adolescence: The construction of the Adolescent Deconversion Scale. Annals of Psychology, 20(1), 167–190. DOI: https://doi.org/10.18290/rpsych.2017.20.1-5en
Oroń, M. (2016). Gwarancje wolności sumienia i religii w wybranych aktach prawa międzynarodowego oraz Konstytucji RP [Guarantees of freedom of conscience and religion in selected international law acts and the Constitution of the Republic of Poland]. Kortowski Przegląd Prawniczy, 3, 123–128.
Pazura, A., Uniejewski, J. (2016). Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności jako fundamentalny akt prawa europejskiego – czy twierdzenie to nadal zachowuje aktualność? [The Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms as a fundamental act of European law – does this statement still hold?]. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 2(30), 53–75. DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2016.02.03
Pietrzak, M. (2010). Prawo wyznaniowe [Religious Law]. Warszawa: LexisNexis.
Płoski, T. (2003). Gwarancje wolności sumienia i religii w Polsce [Guarantees of freedom of conscience and religion in Poland]. Studia Warmińskie, 40, 141–157.
Płoski, T. (2009). Wolność sumienia i wyznania w warunkach izolacji więziennej [Freedom of conscience and religion in prison conditions]. Studia Prawnoustrojowe, 9, 55–76.
Serzhanova, V., Tuora-Schwierskott, E. (2018). Wolność sumienia i wyznania w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej [Freedom of conscience and religion in the Constitution of the Republic of Poland]. Gdańskie Studia Prawnicze, 40(4), 303–314.
Sobczak, J., Gołda-Sobczak, M. (2019). Wolność sumienia i wyznania jako prawo człowieka [Freedom of conscience and religion as a human right]. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K, Politologia, 19(1), 27–65.
Sztajer, S. (2024). Dekonwersja w warunkach późnej nowoczesności [Deconversion in late modernity conditions]. Przegląd Religioznawczy, 4(294), 121–131. https://journal.ptr.edu.pl/index.php/ptr/article/view/551
Szymanek, J. (2006). Prawna regulacja wolności religijnej [Religious freedom legal regulation]. Studia Prawnicze, 2(168), 5–30. DOI: https://doi.org/10.37232/sp.2006.2.1
Świst, G. (2020). Wolność sumienia i religii w Konstytucji RP z 1997 roku w wymiarze indywidualnym i instytucjonalnym [Freedom of conscience and religion in the 1997 Constitution of the Republic of Poland in individual and institutional dimensions]. Studia Gdańskie, 42, 145–159.
Tychmańska, A. (2017). Znaczenie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych dla polskiego porządku prawnego na przykładzie analizy orzecznictwa polskich sądów administracyjnych [The Significance of the International Covenant on Civil and Political Rights and the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights for the Polish legal system based on an analysis of the case law of Polish administrative courts]. Studenckie Zeszyty Naukowe, 20(34), 71–85. DOI: https://doi.org/10.17951/szn.2017.20.34.71
Warchałowski, K. (2004). Prawo do wolności myśli, sumienia i religii w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności [The Right to Freedom of Thought, Conscience and Religion in the European Convention on Human Rights and Fundamental Freedoms]. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Zębek, E. (2024). Konstytucyjne prawa i obowiązki obywatela wobec środowiska w warunkach zrównoważonego rozwoju [Constitutional rights and duties of citizens towards the environment under conditions of sustainable development]. Ius Novum, 18(1), 124–143. DOI: https://doi.org/10.2478/in-2024-0007
The Constitution of the Republic of Poland of April 2, 1997 (Journal of Laws of 1997, No. 78, item 483, as amended).
The Act of May 17, 1989, on Guarantees of Freedom of Conscience and Religion (consolidated text, Journal of Laws of 2023, item 265).
Charter of Fundamental Rights of the European Union (Official Journal of the EU 2010, No. C 83/02).
Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms drawn up in Rome on November 4, 1950, subsequently amended by Protocols No. 3, 5, and 8 and supplemented by Protocol No. 2 (Journal of Laws of 1993, No. 61, item 284, as amended).
Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief of November 25, 1981. https://biblioteka.sejm.gov.pl/tek01/txt/onz/1981-tekst.html, accessed: 24.08.2025.
International Covenant on Civil and Political Rights opened for signature in New York on December 19, 1966 (Journal of Laws of 1977, No. 38, item 167).
Universal Declaration of Human Rights: adopted and proclaimed by the UN General Assembly resolution 217 A (III) on December 10, 1948. https://amnesty.org.pl/wp-content/uploads/2016/04/Powszechna_Deklaracja_Praw_Czlowieka.pdf, accessed: 24.08.2025.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Mariusz Domżalski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
1. W momencie złożenia pracy celem rozpoczęcia postępowania w sprawie publikacji, Licencjodawca, zwany dalej Autorem, akceptuje wszystkie zasady umieszczone na stronie internetowej czasopisma “Człowiek i Społeczeństwo”, udzielając Licencjobiorcy, zwanego dalej Wydawcą, niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu. Licencja zakłada tym samym brak ograniczeń terytorialnych, czasowych oraz ilościowych na następujących polach eksploatacji (art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych):
a. utrwalanie Utworu;
b. zwielokrotnienie Utworu drukiem i w wersji cyfrowej;
c. wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału/zwielokrotnionych egzemplarzy Utworu;
d. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
f. wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
g. rozpowszechnianie Utworu w wersji elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranecie lub innej sieci, w pracy zbiorowej, a także samodzielnie w formule Open Access w oparciu o licencję Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), a także inną wersję językową tej licencji, lub którąkolwiek późniejszą wersję tej licencji.
2. Założenia licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), udzielają Wydawcy upoważnienia do kopiowania, zmieniania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania Utworu jedynie pod warunkiem uznania autorstwa.
3. Wraz z dostarczeniem Utworu, Autor zobowiązuje się do wypełnienia, podpisania oraz odesłania skanu umowy