Słowa kluczowe
environmental law
Law and Emotions
proportionality principle
hidden punitiveness
Jak cytować
Liczba wyświetleń: 17
Liczba pobrań: 11
Abstrakt
This article examines administrative monetary penalties in Polish environmental law through the lens of the Law and Emotions framework. It challenges the dominant view of such sanctions as neutral and technical instruments by arguing that they function as emotionally charged mechanisms of public authority. The analysis shows that strict or quasi-objective liability regimes structurally generate fear, anxiety, and moral stigmatization, shaping compliance not only through rational calculation but also through affective governance.
Drawing on a doctrinal-interpretive methodology grounded in interdisciplinary scholarship, the study combines legal analysis of statutory provisions and case law with socio-legal insights into regulation and governance. It argues that administrative monetary penalties, despite being formally classified as non-penal measures, operate as forms of hidden punitiveness that produce predictable emotional responses. These effects support compliance but may also undermine perceptions of proportionality, fairness, and trust, particularly affecting smaller entities.
The article concludes that administrative sanctioning should be reconsidered within a broader understanding of proportionality that accounts for the foreseeable emotional impact of sanctions and the need for stronger individualization and procedural safeguards.
Bibliografia
Abrams, K. (2015). Seeking emotional ends with legal means. California Law Review, 103(6), 1657–1678.
Abrams, K., Keren, H. (2010). Who’s afraid of law and the emotions? Minnesota Law Review, 94, 1997–2074. DOI: https://doi.org/10.24926/265535.1417
Bandes, S. (1999). Introduction. In: S. Bandes (Ed.), The Passions of Law (pp. 1–15). New York–London: New York University Press. DOI: https://doi.org/10.18574/nyu/9780814739297.003.0005
Bandes, S.A., Blumenthal, J.A. (2012). Emotion and the law. Annual Review of Law and Social Science, 8, 161–181. DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-lawsocsci-102811-173825
Blix, S.B. (2022). Making independent decisions together. Symbolic Interaction, 45(1), 50–71. DOI: https://doi.org/10.1002/symb.549
Calder, G. (2022). Legislating emotion, reading grief: Bereavement leave for miscarriage and stillbirth in New Zealand Law. Dalhousie Law Journal, 45(2), 335–357. DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.4124656
Danecka, D., Radecki, W. (2024). Odpowiedzialność prawna organów publicznych oraz przedsiębiorców zajmujących się odpadami. Warszawa: Wolters Kluwer.
Davis, P.C. (1989). Law as microaggression. Yale Law Journal, 98, 1559–1577. DOI: https://doi.org/10.2307/796605
Fill, W. (2009). Charakter prawny administracyjnych kar pieniężnych (na tle prawa ochrony środowiska). Państwo i Prawo, 6, 63–75.
Fundowicz, S. (2024). Znaczenie nauki prawa dla nauki administracji. In: J. Smarż, S. Fundowicz, P. Śwital (Eds.), Założenia nauki administracji (pp. 71–83). Warszawa: Wolters Kluwer.
Grossi, R. (2015). Understanding law and emotion. Emotion Review, 7(1), 55–60. DOI: https://doi.org/10.1177/1754073914545792
Jaśkowska, M., Wilbrandt-Gotowicz, M., Wróbel, A. (2025). Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego [art. 189(b)]. LEX/el.
Karstedt, S. (2002). Emotions and criminal justice. Theoretical Criminology, 6(3), 299–317. DOI: https://doi.org/10.1177/136248060200600304
Kisilowska, H., Zieliński, G. (2020). Administracyjne kary pieniężne – funkcja prewencyjna i represyjna. Prawo w Działaniu. Sprawy karne, 43, 160–171. DOI: https://doi.org/10.32041/PWD.4309
Korzeniowski, P. (2015). Pojęcie „środowisko jako dobro wspólne” w systemie prawa ochrony środowiska. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 1(58), 24–36.
Korzeniowski, P. (2020). Pozwolenie emisyjne w prawie ochrony środowiska. Warszawa: Wolters Kluwer.
Kręcisz, W. (2014). Kary i opłaty za zajęcie pasa drogowego na cele związane z użytkowaniem dróg w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego, 2, 23–39.
Maroney, T.A. (2006). Law and emotion: A proposed taxonomy of an emerging field. Law and Human Behavior, 30, 119–142. DOI: https://doi.org/10.1007/s10979-006-9029-9
Maroney, T.A. (2016). A field evolves: introduction to the special section on law and emotion. Emotion Review, 8(1), 3–7. DOI: https://doi.org/10.1177/1754073915601356
Miśko, A. (2022). Socjologiczna refleksja nad prawem finansowym na przykładzie wybranych prawnofinansowych instrumentów ochrony środowiska. In: K. Tarłowski et al. (Eds.), Dylematy współczesnego prawa (pp. 79–98). Łódź: Archaegraph Wydawnictwo Naukowe.
Nussbaum, M.C. (1999). “Secret sewers of vice”: Disgust, bodies, and the law. In: S. Bandes (Ed.), The Passions of Law (pp. 17–62). New York–London: New York University Press.
Pasquetti, S. (2013). Legal emotions: An ethnography of distrust and fear in the Arab districts of an Israeli city. Law & Society Review, 47(3), 461–492. DOI: https://doi.org/10.1111/lasr.12028
Posner R.A. (1999). Emotion versus emotionalism in law. In: S. Bandes (Ed.), The Passions of Law (pp. 309–329). New York–London: New York University Press. DOI: https://doi.org/10.18574/nyu/9780814739297.003.0017
Posner, E. (2000). Law and the emotions. John M. Olin Program in Law and Economics Working Paper, 103, 3–42. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=241389 DOI: https://doi.org/10.2139/ssrn.241389
Puchta, R. (2018). Constitutional requirements regarding the use of administrative sanctions (Remarks with regard to the Constitutional Tribunal’s rulings). Przegląd Konstytucyjny, 2, 70–90.
Radecki, W. (2015). Finansowe kary administracyjne w prawie ochrony środowiska. In: M. Błachucki (Ed.), Administracyjne kary pieniężne w demokratycznym państwie prawa (pp. 128–141). Warszawa: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich.
Sanger, C. (2013). Legislating with affect: Emotion and legislative lawmaking. In: J.E. Fleming (Ed.), Passions and Emotions (pp. 38–76). New York: Press Scholarship Online. DOI: https://doi.org/10.18574/nyu/9780814760147.003.0003
Schnädelbach, S. (2020). Entscheidende Gefühle. Rechtsgefühl und juristische Emotionalität vom Kaiserreich bis in die Weimarer Republik. Göttingen: Wallstein Verlag.
Staniszewska, L. (2023). Administracyjne kary pieniężne w gospodarce odpadami. Warszawa: Wolters Kluwer.
Vashist, L. (2021). Emotions and criminal law: Limits of Martha Nussbaum’s “evaluative conception”. Journal of the Indian Law Institute, 63(3), 298–324.
West, R. (2017). Law’s emotions. In: M.N.S. Sellers (Ed.), Law, Reason, and Emotion (pp. 32–54). Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781108355223.004
Żelasko-Makowska, E. (2017). Sankcje administracyjne. Przegląd Prawa Publicznego, 1, 92–100.
Judgment of the Voivodeship Administrative Court in Opole of 29 May 2025 (case no. I SA/Op 182/25).
Judgment of the Voivodeship Administrative Court in Poznań of 8 January 2026 (case no. III SA/Po 42/26).
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Waldemar Jagodziński
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
1. W momencie złożenia pracy celem rozpoczęcia postępowania w sprawie publikacji, Licencjodawca, zwany dalej Autorem, akceptuje wszystkie zasady umieszczone na stronie internetowej czasopisma “Człowiek i Społeczeństwo”, udzielając Licencjobiorcy, zwanego dalej Wydawcą, niewyłącznej i nieodpłatnej licencji na korzystanie z Utworu. Licencja zakłada tym samym brak ograniczeń terytorialnych, czasowych oraz ilościowych na następujących polach eksploatacji (art. 50 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych):
a. utrwalanie Utworu;
b. zwielokrotnienie Utworu drukiem i w wersji cyfrowej;
c. wprowadzenie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału/zwielokrotnionych egzemplarzy Utworu;
d. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie Utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym;
e. włączenie Utworu w skład utworu zbiorowego;
f. wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej na platformy elektroniczne lub inne wprowadzenie Utworu w postaci elektronicznej do Internetu, Intranetu, Extranetu lub innej sieci;
g. rozpowszechnianie Utworu w wersji elektronicznej w Internecie, Intranecie, Extranecie lub innej sieci, w pracy zbiorowej, a także samodzielnie w formule Open Access w oparciu o licencję Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), a także inną wersję językową tej licencji, lub którąkolwiek późniejszą wersję tej licencji.
2. Założenia licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowa Licencja Publiczna (CC BY 4.0), udzielają Wydawcy upoważnienia do kopiowania, zmieniania, rozprowadzania, przedstawiania i wykonywania Utworu jedynie pod warunkiem uznania autorstwa.
3. Wraz z dostarczeniem Utworu, Autor zobowiązuje się do wypełnienia, podpisania oraz odesłania skanu umowy