Słowa kluczowe
Late Roman Iron Age
economy
capital
agriculture
Malthusian crisis
Jak cytować
Abstrakt
The economy of the European Barbaricum was a dynamic system – variable in time and differentiated in terms of territory. In Central Europe’s Early Roman Iron Age, a segmental society with an autarkic economy is visible. It is characterized by dispersed power, dispersed capital, and dispersed production. The primary means of production – arable land – were collectively owned. The factor that stimulated the changes was Roman influences. Another was limitations on agricultural production, leading to the Malthusian crises. With unfavorable climatic changes (cooling down), this led to a radical reorganization of agriculture. This was a reason for the creation of a strongly hierarchical community and the centralization of production. The consequence was also the concentration of power and capital.
Bibliografia
Arystoteles (1996). Etyka nikomachejska (przełożyła, wstępem i komentarzem opatrzyła Daniela Gromska). W: Arystoteles Dzieła wszystkie, t. 5. Warszawa: PWN.
Arystoteles (2001). Polityka. W: Dzieła, t. 6. Przekłady, wstępy i komentarze. Warszawa: PWN.
Beowulf (2010). Beowulf. Epos bohaterski (przełożył ze staroangielskiego wierszem aliteracyjnym i uzupełnił kilkoma suplementami Robert Stiller). Kraków: Vis-á-Vis/Etiuda.
Das Nibelungenlied (1971). Michael S. Batts, critical edition. Tübingen: M. Niemeyer.
Gajusz Juliusz Cezar (1978). Wojna galijska (przełożył i opracował Eugeniusz Konik). Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Jordanes: Getica (1984). O pochodzeniu i czynach Gotów. W: Edward Zwolski, Kasjodor i Jordanes, Historia gocka, czyli scytyjska Europa (s. 91–155). Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Krymhilda. Opowieść rycerska o Nibelungach (1974). Według średniowiecznego eposu napisał Robert Stiller. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Platon (1958). Gorgiasz (przełożył oraz wstępem, objaśnieniami i ilustracjami opatrzył Władysław Witwicki). Warszawa: PWN.
Plotyn (2000). Enneady. W: Enneady, I–III. (przełożył i wstępem poprzedził Adam Krokiewicz). Warszawa: Akme.
Scriptores Historiae Augustae (1966). W: Historycy cesarstwa rzymskiego: żywoty cesarzy od Hadriana do Numeriana (tłumaczenie, przedmowa, przypisami i skorowidzem opatrzyła Hanna Szelest). Warszawa: Czytelnik.
Tacyt Publiusz Korneliusz (1957a). Germania. W: Tacyt Dzieła, t. 2 (tłumaczył Seweryn Hammer ) (s. 263–290). Warszawa: Czytelnik.
Tacyt Publiusz Korneliusz (1957b). Dzieje. W: Tacyt Dzieła, t. 2 (tłumaczył Seweryn Hammer) (s. 5–263). Warszawa: Czytelnik.
Adamsen, C., Hansen, U. L., Nielsen, F. O., Watt, M. (2009). Sorte Muld, Wealth, Power and Religion at an Iron Age Central Settlement at Bornholm. Wormianum: Bornholms Museum.
Andrzejowski, J. (2019). The Gothic migration through Eastern Poland – archaeological evidences. W: A. Cieśliński, B. Kontny (red.), Interacting Barbarians. Contacts, Exchange and Migrations in the First Millennium AD (s. 227–239). Warszawa – Braunschweig: Uniwersytet Warszawski, Braunschweigisches Landesmuseum.
Audouze, F., Büchsenschütz, O. (1992). Towns, Villages and Countryside of Celtic Europe. London: Batsford.
Andrałojć, M., Andrałojć, M. (2012). Mennictwo celtyckie na Kujawach. Poznań: Wydawnictwo Refugium S.C.
Andrałojć, M., Andrałojć, M. (2014). Nieznane oblicze Związku Lugijskiego – o mennictwie celtyckim na ziemiach polskich. Inowrocław – Poznań: Fundacja Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Społeczeństw Kujaw.
Bernholz, P. (2003). Monetary Regimes and Inflation. History, Economic and Political Relationships. Cheltenham: Edward Elgar Publishing. DOI: https://doi.org/10.4337/9781781008423
Bierbrauer, V. (1992). Die Goten vom 1.–7. Jahrhundert n. Chr.: Siedelgebiete und Wanderbewegungen aufgrund archäologischer Quellen. W: E. Straume, E. Skar (red.), Peregrinatio Gothica III (s. 9–43). Oslo: Institut for Arkeologi.
Bierbrauer, V. (1994). Archäologie und Geschichte der Goten vom 1.–7. Jahrhundert. Frühmittelalterliche Studien, 28, 51–171. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110242263.51
Błażejewski, A. (1998). Obrządek pogrzebowy kultury przeworskiej na Śląsku. Wrocław: Katedra Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Bochnak, T. (2000), Tygle odlewnicze znalezione na terenie osady w Jakuszowicach, gm. Kazimierza Wielka, stan. 2, woj. świętokrzyskie. Uwagi na temat metalurgii metali nieżelaznych. W: R. Madyda--Legutko, T. Bochnak (red.), Superiores Barbari. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Kazimierza Godłowskiego (s. 81–100). Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
Bochnak, T., Kotowicz, P. N., Opielowska, Z. (2016). Dwa celtyckie depozyty przedmiotów żelaznych z Pakoszówki, pow. sanocki. Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, 37, 209–246. DOI: https://doi.org/10.15584/misroa.2016.37.11
Bohr, M., Łęcki, W. (2001). Badania sondażowe osady z wczesnego okresu wędrówek ludów w Kłodzku, stan. 47. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 43, 255–266.
Bouzek, J. (2005). Klimatické změny ve středoevropském praveku. Archeologické Rozhledy, 57, 493–528.
Baratte, F. (1978). Lingots d’or et d’argent en rapport avec l’atelier de Sirmium. Sirmium, 8, 99–109.
Brauer, G. C. (1975). The Age of the Soldier Emperors: Imperial Rome, A.D. 244–284. Park Ridge: Noyes Press.
Braund, D. C. (1984). Rome and the Friendly Kings: The Character of the Client Kingship. London: Routledge.
Brückner, A. (1993). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Brożek, S. (red.) (2013). Gleby w środowisku przyrodniczym i krajobrazach Europy. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
Bursche, A. (1983). Moneta i kruszec w kulturze wielbarskiej w okresie późnorzymskim. Przegląd Archeologiczny, 31, 47–90.
Bursche, A. (1994). Die Markomannenkriege und der Zufluß römischer Münzen in das Barbaricum. W: H. Friesinger, J. Tejral, A. Stuppner (red.), Markomannenkriege. Ursachen und Wirkungen (s. 471–485). Brno: Archeologicki ústav AV ČR.
Bursche, A. (1996). Contacts between the late Roman empire and North-Central Europe. Antiquaries Journal, 76, 31–50. DOI: https://doi.org/10.1017/S0003581500047417
Bursche, A. (2010). Monety rzymskie z Illerup Ådal. W: A. Urbaniak, R. Prochowicz, I. Jakubczyk, M. Levada, J. Schuster (red.), Terra Barbarica, Monumenta Archaeologica Barbarica, Series Gemina, t. 2: Studia ofiarowane Magdalenie Mączyńskiej w 65 rocznicę urodzin (s. 197–210). Łódź – Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego.
Büntgen, U., Tegel, W., Nicolussi, K., McCormick, M., Frank, D., Trouet, V., Kaplan, J. O., Herzig, F., Heussner, K.-U., Wanner, H., Luterbacher, J., Esper, J. (2011). 2500 years of European climate variability and human susceptibility. Science, 331, 578–582. DOI: https://doi.org/10.1126/science.1197175
Cary, M., Scullard, H. H. (1992). Dzieje Rzymu. Warszawa: PIW.
Ciołek, R. (2003). Znaleziska solidów na Pomorzu. Wiadomości Numizmatyczne, 47, 163–180.
Cosack, E., Kehne, P. (1999). Ein archäologisches Zeugnis zum germanisch-römischen Sklavenhandel? Archäologisches Korrespondenzblatt, 29, 97–109.
Czernek, D. (2013). A barbarous imitation of a Roman denarius from Skowronno Dolne, gmina Pińczów, Świętokrzyskie Voivodeship. Zapiski Numizmatyczne, 8, 143–154.
Diamond, J. (2007). Upadek. Dlaczego niektóre społeczeństwa upadły, a innym się udało. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Dobrzańska, H. (1990). Osada z późnego okresu rzymskiego w Igołomi, woj. krakowskie, cz. 1, 2. Kraków: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.
Domański, G. (1979). Kultura luboszycka między Łabą a Odrą w II–IV w. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Domański, G. (2002). Ślęża w pradziejach i średniowieczu. Wrocław: Instytut Archeologii i Etnologii PAN.
Droberjar, E. (1997). Studien zu den germanischen Siedlungen der älteren römischen Kaiserzeit in Mähren. Praha: Národní museum.
Droberjar, E. (2014a). Shackles on the column of Marcus Aurelius and finds from Mušov. W: V. Turčan (red.), Stĺp Marca Aurélia a Stredné Podunajsko (s. 35–40). Bratislava: Slovenské národné múzeum – Archeologické muzeum.
Droberjar, E. (2014b). Stříbro na žárovém pohřebišti z doby římské v Jevíčku. W: B. Komoróczy (red.), Sociální diferenciace barbarských komunit ve světle nových hrobových, sídlištních a sběrových nálezů (Archeologie barbarů 2011) (s. 133–148). Brno: Archeologicki ústav AV ČR.
Dymowski, A. (2007). Skarby monet rzymskich odkryte w ostatnim czasie na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Wiadomości Numizmatyczne, 51, 54–78.
Dymowski, A., Myzgin, K. (2021). „Wspólna waluta” barbarzyńców? Barbarzyńskie naśladownictwa denarów rzymskich z okresu Cesarstwa w skarbach znalezionych w Europie Środkowej, Wschodniej i Północnej. W: E. Droberjar, B. Komoróczy (red.), Příspěvky k poznání barbarských komunit (Archeologie barbarů 2016 a 2018) (s. 195–220). Brno: Archeologicki ústav AV ČR.
Eger, C. (1995). Gewichte in der älteren römischen Kaiserzeit. Zum Einluß des römischen uncialen Gewichtssystems in der Germania am Beispiel elbgermanischen Trachtzubehörs. W: R. Busch (red.), Rom an der Niederelbe (s. 113–124). Neumünster: Wachholtz.
Eger, C. (2014). Early Migration period hillforts in Southern Germany: state of research and interpretation. W: R. Catalán, P. Fuentes, J. Carlos Sastre (red.), Las fortificaciones en la Tardoantigüedad. Élites y articulación del territorio (Siglos V–VIII d. C.) (s. 21–42). Madrid: La Ergástula.
Erdrich, M. (2001). Rom und die Barbaren. Das Verhältnis zwischen dem Imperium Romanum und den germanischen Stämmen vor seiner Nordwestgrenze vor der späten Republik bis zum Gallischen Sonderreich. Mainz: RGZM.
Evans-Pritchard, E. E. (1940). The Nuer: A Description of the Models of Livelihood and Political Institutions of a Nilotic People. Oxford: Oxford University.
Fagerlie, J. M. (1967). Late Roman and Byzantine Solidi Found in Sweden and Denmark. New York: American Numismatic Society.
Fischer, S., López Sánchez, F. (2016). Subsidies for the Roman West? The flow of Constantinopolitan solidi to the Western Empire and Barbaricum. Opuscula, 9, 249–269. DOI: https://doi.org/10.30549/opathrom-09-09
Fukuyama, F. (2012). Historia ładu politycznego. Poznań: Rebis.
Gaul J. (1982). Pochodzenie a obieg złota u schyłku starożytności w strefie Zachodniobałtyckiej: na marginesie pracy F. Herschenda, „Tva studier i ölandska guldfynd. I. Det myntade guldet. II. Det omyntade guldet”, Tor, t. 18, 1978–1979, 33–294. Wiadomości Numizmatyczne, 26, 48–54.
Gebühr, M. (1974). Zur Definition älterkaiserzeitlicher Fürstengräber vom Lübsow-Typ. Praehistorische Zeitschrift, 49, 82–128. DOI: https://doi.org/10.1515/pz-1974-490106
Gebühr, M. (2009). Reiche Bauern oder Fürsten? Germanische Eliten in der älteren Römischen Kaiserzeit. W: S. Burmester, H. Derks (red.), 2000 Jahre Varusschlacht, t. 2, Konfliktt (s. 342–351). Stuttgart: K. Theiss.
Godłowski, K. (1977). Materiały do poznania kultury przeworskiej na Górnym Śląsku (cz. 2). Materiały Starożytne i Wczesnośredniowieczne, 4, 7–237.
Godłowski, K. (1981a). Kultura przeworska. W: J. Wielowiejski (red.), Prahistoria Ziem Polskich, t. 5: Późny okres lateński i okres rzymski (s. 57–135). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Godłowski, K. (1981b). Okres wędrówek ludów na Pomorzu. Pomorania Antiqua, 10, 65–129.
Godłowski, K. (1985). Przemiany kulturowe i osadnicze w południowej i środkowej Polsce w okresie przedrzymskim i w okresie rzymskim. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Godłowski, K. (1990). Jakuszowice, Woiwodschaft Kielce, Gemeinde Kazimierza Wielka, Fundstelle 2 (Neolithicum, Trzciniec- und Lausitzer Kultur, Przeworsk Kultur, Frühmittelalter und Neuzeit). W: Recherches Archéologiques de 1988 (s. 15–34). Kraków: L’Institut d’Archeologie de l’Université de Cracovie.
Godłowski, K. (1994a). Die Chronologie der germanischen Waffengräber in der jüngeren und spaten Kaiserzeit. W: C. von Carnap-Bornheim (red.), Beiträge zur römischer und barbarischer Bewaffnung in den ersten vier nachchristlischen Jahrhunderten (s. 169–178). Lublin – Marburg: Vorgeschichtliches Seminar der Philipps-Universität.
Godłowski, K. (1994b). Die Barbaren nördlich der Westkarpaten und das Karpatenbecken – Einwanderungen, politische und militärische Kontakte. Specimina. Nova Universitatis Quinqueecclesiensis, 11(1), 1993, 65–89.
Godłowski, K. (1995). Das „Fürstengrab“ des 5. Jhs. und der „Fürstensitz“ in Jakuszowice in Südpolen. W: F. Vallet, M. Kazanski (red.), La noblesse romaineet les chefs barbares du III e au VIIe siècle (s. 155–180). Condé-sur-Noireau: Association française d’archéologie mérovingienne.
Goody, J. (2012). Człowiek, pismo, śmierć. Rozmowy z Pierrem-Emmanuelem Dauzat. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323520047
Graeber, D. (2018). Dług. Pierwsze pięć tysięcy lat. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Graeber, D., Wengrow, D. (2021). The Dawn of Everything. A New History of Humanity. London: Allen Lane.
Gralak, T. (2010). Piec garncarski z Polwicy, stan. 5, w pow. oławskim na tle innych obiektów tego typu na Śląsku. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 51, 209–230.
Gralak, T. (2012a). Przyczyny i formy zróżnicowania kultur przeworskiej i wielbarskiej. W: B. Gediga, A. Grossman, W. Piotrowski (red.), Rytm przemian kulturowych w pradziejach i średniowieczu, (s. 389–410). Biskupin – Wrocław: Muzeum Archeologiczne, IAE PAN.
Gralak, T. (2012b). Influence from the Danubian zone of the Barbaricum on the Territory of Poland in Late Antiquity. Archaeological studies. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Gralak, T. (2015). Miejsce centralne i organizacja społeczna środkowoeuropejskiego Barbaricum. W: B. Gediga, A. Grossman, W. Piotrowski (red.), Miejsca pamięci – pradzieje, średniowiecze i współczesność (s. 351–383). Biskupin – Wrocław. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, Polska Akademia Nauk Oddział we Wrocławiu.
Gralak, T. (2017a). Architecture, Style and Structure in the Early Iron Age in Central Europe. Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Gralak, T. (2019). Osadnictwo z późnego okresu wpływów rzymskich i początku okresu wędrówek ludów na stanowiskach Polwica 4 i 5 oraz Skrzypnik 8. Wrocław: IAE PAN.
Gralak, T. (2021). Gdzie pieniądz tam władza, czyli o teoretycznych możliwościach rozpoznania lokalizacji Gaju Lugijskiego. Slavia Antiqua, 62, 19–48. DOI: https://doi.org/10.14746/sa.2021.62.2
Gralak T. (2022a). Per commercia tradunt – próba rekonstrukcji modelu ekonomicznego środkowoeuropejskiego Barbaricum. Fontes Archaeologici Posnanienses, 58, 53–78.
Gralak, T. (2022b). Kto wyrzuca pieniądze przez okno – czyli potlacz w archeologii. Przegląd Archeologiczny, 70, 57–74. DOI: https://doi.org/10.23858/PA70.2022.2589
Gralak, T. (w druku). Osadnictwo w rejonie Gąsek i Wierzbiczan jako przykład centrum gospodarczego ludności kultury przeworskiej – przyczynek do poznania genezy monetaryzmu w Barbaricum. W: K. Podczaska (red.), Daleko i blisko. Gniewkowskie historie – postacie – artefakty.
Gralak, T., Kamyszek, L., Żygadło, L. (2018). Nietypowy czworokątny obiekt rowkowy z cmentarzyska w Domasławiu, stan. 36. Analiza metrologiczna obiektu. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 57, 143–154.
Gralak, T., Wodejko, I., Wyszyńska, J. (2002). Wyniki badań stan. 46 w Kłodzku z przełomu późnego okresu wpływów rzymskich i okresu wędrówek ludów. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 44, 519–524.
Grimm, O. (2010). Roman Period Court Sites in South-Western Norway – A Social Organisation in an International Perspective. Stavanger: Archaeological Museum, University of Stavanger, Grunert, H. (1969). Zu den Anfangen und zur Rolle der Sklaverei und des Sklavenhandels im ur- und fruhgeschichtlichen Europa, speziell bei den germanischen Stammen. Ethnographisch-archaologische Zeitschrift, 10, 501–515. DOI: https://doi.org/10.54799/EIQR2483
Günther, K. (1983). Eine Siedlung der älteren Römischen Kaiserzeit mit Schmiedewerkstätten bei Warburg-Daseburg, Kr. Höxter (Westfalen), Vorbericht. Germania, 61, 1–31.
Harper, K., Scheidel, W. (2018). Roman slavery and the idea of “slave society”. W: N. Lenski, C. N. Cameron (red.), What is a Slave Society? The Practice of Slavery in Global Perspective (s. 86–105). Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781316534908.004
Hedeager, L. (1990). Empire, frontier and the barbarian hinterland: Rome and northern Europe from AD 1–400. W: M. Rowlands, M. Larsen, K. Kristiansen (red.), Centre and Periphery in the Ancient World (s. 125–140). Cambridge: Cambridge University Press.
Hedeager, L. (1992). Iron-Age Societies. From Tribe to State in Northern Europe, 500 BC to AB 700. Oxford: Blackwell.
Hensel, W. (1973). Polska Starożytna. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Herschend, F. (2009). The Early Iron Age in South Scandinavia. Social Order in Settlement and Landscape. Uppsala: Uppsala Universitet.
Holder, P. (1980). Studies in the Auxilia of the Roman Army from Augustus to Trajan. Oxford: BAR. DOI: https://doi.org/10.30861/9780860540755
Holst, M. K., (2010). Inconstancy and stability. Large and small farmsteads in the village of Nørre Snede (central Jutland) in the first millennium AD. Siedlungs- und Küstenforschung im südlichen Nordseegebiet, 33, 155–179.
Høilund Nielsen, K. (1997). Animal art and the weapon-burial Rite – a political badge? W: C. Kjeld Jensen, K. Høilund Nielsen (red.), Burial & Society. The Chronological Analysis of Archaeological Burial Data (s. 129–148). Aarhus: Aarhus University Press.
Iluk, J. (1998). Bałtycki epizod wczesnobizantyjskich dziejów. Znaleziska solidów na Pomorzu nadwiślańskim z V i VI wieku. W: H. Paner (red.), Gdańsk średniowieczny w świetle najnowszych badań archeologicznych i historycznych. Materiały z konferencji zorganizowanej z okazji tysiąclecia Gdańska (997–1997) (s. 51–63). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Instytut Historii Uniwersytetu Gdańskiego.
Kaczanowski, P., Rodzińska-Nowak, J. (2008). Die späteste Phase der Siedlung der Przeworsk-Kultur in Jakuszowice, Fdst. 2, Kleinpolen. W: Niezabitowska-Wiśniewska, M. Juściński, P. Łuczkiewicz, S. Sadowski (red.), The Turbulent Epoch. New Materials from the Late Roman Period and the Migration Period I (s. 179–188). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Kaczor, W. (2003). Archeologiczne badania ratunkowe na wielokulturowym stanowisku nr 5 (A2–135) w Konarzewie, pow. poznański, woj. wielkopolskie. Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne, 6, 293–299.
Kasperski, R. (2013). Teodoryk Wielki i Kasjodor. Studia nad tworzeniem „tradycji dynastycznej Amalów”. Kraków: Universitas.
Kaszewski, Z. (1964). Nowe materiały do zagadnienia dziejów rolnictwa w Polsce. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, 11, 191–206.
Kehne, P. (2000). ”Externae Gentes” und “Regna intra Fines” im Nordgrenzenbereich des Imperium romanum vom 1. Bis zum 3. Jahrhundert: eine Kritik der Klientelrandstaaten-Theorie. Eos, 87, 311–334.
Kietlińska, A. (1960). Problem tzw. grobów książęcych we wczesnym okresie rzymskim. Wiadomości Archeologiczne, 26, 98–15.
Kobyliński, Z. (1988). Struktury osadnicze na ziemiach polskich u schyłku starożytności i w początkach wczesnego średniowiecza. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Ossolineum.
Kobyliński, Z. (2005). Zagadnienie struktur osadniczych na ziemiach polskich w końcu starożytności i na początku średniowiecza. W: P. Kaczanowski, M. Parczewski (red.), Archeologia o początkach Słowian.
Materiały z konferencji, Kraków, 19–21 Listopada 2001 (s. 293–305). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kokowski, A. (2005). Starożytna Polska. Od trzeciego stulecia przed narodzeniem Chrystusa do schyłku starożytności. Warszawa: Wydawnictwo Trio.
Kokowski, A. (2007). Goci od Skandzy do Campi Gothorum; Od Skandynawii do Półwyspu Iberyjskiego. Warszawa: Wydawnictwo Trio.
Kolendo, J. (1982). Jeńcy rzymscy na terenie północnego Barbaricum w okresie wojen markomańskich. W: J. Wielowiejski (red.), Scripta Archeologica, cz. 2: Znaczenie wojen markomańskich dla państwa rzymskiego i północnego Barbaricum (s. 40–47). Warszawa: Polskie Towarzystwo Numizmatyczne i Archeologiczne, Komisja Archeologiczna.
Kolendo, J. (1987). Pustki osadnicze w Europie barbarzyńskiej według przekazów autorów antycznych. Przegląd Historyczny, 78(3), 357–374.
Kolendo, J. (2000). Eksport niewolników pochodzących z Europy barbarzyńskiej na teren cesarstwa rzymskiego. Światowit, 2(43), 120–127.
Kolendo, J. (2005). Mapa etniczna środkowoeuropejskiego Barbaricum. Swebia i Lugiowie w Germanii Tacyta. W: P. Kaczanowski, M. Parczewski (red.), Archeologia o początkach Słowian. Materiały z konferencji, Kraków, 19–21 Listopada 2001 (s. 103–108). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Kontny, B. (2006). Breves gladii et rotunda scuta. Uwagi na temat uzbrojenia Gotów na marginesie przekazu Tacyta. W: W. Nowakowski (red.), Goci i ich sąsiedzi na Pomorzu (s. 195–221). Koszalin – Wrocław: Muzeum w Koszalinie, Wydawnictwo Zet.
Kontny, B., (2017). Przeworsk culture society and its long-distance contacts AD 1–350. W: A. Rzeszotarska-Nowakiewicz (red.), The Past Societies, t. 4: 500 BC–500 AD (s. 163–216). Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Archeologii i Etnologii.
Kontny, B., Rudnicki, M. (2016). Finds of purse fastenings from the Iron Age ‘Central Place’ at Gąski-Wierzbiczany in Kuyavia (Central Poland). Acta Archaeologica Carpathica, 51, 307–318.
Kordecki, J., Okoński, J. (1999). Mikroregion osadniczy na prawobrzeżu dolnego biegu Raby, W: S. Czopek, A. Kokowski (red.), Na granicach antycznego świata. Sytuacja kulturowa w południowo-wschodniej Polsce i regionach sąsiednich w młodszym okresie przedrzymskim i okresie rzymskim (s. 181–215). Rzeszów: Muzeum Okręgowe.
Kotula, T. (1995). Początek „kryzysu III wieku” cesarstwa rzymskiego: od kiedy? W: A. Bursche, M. Mielczarek (red.), Nunc de Suebis dicendum est. Studia archeologica et historica Georgii Kolendo ab amici et discipuli dicata Studia dedykowane profesorowi Jerzemu Kolendo w 60-lecie urodzin i 40-lecie pracy naukowej (s. 153–156). Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Kramarkowa, J. (1990). Groby książęce z III/IV w. we Wrocławiu-Zakrzowie w stulecie odkryć. Silesia Antiqua, 32, 61–174.
Krawczyk, M., Macewicz, K., Spychała, K. (1996). Dwie łodzie i pomost z Lewina Brzeskiego w województwie opolskim. Śląskie Sprawozdania Archeologiczne, 38, 181–183.
Krüger, B. (1983). Die historische situation zu Beginn des 3. Jahrhunderts. W: B. Krüger (red.), Die Germanen, Geschichte und Kultur der germanischen Stämme in Mitteleuropa, t. 2 (s. 11–20). Berlin: Akademie-Verlag.
Kunisz, A. (1965). Kontakty ludności ziem polskich z Imperium Rzymskim w świetle znalezisk monetarnych. Wiadomości Numizmatyczne, 9(2), 164–171.
Kurz, G. (1995). Keltische Hort – und Gewässerfunde in Mitteleuropa: Deponierung der Latènezeit. Stuttgart: Konrad Theiss Verlag.
Larsson, L. (2001). Uppåkra, an Iron Age site with a long duration: internal and external Perspectives. W: B. Arrhenius (red.), Kingdoms and Regionality. Transactions from the 49th Sachsensymposium 1998 in Uppsala (s. 51–66). Stockholm: Stockholm University.
Larsson, L. (2011). A ceremonial building as a ‘home of the gods’? Central buildings in the central place of Uppåkra. W: O. Grimm, A. Pesch (red.), The Gudme/Gudhem Phenomenon (s. 189–206). Neumünster: Wachholtz.
Leder, A. (2023). Ekonomia to stan umysłu: ćwiczenie z semantyki języków ekonomicznych. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Leube, A. (1975). Die römische Kaiserzeit im Oder-Spree-Gebiet. Berlin: Deutscher Verlag der Wissenschaften.
Leube, A. (1992). Studien zu Wirtschaft und Siedlung bei den germanischen Stämmen im nördlichen Mitteleuropa während des 1. bis 5./6. Jh. u. Z. Ethnographisch-Archäologische Zeitschrift, 33, 130–146.
Leube, A. (2009). Studien zu Wirtschaft und Siedlung bei der germanischen Stämmen im nördlichen Mitteleuropa während des 1 bis 5./6. Jahrhunderts n. Chr. Mainz am Rhein: Philipp von Zabern.
Lind, L. (2007). A group of barbarous Roman denarii represented in Sweden and Hungary (and Germany and Britain?). W: M. Andersen, H. W. Horsnæs, J. C. Moesgaard (red.), Magister Monetae. Studies in Honour of Jørgen Steen Jensen (s. 56–57). Copenhagen: National Museum.
Lityńska-Zając, M. (2005). Chwasty w uprawach roślinnych w pradziejach i wczesnym średniowieczu. Kraków: IAE PAN.
Loskotová, Z. (2011). Zur frage der Nutzung der Hohenlagen im Südlichen Bereich der Przeworsk – Kultur am Beginn der Völkerwanderungszeit, im Bezug auf die Siedlungen im Jeseníki-Vorgebierge. Přehled Výzkumů, 52(2), 7–38.
Lucassen, J. (2023). Historia Pracy. Nowe dzieje ludzkości. Kraków: Znak Horyzont.
Luchtanas, A. (1981). Zalvario apdirbimas ankstyvuosiuose rytu lietuvos piliakalniuose. Lietuvos Archeologija, 2, 5–17.
Machajewski, H. (1992). Z badań nad chronologią dębczyńskiej grupy kulturowej w dorzeczu Parsęty. Poznań: UAM.
Machajewski, H. (2020). Settlements. W: A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration Period Between the Oder and the Vistula (s. 229–331). Leiden – Boston: Brill. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004422421_009
Madden, J. (1996). Slavery in the Roman Empire: numbers and origins. Classics Ireland, 3, 109–128. DOI: https://doi.org/10.2307/25528294
Madera, P. (2002). Ślady starożytnego hutnictwa żelaza na Śląsku w ujęciu chronologiczno-przestrzennym. W: S. Orzechowski (red.), Hutnictwo świętokrzyskie oraz inne centra i ośrodki starożytnego hutnictwa żelaza na ziemiach polskich (s. 61–70). Kielce: Świętokrzyskie Stowarzyszenie Dziedzictwa Przemysłowego.
Madera, P. (2008). Ze studiów nad piecami dymarskimi z kotlinką „bardzo dużą” na Śląsku. W: A. Błażejewski (red.), Labor et patientia. Studia archaeologica Stanislao Pazda dedicata (s. 171–203). Wrocław: Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Magomiedow, B. (2001). Czerniachowskaja kultura problema etnosa. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Malthus, T. (1798). An Essay on the Principle of Population. London: Printed for J. Johnson, in St. Paul’s Church-Yard.
Mauss, M. (2001). Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społeczeństwach archaicznych. W: M. Mauss, Socjologia i antropologia (s. 165–306). Warszawa: Wydawnictwo: KR.
Mączyńska, M. (1999). Schyłkowa faza kultury przeworskiej. W: A. Kokowski (red.), Kultura przeworska, t. 4 (s. 25–54). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
McCormick, M., Büntgen, U., Cane, M. A., Cook, E. R., Harper, K., Huybers, P., Litt, T., Manning, S. W., Mayewski, P. A., More, A. F. M., Nicolussi, K., Tegel, W. (2012). Climate change during and after the Roman Empire: Reconstructing the past from scientific and historical evidence. Journal of Interdisciplinary History, 43, 169–220. DOI: https://doi.org/10.1162/JINH_a_00379
Michałowski, A. (2011). Budownictwo kultury przeworskiej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Modzelewski, K. (2004). Barbarzyńska Europa. Warszawa: Iskry.
Morawiecki, L. (2004). Barbarzyńskie naśladownictwa rzymskich denarów z Małopolski Wschodniej. W: J. Gancarski (red.), Okres lateński i rzymski w Karpatach polskich (s. 626–627). Krosno: Muzeum Podkarpackie.
Moszczyński, J., (2010). Zespół osadniczy kultury przeworskiej na stanowisku 1–4 w Wiktorowie, pow. Zgierz, woj. łódzkie (Ratownicze badania archeologiczne na trasie autostrady A2 w woj. łódzkim). Łódź: Fundacja Badań Archeologicznych Imienia Profesora Konrada Jażdżewskiego, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi.
Muzolf, B. (1994). Późnorzymska osada kultury przeworskiej w miejscowości Podzamcze, gmina Ogrodzieniec, woj. Katowice. W: J. Gurba, A. Kokowski (red.), Kultura przeworska, t. 1 (s. 281–292). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Niewęgłowski A. (1966). Z badań nad osadnictwem w okresach późnolateńskim i rzymskim na Mazowszu. Studium metodyczne. Wrocław: Ossolineum.
Nowicka, E. (2006). Świat człowieka – świat kultury. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nowothnig, W. (1939). Germanische Ackergeräte in Schlesien. Altschlesien, 8, 93–103.
Olędzki, M. (1997). Próba odtworzenia oblicza etnicznego kultury przeworskiej w okresie rzymskim na podstawie źródeł pisanych i przesłanek archeologicznych. W: J. Gurba, A. Kokowski (red.), Kultura przeworska, t. 3 (s. 81–93). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Olędzki, M. (2015). Marcomanni and Quadi in the system of client “states” of the Roman Empire. Ephemeris Napocensis, 25, 95–104.
Olędzki, M. (2020). Plemienny świat Germanów. Łódź: Katedra Prahistorii Instytutu Archeologii UŁ, Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi.
Orzechowski, S. (2013). Region żelaza: centra hutnicze kultury przeworskiej. Kielce: Wydawnictwo Uniwersytetu Jana Kochanowskiego.
Ostoja-Zagórski, J. (1982). Przemianu osadnicze, demograficzne i gospodarze w okresie halsztackim na Pomorzu. Wrocław: Ossolineum.
Pazda, S. (1980). Studia nad rozwojem i zróżnicowaniem lokalnym kultury przeworskiej na Dolnym Śląsku. Studia Archeologiczne, 10.
Pazda, S. (1994). Brzeski rejon starożytnej metalurgii żelaza (IV–V w. n.e.). Studia Archeologiczne, 25.
Pazda, S., Sachanbiński, M. (1991). Problem użytkowania eksploatacji i dystrybucji łupków kwarcytowych (kwarcytowo-sercytowych) z rejonu Wzgórz Strzelińskich jako surowca do sporządzania osełek na Śląsku w starożytności. Studia Archeologiczne, 20, 47–73.
Pescheck, C. (1939). Die frühwandalische Kultur in Mittelschlesien (100 vor bis 200 nach Christus). Leipzig: Curt Kabitzsch.
Pieta, K. (1999). Anfänge der Völkerwanderungszeit in der Slovakei (Fragestellungen der zeitgenössischen Forschung). W: J. Tejral, Ch. Pilet, M. Kazanski (red.), L’Occident romain et l’Europe central au debut de l’epoque des Grandes Migrations (s. 171–189). Brno: Archeologicki ústav AV ČR.
Piketty, T. (2022). Kapitał i ideologia. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Popa, A. (2001). Romains ou Barbares? Architecture en Pierre dans le Barbaricum à l’epoque Romaine tardive (sur le matériel archéologique du Nord-Ouest du Pont Euxin). Chişnău: Basarabica.
Prohászka, P. (2006). Das wandalische Königsgrab von Ostrópataka (Ostrovany, SK). Budapest: Magyar Nemzeti Múzeum. DOI: https://doi.org/10.62150/MGAH.3.2006
Quast, D. (2008). Der Runde Berg bei Urach. Die alamannische Besiedlung im 4. und 5. Jahrhundert. W: H. Steuer, V. Bierbrauer (red.), Höhensiedlungen zwischen Antike und Mittelalter, von den Ardennen bis zur Adria (s. 261–322). Berlin: De Gruyter
Quast, D. (2009). Wanderer zwischen den Welten. Die germanische Prunkgräber von Straže und Zakrzów. Mainz: RGZM.
Randsborg, K. (1984). The Study of Slavery in Northern Europe. An Archaeological Approach. Acta Archaeologica Kopenhagen, 55, 155–160.
Reece, R. (1981). Roman third century: crisis or change. W: A. King, M. Henig (red.), The Roman West in the Third Century (s. 27–38). Oxford: BAR.
Reinfuss, R. (1955). Garncarstwo ludowe. Warszawa: „Sztuka”.
Rodzińska-Nowak, J. (2012). Gospodarka żywnościowa ludności kultury przeworskiej. Kraków: Towarzystwo Wydawnicze „Historia Jagellonica”.
Rodzińska-Nowak, J. (2006). Jakuszowice Stanowisko 2. Ceramika z osady kultury przeworskiej z młodszego i późnego okresu wpływów rzymskich i wczesnej fazy okresu wędrówek ludów. Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Instytut Archeologii.
Rodzińska-Nowak, J. (2010). Gospodarka mieszkańców osady kultury przeworskiej w Jakuszowiciach. W: J. Beljak, G. Březinová, V. Varsik (red.), Hospodárstvo Germánov, Sídliskové a ekonomické štruktúry od neskorej doby laténskej po včasný stredovek, Archeológia Barbarov 2009 (s. 239–245). Nitra: Archeologický ústav SAV Nitra.
Rolnick, A., Weber, W. (1986). Gresham’s Law or Gresham’s Fallacy?, Journal of Political Economy, 94(1), 185–99. DOI: https://doi.org/10.1086/261368
Roscoe, P. (2000). New Guinea leadership as ethnographic analogy: a critical Review. Journal of Archaeological Method and Theory, 7, 79–126. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1009512726844
Rudnicki, M., Miłek, S., Ziąbka, L., Kędzierski, A. (2009). Mennica celtycka pod Kaliszem. Wiadomości Numizmatyczne, 53(2), 103–145.
Rydzewski, J. (1986). Przemiany stref zasiedlenia na wyżynach lessowych zachodniej Małopolski w epoce brązu i żelaza. Archeologia Polski, 31, 125–194.
Schmidt, B. (1983a). Die Alamannem. W: B. Krüger (red.), Die Germanen, Geschichte und Kultur der germanischen Stämme in Mitteleuropa, t. 2 (s. 336–360). Berlin: Akademie-Verlag.
Schmidt, B. (1983b). Die Thüringer. W: B. Krüger (red.), Die Germanen, Geschichte und Kultur der germanischen Stämme in Mitteleuropa, t. 2 (s. 502–547). Berlin: Akademie-Verlag.
Schönfelder, M. (2006). Ein spätlatènezeitlicher Werkzeug – und Gerätehort aus dem ostkeltischen Gebiet. W: G. Bataille, J.-P. Guillaumet (red.), Les dépôts métalliques au second âge du Fer en Europe tempérée, Actes de la table ronde des 13 et 14 octobre 2004 (s. 108–127). Glux-en-Glenne: Collection Bibracte 11.
Schuster, J. (2009). Ein römischer Fessel (?) – Kettenabschnitt aus Nordostdeutschland. Archäologisches Korrespondenzblatt, 39(3), 415–423.
Schuster, J. (2012). Długie domy na późnorzymskiej osadzie w Konarzewie koło Poznania. Przyczynek do badań nad budownictwem kultury przeworskiej w okresie rzymskim. W: A. Jaszewska (red.), Z najdawniejszych dziejów Grzegorzowi Domańskiemu na pięćdziesięciolecie pracy naukowej (s. 427–460). Zielona Góra: Wydawnictwo Fundacji Archeologicznej.
Schuster, J. (2014). Dobór i układ darów w inhumacyjnych grobach książęcych z pierwszej połowy i tysiąclecia po Chr. w północnej i środkowej Europie. Wiadomości Archeologiczne, 65, 5–44.
Schuster, J. (2019). Pierwszy typ długich domów na obszarze kultury przeworskiej – typ Konotopa. W: K. Kot-Legieć, A. Michałowski, M. Olędzki, M. Piotrowska (red.), Kultura przeworska Procesy przemian i kontakty zewnętrzne (s. 533–549). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Seyer, R. (1983). Kunst und Ideologie. W: B. Krüger (red.), Die Germanen, Geschichte und Kulturder germanischen Stämme in Mitteleuropa, t. 2 (s. 173–285). Berlin: Akademie-Verlag.
Solberg, B. (1998). Settlement and social structure in Norway in the Migration Period (AD 400–500). Archaeologia Baltica, 3, 235–250.
Skowron, J. (2010). Forma odlewnicza znaleziona na terenie osady w Rawie Mazowieckiej, stan. 3, gm. loco, woj. łódzkie. Ślady użytkowania ołowiu w kulturze przeworskiej. W: A. Urbaniak (red.), Terra Barbarica. Studia ofiarowane Magdalenie Mączyńskiej w 65 rocznicę urodzin Monumenta Archaeologiaca Barbarica, series gemina, t. 2 (s. 785–790). Łódź – Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie.
Skowron, J. (2014). Osada w działaniu. Osady ludności kultury przeworskiej w Polsce Środkowej. Poznań: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich.
Southall, A. (1956). Alur Society: A Study in Processes and Types of Domination. Cambridge: William Heffer & Sons.
Smiško, M. (1964). Poselennja III–IV st. n.e. z slidamy skljanoho vyrobnyctva bilja s. Komariv, Černivekoi oblasti (Poperedne povidomlennja). Materialy i doslidženja z archeolohji Prikarpattja i Volyni, 5, 67–80.
Steidl, B. (2014). Römisch-Germanische auseinanderset-zungen und die Germanisierung Süd- und Südwest-deutschlands im 3. bis 4. Jh. n. Ch. W: F. Koch-Heinrichs (red.), Vandalen, Burgunden & co. Germanen in der Lausitz (s. 24–45). Kamentz: Museum der Westlausitz Kamenz.
Stribrny, K. 2003. Funktionsanalyse barbarisierter, barbarischer Denare mittels numismatischer und metallurgischer Methoden. Zur Erforschung der sarmatische-germanischen Kontakte im 3. Jahrhundert n. Chr. (Studien zu Fundmünzen der Antike, 18). Mainz am Rhein: Philipp von Zabern Verlag.
Strzelczyk, J. (1984). Goci rzeczywistość i legenda. Warszawa: PIW.
Strzelczyk, J. (1992). Wandalowie i ich afrykańskie państwo. Warszawa: PIW.
Steuer, H. (1990). Höhensiedlungen des 4. und 5 Jahrhunderts in Südwestdeutschland. Einordung des Zähringer Burgberges Gemeinde Gundelfingen, Kreis Breisgu-Hochschwarzwald. W: H. U. Nuber, K. Schmid, Archäologie und Geschichte des ersten Jahrhunderts in Südwestdeutschland (s. 139–205). Sigmaringen: Thorbecke.
Steuer, H. (2006). Fürstengräber, Adelsgräber, Elitegräber: Methodischeszur Anthropologie der Prunkgräber. W: C. von Carnap-Bornheim, D. Krausse, A. Wesse (red.), Herrschaft – Tod – Bestattung. Zu den vor- und frühgeschichtlichenPrunkgräbern als archäologische Quelle (s. 1–25). Bonn: Habelt.
Steuer, H. (2021). Germanen” aus Sicht der Archäologie: neue Thesen zu einem alten Thema, t. 1, 2. Ergänzungsbände zum Reallexikon der Germanischen Altertumskunde 125. Berlin – Boston: De Gruyter. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110702675
Sundqvist, O. (2011). Gudme on Funen: a central sanctuary with cosmic symbolism? W: O. Grimm, A. Pesch (red.), The Gudme/Gudhem Phenomenon (s. 63–76). Neumünster: Wachholtz.
Szczukin, M. B. (2005). Gotskij put’. Goty, Rim i chernyakhovskaya kul’tura. St. Petersburg: Nauka.
Tejral, J. (1986). Fremde Einflüsse und kulturelle Veränderungen nördlisch der mittleren Donau zu Beginn der Völkerwanderungszeit. Archaeologia Baltica, 7, 175–238.
Tejral, J. (1987). Zur Chronologie und Deutung der südöstlichen Kulturelemente in der frühen Völkervanderungszeit
Mitteleuropas. W: W. Menghin, W. Pulhorn (red.), Die Völkerwanderungszeit in Karpatenbecken (s. 11–46). Nürnberg: Germanisches Nationalmuseum.
Tejral, J. (1988). Zur Chronologie der frühen Völkerwanderungszeit in mittlerem Donauraum. Archaeologia Austriaca, 72, 223–304.
Tejral, J. (1999). Archaologisch-kulturelle entwicklung im norddanubischen Raum am ende der Spatkaiserzeit und am anfang der Volkerwanderungszeit. W: J. Tejral, Ch. Pilet, M. Kazanski (red.), L’Occident romain et l’Europe central au debut de l’epoque des Grandes Migrations (s. 205–271). Brno: Spisy Archeologického ústavu AV ČR Brno.
Tobolski, K. (2005). Przemiany osadnicze na terenie niżu polskiego, podczas okresu wędrówek ludów w świetle analizy palinologicznej. W: P. Kaczanowski, M. Parczewski (red.), Archeologia o początkach Słowian, Materiały z konferencji, Kraków, 19–21 Listopada 2001 (s. 281–292). Kraków: Księgarnia Akademicka.
Tymowski, M. (2008). State and tribe in the history of Medieval Europe and black Africa – a comparative approach. Social Evolution and History, 7(1), 171–196.
Tymowski, M. (2009). Tribal organizations in pre-state Poland (9th and 10th centuries) in the light of anthropological theories of segmentary system and chiefdom. Acta Poloniae Historica, 99, 5–37.
Tyszkiewicz, L. A. (2004). Hunowie w Europie: ich wpływ na Cesarstwo wschodnie i zachodnie oraz na ludy barbarzyńskie. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Wallerstein, I. (2007). Analiza systemów-światów. Warszawa: Dialog.
Walenta, K. (1998). Budowa słupowa kultur wielbarskiej w Leśnie, gm. Brusy st. 24. Łódzkie Sprawozdania Archeologiczne, 4, 59–73.
Waluś, A. (1979). Zespół narzędzi kowalskich i rolniczych z okresu wpływów rzymskich z miejscowości Tłuste, gm. Grodzisk Mazowiecki, woj. Warszawa, stan. 1. Sprawozdania Archeologiczne, 31, 119–128.
Webley, L. (2008). Iron Age Households: Structure and Practice in Western Denmark, 500 BC–AD 200. Aarhus: Aarhus University Press.
Whitehead, N. L. (1992). Tribes make states and states make tribes: warfare and creation of colonial tribes and states in northeastern South America. W: B. Ferguson, N. L. Whitehead (red.), War in the Tribal Zone: Expanding States and Indigenous Warfare (s. 127–150). Santa Fe – Oxford: School of American Research Press, James Currey.
Wielowiejski, J. (1970). Kontakty Noricum i Panonii z ludami północnymi. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Wielowiejski, J. (1960). Przemiany gospodarczo-społeczne u ludności południowej Polski w okresie poźnolateńskim i rzymskim. Materiały Starożytne, 6.
Wielowiejski J. (1980). Główny szlak bursztynowy w czasach cesarstwa Rzymskiego. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Ossolineum.
Wielowiejski, J. (1981). Stosunki społeczne. W: W. Hensel (red.), Prahistoria Ziem Polskich, t. 5: Późny okres lateński i okres rzymski (s. 411–428). Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Ossolineum.
Wielowiejski, J. (1982). Tło historyczne wojen markomańskich oraz niektóre aspekty ich wpływu na kontakty Rzymian z ludami zadunajskimi. W: J. Wielowiejski (red.), Scripta Archeologica II, Znaczenie wojen markomańskich dla państwa rzymskiego i północnego Barbaricum (s. 5–39). Warszawa: Polskie Towarzystwo Numizmatyczne i Archeologiczne, Komisja Archeologiczna.
Wilczyński, M. (2001). Germanie w służbie zachodniorzymskiej w V w. n.e. Studium historyczno-prosopograficzne. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Wolfram, H. (2003). Historia Gotów. Gdańsk: Bellona.
Wolters, R. (1999). Nummi Signati. Untersuchungen zur römischen Münzprägungen und Geldwirtschaft. München: C. H. Beck.
Wolters, R. (2000). Die Römer in Germanien. München: C. H. Beck. Zabehlicky, H. (1994). Kriegs- oder Klimafolgen in archaologischen Befunden. W: H. Freisinger, J. Tejral (red.), Markomannenkriege. Ursachen und Wirkungen (s. 464–469). Brno: Archeologický Ustav, Akademie vĕd České Republiky Brno.
Werner, J. (1973). Bemerkungen zur mitteldeutschen Skelettgräbergruppe Hassleben-Leuna. Zur Herkunft der igentia auxilia Germanorum des gallischen Sonderreiches in der Jahren 259–274. Mitteldeutsche Forschungen, 74, 1–30.
Woyda, S. (2002). Mazowieckie centrum metalurgiczne z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich. W: S. Orzechowski (red.), Hutnictwo świętokrzyskie oraz inne centra i ośrodki starożytnej metalurgii żelaza na ziemiach polskich (s. 121–154). Kielce: Świętokrzyskie Stowarzyszenie Dziedzictwa Przemysłowego.
Żygadło, L. (2011). Rozwój technik uprawy ziemi u schyłku starożytności. W: G. Domański (red.), Nadodrze w starożytności. Konferencja Grabice, 23–30 czerwca 2004 roku (s. 171–185). Zielona Góra: Wydawnictwo Fundacji Archeologicznej.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Tomasz Gralak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.