Słowa kluczowe
fibulae
late roman period
deposit
Słudwia river
middle Bzura region
Jak cytować
Abstrakt
In the autumn of 2019, a stone structure was uncovered in Buszków Dolny, located within Żychlin commune, Kutno county. Excavations were carried out on the 8th and 9th of November, 2019. The central feature of the site was a large, elongated glacial erratic, surrounded by smaller stones forming an enclosure. Beneath this structure, a small oval pit, distinct against the yellow sand, was identified. In the eastern section of the pit, a heavily corroded, unburnt iron fibula was discovered and classified as Type A158, Group VI, according to O. Almgren’s typology. The analysis of this metal artefact was funded by the National Science Centre, Poland (grant no. 2024/08/X/HS3/00280). This discovery is part of a broader pattern of object deposition under large stones associated with the Przeworsk culture, which inhabited the Bzura River basin during the Roman period.
The deposit from Buszków Dolny finds its closest parallels in the cemeteries in Mnich, Kutno county, and Patoki. In both instances, no human bones or charcoal were found within the pit fill.
Finansowanie
Badania zostały sfinansowane przez Narodowe Centrum Nauki na mocy decyzji DEC-2024/08/X/HS3/00280 w ramach projektu nr 2024/08/X/HS3/00280
Bibliografia
Almgren, O. (1923). Studien über nordeuropäische Fibelformen der ersten nachchristlichen Jahrhunderte mit Berücksichtigung der provinzialrömischen und südrussischen Formen (Mannus-Bibliothek, 32). Leipzig: Verlag von Curt Kabitzsch.
Andrzejowski, J. (2020). The eastern zone of the Przeworsk culture – and what it comprehends. Acta Archaeologica Carpathica, 55, 9–38. DOI: https://doi.org/10.4467/00015229AAC.20.002.13507
Bednarczyk, J. (1987). Z badań sanktuarium i osady ludności kultury przeworskiej w Inowrocławiu, woj. Bydgoszcz, stan. 95. Sprawozdania Archeologiczne, 39, 201–221.
Bednarczyk, J. (1988). Die Ausgrabungen eines Heiligtumgs und einer Siedlung in Inowrocław, Kuiavien. Offa, 45, 167–180.
Bednarczyk, J., Romańska, A. (2015). Karczyn/Witowy, stan. 21/22. Birytualne cmentarzysko kultury przeworskiej z Kujaw. Poznań – Inowrocław: Instytut Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Fundacja Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Społeczeństw Kujaw „Cuiavia”.
Bemmann, G., Bemmann, J. (1998). Der Opferplatz von Nydam. Die Funde aus älteren Grabungen: Nydam-I und Nydam-II, t. 1: Text. Neumünster: Wachholz.
Bitner-Wróblewska, A., Pesch, A., Przybyła, M. J . (2020). Styles. W: A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration Period Between the Oder and the Vistula, t. 1 (s. 225–298). Leiden – Boston: Brill. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004422421_008
Blankenfeldt, R., von Carnap-Bornheim, C. (2018). Ritual sacrifices of military equipment in the Thorsberger Moor. W: M. Fernández-Götz, N. Roymans (red.), Conflict Archaeology. Materialities of Collective Violence in Late Prehistoric and Early Historic Europe (s. 219–229). Abingdon – New York: Taylor & Francis. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315144771-19
Bochnak, T. (2014). Importy celtyckie w kulturze przeworskiej i oksywskiej na ziemiach polskich w młodszym okresie przedrzymskim. Zróżnicowanie – drogi napływu – kontekst kulturowy. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Bursche, A. (2017a). Solid Zenona ze skarbu znalezionego w Malechowie (pow. sławieński, woj. zachodniopomorskie).
W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 123). Warszawa – Szczecin: Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Bursche, A. (2017b). Wstęp. Barbarzyńskie tsunami. W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 7–15). Warszawa–Szczecin: Uniwesytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Bursche, A., Machajewski, H., Rogalski, B. (2012). Okres przedrzymski – okres wędrówek ludów – katalog zabytków. W: K. Kowalski, D. Kozłowska-Skoczka (red.), Zaginione – ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich (s. 237–312). Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Choiński, A., Skowron, R. (2022). Zmiany powierzchni i zarastanie jezior w Polsce. Badania Fizjograficzne, Seria A: Geografia Fizyczna, 12(A72), 123–140. DOI: https://doi.org/10.14746/bfg.2021.12.7
Ciołek, R. (1999). Złote skarby w strefie Morza Bałtyckiego u schyłku starożytności. Z otchłani wieków, 54(3), 37–40.
Ciołek, R. (2001). Katalog znalezisk monet rzymskich na Pomorzu. Warszawa: Instytut Archeologii, Uniwersytet Warszawski.
Ciołek, R. (2007). Die Fundmünzen der römischen Zeit in Polen: Pommern (Collection Moneta, 67). Wetteren: Institüt fur Archäologie der Warschauer Universität.
Cofta-Broniewska, A. (1986). Miejsce praktyk obrzędowych ludności z końca starej ery i początków nowej ery w Inowrocławiu (stan. 95). Ziemia Kujawska, 8, 27–51.
Cofta-Broniewska, A. (2004). Miejsca obrzędowe ludności kultury łużyckiej i kultury przeworskiej na Kujawach. Część 1. Przegląd źródeł. Folia Praehistorica Posnaniensia, 12, 147–199. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2004.12.06
Czarnecka, K., Kontny, B. (2009). Traces of combat or traces of ritual destruction? The damage to weapons in the Przeworsk culture. W: A. W. Busch, H.-J. Schalles (red.), Waffen in Aktion. Akten der 16. Internationalen Roman Military Equipment Conference (ROMEC). Xanten, 13.–16. Juni 2007 (Xantener Berichte, 16) (s. 29–40). Xanten: LVR-Archäologischer Park Xanten/LVR-RömerMuseum.
Furger, A. R. (2019). Antike Stahlerzeugung. Ein Nachweis der Aufkohlung von Eisen aus Augusta Raurica (Beiträge zur Technikgeschichte, Band 2). Basel: LIBRUM Publishers & Editors. DOI: https://doi.org/10.19218/9783906897387
Gałęzowska, A., Sliska, P. (2017). Srebrne zapinki, rama sprzączki i sztabka srebra ze skarbu odkrytego w Siedlikowie (pow. ostrzeszowski, woj. wielkopolskie). W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 103–104). Warszawa – Szczecin: Uniwesytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Gierlach, B. (1972). Kowalstwo mazowieckie XIII–XVIII w. (Studia i Materiały Stacji Naukowej MOBN w Ciechanowie, 5). Ciechanów: Wydawnictwo Stacji Naukowej Mazowieckiego Ośrodka Badań Naukowych w Ciechanowie.
Gmiter, M. (2020). Mnich, gm. Oporów, woj. łódzkie. Działka nr ewid. 43/1. Historia zespołu dworsko- -parkowego. Warszawa: Heritage Consulting Małgorzata Gmiter.
Godłowski, K. (1964). Sprawozdanie z badań cmentarzyska z okresu późnorzymskiego w Żabieńcu, pow. Częstochowa, w 1962 roku. Sprawozdania Archeologiczne, 16, 149–152.
Godłowski, K. (1970). The Chronology of the Late Roman and Migration Periods in Central Europe. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Godłowski, K. (1981). Kultura przeworska. W: J. Wielowiejski (red.), Prahistoria Ziem Polskich V: Późny okres lateński i okres rzymski (s. 57–135). Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
Godłowski, K., Kozłowski, J. K. (1979). Historia starożytna ziem polskich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Ilkjær, J. (1993). Illerup Ådal 3–4. Die Gürtel. Bestandteile und Zubehör. Moesgård-Højbjerg: Jysk Arkæologisk Selskab.
Ilkjær, J. (2003). Danish war booty sacrifices. W: L. J ørgensen, В. Storgaard, L. Gebauer Thomsen (red.), The Spoils of Victory: The North in the Shadow of the Rоman Empire (s. 44–65). Copenhagen: National Museum.
Jakubczyk I. (2014). Die eingliederigen Fibeln der Almgrens VI. Gruppe in der Przeworsk-Kultur – Fibeln des Typs A 158. Recherches Archéologiques, 5–6, 113–118.
Jørgensen, L. (2001). The ‘warriors, soldiers and conscripts’ of the anthropology in Late Roman and Migration period archaeology. W: В. Storgaard (red.), Military Aspects of the Aristocracy іn Barbaricum in the Roman and Early Migration Periods (s. 9–20). Copenhagen: National Museum.
Kaul, F. (2003). The bog – the gateway to another world. W: L. J ørgensen, В. Storgaard, L. Gebauer Thomsen (red.), The Spoils of Victory: The North in the Shadow of the Rоman Empire (s. 18–43). Copenhagen: National Museum.
Kaszewska, E. (1968). Sprawozdanie z badań w Toporowie (stan. 1), pow. Wieluń, w 1965 roku. Sprawozdania Archeologiczne, 19, 123–128.
Kaszewska, E. (1978) Zabytki celtyckie z Zadowic. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi (Seria Archeologiczna, 25), 179–185.
Kokowski, A. (1981). Pochówki kowali w Europie od IV w. p.n.e. do VI w. n.e. Archeologia Polski, 26(1), 191–218.
Kokowski, A. (1993). W kwestii ofiar i miejsc ofiarnych na ziemiach polskich w młodszym okresie przedrzymskim i okresie rzymskim. W: M. Kwapiński, H. Paner (red.), Wierzenia przedchrześcijańskie na ziemiach polskich (s. 88–97). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Kontny, B. (2006). Powracający temat. Głos w sprawie odkrycia z Żarnowca. W: W. Nowakowski, J. Borkowski, A. Cieśliński, A. Kasprzak (red.), Goci i ich sąsiedzi na Pomorzu. Materiały z konferencji „Goci na Pomorzu Środkowym”, Koszalin 28–29 października 2005 (s. 143–160).
Kontny, B. (2016). Miejsce ofiarne w Lubanowie na tle podobnych stanowisk z europejskiego Barbaricum / A sacrificial site in Lubanowo in comparison with similar sites from the European Barbaricum. W: T. Nowakiewicz (red.), Starożytne miejsce ofiarne w jeziorze w Lubanowie (d. Herrn-See) na Pomorzu Zachodnim (s. 285–302). Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Fundacja Przyjaciół Instytutu Archeologii UW.
Kontny, B. (2019). Archeologia wojny. Studia nad uzbrojeniem barbarzyńskiej Europy okresów wpływów rzymskich i wędrówek ludów. Oświęcim: Napoleon V.
Kontny, B. (2023). Archaeology of War: Studies on Weapons of Barbarian Europe in the Roman and Migration Period. Turnhout: Brepols Publishers. DOI: https://doi.org/10.1484/M.WSA-EB.5.134697
Kóčka-Krenz, H. (1984) Złotnictwo skandynawskie IX–XI wieku. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.
Krogulec, E., Lis, J., Pasieczna, A., Truszel, M., Wierchowiec, J., Bojakowska, I., Tomassi-Morawiec, H., Kozłowska, O. (2004). Objaśnienia do mapy geośrodowiskowej Polski 1:50 000. Arkusz Żychlin (518). Warszawa: Państwowy Instytut Geologiczny,
La Baume, W. (1940). Der Waffenfund aus Zarnowitz Kr. Putzig Westpr. (3. Bis 4. Jahr.). Gothiskandza. Blätter für Danziger Vorgeschichte, 2, 39–43.
Lencewicz, S. (1912). Sprawozdanie z poszukiwań w Mnichu w pow. kutnowskim. Światowit, 10, 15–20.
Lønstrup, J. (1988). Mosefund af hærudstyr fra jernalderen. W: Р. Mortensen, В. М. Rasmussen (red.), Fra Stamme til Stat i Danmark 1. Jernalderens stammesamfund (s. 93–100). Århus: Aarhus Universitetsforleg.
Łaszczewska, T. (1975). Polska Środkowa w okresie wędrówek ludów i w początkach wczesnego średniowiecza. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, 293–330.
Machajewski, H. (1992). Z badań nad chronologią dębczyńskiej grupy kulturowej w dorzeczu Parsęty. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Machajewski, H. (2017). Pozłacane zapinki srebrne ze skarbu odkrytego w Świelinie (pow. koszaliński, woj. zachodniopomorskie). W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 106). Warszawa – Szczecin: Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Machajewski, H. (2020). Okres wędrówek ludów w Wielkopolsce. W: M. Bohr, M. Teska (red.), Extra limites. Continuatio (s. 235–256). Warszawa – Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
Madyda-Legutko, R., Rodzińska-Nowak, J., Kotowicz, P. N. (2021). W cieniu góry Wroczeń. Znalezisko fragmentu pomorskiej bransolety wężowatej z miejscowości Jurowce, pow. sanocki. W: A. Michałowski, M. Brzostowicz, M. Kaczmarek, A. Strobin (red.), Ze świata dawnych barbarzyńców. Studia pradziejowe i wczesnodziejowe. Księga dedykowana Profesorowi Henrykowi Machajewskiemu z okazji 70. urodzin i 50 lat pracy archeologicznej (s. 89–100). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Makiewicz, T. (1988). Opfer und Opferplätze der vorrömischen und römischen Eisenzeit in Polen. Praehistorische Zeitschrift, 63(1), 81–112. DOI: https://doi.org/10.1515/prhz.1988.63.1-2.81
Makiewicz, T. (1992). Broń jako element rytuałów ofiarnych w okresie przedrzymskim i rzymskim na terenie Polski. W: M. Głosek, M. Mielczarek, W. Świętosławski, K. Walenta (red.), Arma et Ollae. Studia dedykowane Profesorowi Andrzejowi Nadolskiemu w 70 rocznicę urodzin i 45 rocznicę pracy naukowej. Sesja naukowa, Łódź, 7–8 maja 1992 r. (s. 109–128). Łódź: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi.
Makiewicz, T. (1997). Waffen als Opfergaben in der vorrömischen Eisenzeit und der römischen Kaiserzeit in Polen. Offa, 52(1995), 133–148.
Malinowski, T. (1953). Narzędzia kowalskie okresu późnolateńskiego i rzymskiego w Polsce. Przegląd Archeologiczny, 9(2–3), 258–271.
Mączyńska, M. (1999). Schyłkowa faza kultury przeworskiej, W: A. Kokowski (red.), Kultura przeworska, t. 4 (s. 25–53). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej.
Mączyńska, M. (2000). Badania bagiennego stanowiska ofiarnego przy cmentarzysku kultury wielbarskiej w Babim Dole-Borczu, pow. Kartuzy. W: R. Madyda-Legutko, T. Bochnak (red.), Superiores Barbari. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Kazimierza Godłowskiego (s. 271–286). Kraków: Uniwersytet Jagielloński Instytut Archeologii.
Mączyńska, M. (2015). Badania stanowisk bagiennych przy cmentarzysku kultury wielbarskiej w Babim Dole-Borczu, pow. Kartuzy. W: M. Fudziński, H. Paner (red.), Kontakty ponadregionalne kultury wielbarskiej. Przemiany kulturowe w okresie rzymskim na Pomorzu (s. 43–50). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Mączyńska, M. (2020). The southern Baltic Region. W: A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration Period Between the Oder and the Vistula, t. 1 (s. 434–450). Leiden – Boston: Brill. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004422421_013
Mączyńska, M., Jakubczyk, I. Urbaniak, A. (2021). Babi Dół-Borcz. Cmentarzysko kultury wielbarskiej z kręgami kamiennymi i kurhanami na Pomorzu. Warszawa – Gdańsk: Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Fundacja Monumenta Archaeologica Barbarica, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Mutz, A. (1976). Römisches Schmiedehandwerk, Augster Museumshefte, t. 1. Augst: Römermuseum Augst.
Natuniewicz-Sekuła, M., Strobin, J. (2020). Produkcja późnych typów bransolet wężowatych na przykładzie znalezisk z cmentarzyska w Weklicach, stan. 7, pow. elbląski. Wiadomości Archeologiczne, 71, 161–188.
Nowakiewicz, T., Rzeszotarska-Nowakiewicz, A. (2012). Jezioro Nidajno koło Czaszkowa na Mazurach: niezwykłe miejsce kultu z okresu późnej starożytności. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.
Nørgård Jørgensen, A. (2011). Mission tmpossible. The Ejsbøl army. Organization, attack and defeat. W: L. Boye, P. Ethelberg, L. Heidemann Lutz, S. Kleingärtner, P. Kruse, L. Matthes, A. B. Sørensen (red.), Arkæologi i Slesvig Archäologie in Schleswig Sonderband „Det 61. Internationale Sachsensymposion 2010” Haderslev (s. 297–316). Danmark-Neumünster: Museum Sønderjylland.
Nørgård Jørgensen, A., Andersen, H. Chr. H. (2014). Ejsbøl Mose. Die Kriegsbeuteopfer im Moor von Ejsbøl aus dem späten 1.Jh.v.Chr. bis zum frühen 5.Jh.n.Chr. Jysk Arkæologisk Selskabs Skrifter, 80, 232–264.
Olędzki, M. (2014). Mnich, stanowisko 1, cmentarzysko kultury przeworskiej z konstrukcjami kamiennymi. W: L. Tyszler, A. Marciniak-Kajzer, M. Olędzki (red.), Brzeziny. Dzieje miasta i regionu. Studia Brzezinensia, t. 1 (s. 221–228). Brzeziny – Łódź: Muzeum Regionalne w Brzezinach, Urząd Miasta Brzeziny, Wydział Filozoficzno-Historyczny Uniwersytet Łódzki, Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział w Łodzi.
Olędzki, M. (2015). Cmentarzysko w Mnichu koło Kutna (stanowisko 1) i jego kulturowe tło. W: M. Fudziński, H. Paner (red.), Kontakty ponadregionalne kultury wielbarskiej. Przemiany kulturowe w okresie wpływów rzymskich na Pomorzu (s. 289–310). Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Olędzki, M., Podolska-Rutkowska, I., Rutkowski, W. (2024). Celtic ‘guardians’ of the central Polish section of the Amber Route. Praehistorische Zeitschrift, 99, 370–383. DOI: https://doi.org/10.1515/pz-2023-2041
Orzechowski, S. (2010). Ubodzy wyrobnicy czy zamożni rzemieślnicy – przyczynek do poznania społecznej i ekonomicznej pozycji „czarnych metalurgów” w kulturze przeworskiej. W: L. Kostuch, K. Ryszewska (red.), Zbytek i ubóstwo w starożytności i średniowieczu (s. 213–234). Kielce: Kieleckie Towarzystwo Naukowe.
Pesch, A. (2020). Shared divine imagery: gold bracteates. W: A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration Period between the Oder and the Vistula, t. 1 (s. 411–433). Leiden – Boston: Brill. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004422421_012
Pleiner, R. (1962). Staré evropské kovářství – stav metalograckého výzkumu. Praha: Československá akademie věd.
Pleiner, R. (2006). Iron in Archaeology: Early European Blacksmiths. Praha: Archeologický ústav AVČR.
Przychodni, A. (2005). Die Bestattungen der Schmiedehandwerker aus dem Gräberfeld der Przeworsk-Kultur in Korytnica, Kr. Jędrzejów, Woiw. świętokrzyskie, Funstelle 1/22. Acta Archaeologica Carpathica, 40, 79–107.
Raddatz, K. (1994). Der „Alte See” bei Butzke, ein Opferplatz urgeschichtlicher Zeit im östlichen Pommern. Jahbuch des Römisch-Germanischen Zentralmuseums Mainz, 41(1), 231–295.
Rustoiu, A., Berecki, S. (2015). Weapons as symbols and the multiple identities of warriors. Some examples from Transylvania. W: S. Weffers, M. Karwowski, J. Fries-Knoblach, P. Trebsche (red.), Waffen, Gewalt, Krieg: Beitrage zur Internationalen Tagung der AG Eisenzeit und des Instytut Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego: Rzeszów 19.–22. September 2012 (s. 127–148). Langenweissbach: Beier & Beran.
Schuster, J. (2017). Wiek V. Czas wielkich zmian. W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 41–50). Warszawa – Szczecin: Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Skowron, J. (2005). Kultura przeworska w rejonie środkowej i dolnej Bzury. Studium z dziejów osadnictwa. Folia Praehistorica Posnaniensia, 13, 355–364. DOI: https://doi.org/10.14746/fpp.2005.13.27
Skowron, J. (2006). Kultura przeworska w dorzeczu środkowej i dolnej Bzury. Monografia osadnictwa. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Skowron, J. (2012). Z badań nad specyfiką kulturową strefy zasiedlenia doliny Bzury w młodszym okresie przedrzymskim i okresie rzymskim. Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, Seria Archeologiczna, 45, 93–136.
Skóra, K. (2015). Struktura społeczna ludności kultury wielbarskiej. Łódź: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk.
Sławiński, W. (2002). Techniki kowalskie stosowane na Mazowszu w okresie wpływów rzymskich – kilka uwag praktyka. W: S. Orzechowski (red.), Hutnictwo świętokrzyskie oraz inne centra i ośrodki starożytnej metalurgii żelaza na ziemiach polskich (s. 177–181). Kielce: Świętokrzyskie Stowarzyszenie Dziedzictwa Przemysłowego w Kielcach.
Tuszyńska, M., Strobin, A., Strobin, J. (2016). Rzemieślnicy czy artyści? Ozdoby kobiece z Pomorza u schyłku starożytności. Katalog skrócony wystawy. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku.
Tybulewicz, R. (2011). A hoard from the Migration Period from Karlino (north-western Poland). Wiadomości Archeologiczne, 62, 209–226.
Tybulewicz, R. (2012). Skarb z Karlina w świetle archiwaliów: historia odkrycia i losy zabytków. Światowit, 7(2006–2008), Fasc. B, 165–192.
Werner, J. (1982). Zu einer elbgermanischen Fibel des 5. Jahrhunderts aus Gaukönigshofen, Ldk. Würzburg. Ein Beitrag zu den Fibeln vom „Typ Wiesbaden” und zur germanischen Punzornamentik. Bayerische Vorgesichtsblätter, 47, 225–254.
Woźny, J. (1998). Modele i metody rekonstrukcji wierzeń kultury wielbarskiej. Acta Archaeologica Pomoranica, 1, 183–188.
Woźny, J. (2007). Woda, drzewa i kamienie jako składniki sakralnego krajobrazu we wczesnych epokach metali. W: Z. Zyglewski (red.), Księga Pamiątkowa Profesora Maksymiliana Grzegorza (s. 101–121). Bydgoszcz: Wydawnictwo UKW.
Wójcik, T. (1982). Pomorskie formy bransolet wężowatych z okresu rzymskiego. Materiały Zachodniopomorskie, 24(1978), 35–113.
Zapolska, A. (2020). The hoard of solidi from Karsibór in Western Pomerania. W: A. Bursche, J. Hines, A. Zapolska (red.), The Migration Period between the Oder and the Vistula, t. 2 (s. 542–566). Leiden – Boston: Brill. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004422421_018
Zeiss, H. (1937). Ein Fibelfund des 5. Jh. aus Schwellin, Kr. Köslin (Pommern). Germania, 21, 34–39.
Ziąbka, L. (2017). Skarb odkryty we Wtórku (pow. ostrowski, woj. wielkopolskie). W: A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski (red.), Barbarzyńskie tsunami. Okres wędrówek ludów w dorzeczu Odry i Wisły (s. 101–102). Warszawa – Szczecin: Uniwersytet Warszawski, Muzeum Narodowe w Szczecinie.
Żygadło, L. (2002). Narzędzia żelazne związane z obróbką metali w kulturze przeworskiej. W: S. Orzechowski (red.), Hutnictwo świętokrzyskie oraz inne centra i ośrodki starożytnej metalurgii żelaza na ziemiach polskich (s. 167–176). Kielce: Świętokrzyskie Stowarzyszenie Dziedzictwa Przemysłowego w Kielcach.
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Wojciech Rutkowski, Radosław Janiak
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.