Rzecz dawna - materialne pozostałości z niedalekiej przeszłości a społeczeństwo. Zagadnienia wstępne
Okładka czasopisma Folia Praehistorica Posnaniensia, tom 30, rok 2025
PDF

Słowa kluczowe

object from the recent past
contemporary artefacts
object from the distant past
social participation

Jak cytować

Zapłata, R. (2025). Rzecz dawna - materialne pozostałości z niedalekiej przeszłości a społeczeństwo. Zagadnienia wstępne. Folia Praehistorica Posnaniensia, 30, 225–237. https://doi.org/10.14746/fpp.2025.30.10

Abstrakt

The article discusses the issue of social perception of cultural goods, material heritage, monuments, artefacts, and related categories, in comparison with scientific, conservation, and legal discourse. The aim of the text is to highlight the multifaceted problem of ill-defined terms and, at the same time, the social understanding of so-called “old objects,” while outlining proposals and recommendations for the future. The article serves as an introduction to the subject and, at the same time, contributes to a broader discussion concerning the ambiguity of many terms related to cultural heritage and the lack of a single, universally accepted interpretation of the concept of a monument/heritage site. The problem under discussion should be linked to various disciplines, as well as to approaches such as “studies of things”, heritology, or “new materialism” which propose new ways of approaching old objects and new methods of defining cultural artefacts. The text focuses on products of material culture, mainly from the 20th and 21st centuries – i.e. contemporary artefacts, ethnographic artefacts, cultural artefacts, etc. – thus on objects of the recent past as well as contemporary ones, situated at the intersection of science, heritage protection systems, and society, which is increasingly engaged in cultural heritage.

https://doi.org/10.14746/fpp.2025.30.10
PDF

Bibliografia

Biskupska, K. (2014). Konsola była kiedyś stołem, czyli o wątkach przeszłości w mieszkaniu estetycznym. Społeczeństwo i Ekonomia, 2(2), 7–22.

Borusiewicz, M. (2012). Nauka czy rozrywka? Nowa muzeologia w europejskich definicjach muzeum. Kraków: Universitas.

Brudnicki, J. (2023). Co chcemy chronić? Refleksje na temat kryteriów obejmowania zabytków ochroną konserwatorską. Ochrona Zabytków, 2, 9–34.

Ditwald, A. M. (2010). Brooklińskie muzeum dziecięce w Nowym Jorku. Muzealnictwo, 51, 164–174.

Domańska, E. (2017). Nekros. Wprowadzenie do ontologii martwego ciała. Warszawa: PWN.

Doneus, M., Briese, C. (2006). Digital terrain modelling for archaeological interpretation within forested areas using full-waveform laserscanning. W: M. Ioannides, D. Arnold, F. Niccolucci, K. Mania (red.), The 7th International Symposium on Virtual Reality, Archaeology and Cultural Heritage VAST (s. 155–162). Aire-La-Ville: The Eurographics Association.

González-Ruibal, A. (2019). An Archaeology of the Contemporary Era. Abingdon – Oxon – New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429441752

Graves-Brown, P., Harrison R., Piccini, A. (2013). Introduction. W: P. Graves-Brown, R. Harrison, A. Piccini (red.), The Archaeology of the Contemporary World (s. 1–23). Oxford: Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199602001.013.024

Harrison, R., Schofield, J. (2009). Archaeo-ethnography, auto-archaeology: Introducing archaeologies of the contemporary past. Archaeologies: Journal of the World Archaeological Congress, 5(2), 185–209. DOI: https://doi.org/10.1007/s11759-009-9100-5

Kabacińska-Łuczak, K. (2018). Biografia rzeczy jako metoda badań nad zabawką dziecięcą. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce: kwartalnik dla nauczycieli, 3, 13–39.

Kirshenblatt-Gimblett, B. (2016). Przedmiot etnografii. Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej, 3, 29–46.

Klekot, E. (2016). Dziedzictwo i jego antropologia. Rocznik Antropologii Historii, 6(9), 7–13.

Kobiałka, D. (2008). Biografia rzeczy jako perspektywa badawcza. W: P. Kucypera, S. Wadyla (red.), Kultura materialna średniowiecza w Polsce (s. 227–239). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Kopytoff, I. (2005). Kulturowa biografia rzeczy – utowarowienie jako proces. W: M. Kempny, E. Nowicka (red.), Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje (s. 249–274), Warszawa: PWN.

Kowalewski, J., Piasek, W. (2008). W poszukiwaniu utraconej Rzeczywistości. Uwagi na marginesie projektu „zwrotu ku rzeczom” w historiografii i archeologii. W: J. Kowalewski, W. Piasek, M. Śliwa (red.), Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności (s. 61–81). Olsztyn: Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Kwiatkowska, O. (2022). Dzieciństwo w muzeum. Literatura Ludowa. Journal of Folklore and Popular Culture, 66(1), 109–115. DOI: https://doi.org/10.12775/LL.1.2022.010

Łopatecki, K. (2007). „Obiekt o cechach zabytku” a „zabytek” – problemy terminologiczne w świetle ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zeszyty dziedzictwa kulturowego, 1, 193–200.

Mairesse, F. (2020). Muzeum. W: A. Desvallées, F. Mairesse (red.) / D. Folga-Januszewska (red. wyd. pol.), Słownik encyklopedyczny muzeologii (tłum. K. Bartkiewicz, D. Folga-Januszewska) (s. 251–274). Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Marciniak, A., Pawleta, M., Kajda, K. (2018). Dziedzictwo we współczesnym świecie: wprowadzenie. W: A. Marciniak, M. Pawleta, K. Kajda (red.), Dziedzictwo we współczesnym świecie (s. 7–23). Kraków: Universitas.

Minta-Tworzowska, D. (2012). Źródło / Ślad / Artefakt / Rzecz / Przedmiot. W: S. Tabaczyński, A. Marciniak, D. Cyngot, A. Zalewska (red.), Przeszłość społeczna. Próba konceptualizacji (s. 137–161). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Olsen, B. (2010). Kultura materialna po tekście: przywracanie obecności rzeczom. W: E. Domańska (red.), Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia (s. 561–592). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.

Pyla, G. (2016). Szklane ozdoby choinkowe – dylematy kolekcjonowania. Zbiór Wiadomości do Antropologii Muzealnej, 3, 9–28.

Radłowska, K. (2020). Etniczność w polskich muzeach – przyczynek do badań. W: E. Dąbrowska-Prokopowska, P. Goryń, M. F. Zaniewska (red.), Kultura w Polsce w XXI wieku: konteksty społeczne, kulturowe i medialne (s. 427–442). Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.

Stobiecka, M. (2024). Weak artefacts, fierce resistance: the materiality of the all – Poland women’s strike. Journal of Contemporary Archaeology, 11(2), 246–262. DOI: https://doi.org/10.1558/jca.30202

Ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dz.U. 2003 nr 162 poz. 1568.

Witwicki, M. (2007). Kryteria oceny wartości zabytkowej obiektów architektury jako postawa wpisu do rejestru zabytków. Ochrona Zabytków, 1, 77–98.

Wroniecki, P. (2019). Badania geofizyczne na wybranych stanowiskach w rejonie Rawki i Bzury. W: A. Zalewska (red.), Archeologiczne przywracanie pamięci o Wielkiej Wojnie w rejonie Rawki i Bzury (1914–1915) (s. 197–212). Warszawa: IAE PAN.

Zalasińska, K. (2018). Przedmiot ochrony zabytków – definicja prawna. https://samorzad.nid.pl/baza_wiedzy/1282/

Zapłata, R. Stereńczak, K. (2016). Puszcza Białowieska, LiDAR i dziedzictwo kulturowe – zagadnienia wprowadzające. Raport, 11, 239–255.

Zeidler, K. (2019). Główne problemy ochrony nieruchomości zabytkowych: zarys tematu. Nieruchomości@. Kwartalnik Ministerstwa Sprawiedliwości, 3(3), 70–80. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.5918