Abstract
This article attempts to present the theoretical and practical implications of the emergence of the “nones” group. According to the author, it is both a real opportunity and a challenge for traditional and institutional forms of religion. The opportunity lies in drawing attention to the possibility of enriching existing institutional forms of religion with a critical view of existing forms, while the challenge concerns a radical questioning of the need for the mediation of religious institutions and the forms they have developed to satisfy spiritual needs. These considerations are complemented by a reflection on the necessity of scientific analysis of the phenomenon of religion and unbelief.
References
Ammerman T.N., Spiritual But Not Religious? Beyond Binary Choices in the Study of Religion, „Journal for the Scientific Study of Religion” 2013, no. 2(52).
Ammerman T.N., Sacred Stories, Spiritual Tribes. Finding Religion in Everyday Life, Oxford University Press, Oxford 2014.
Augustyniak P., Jezus Niechrystus, Słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2021.
Bartoś T., Bóg odszedł z poczuciem winy. Tadeusz Bartoś w rozmowie z Arturem Nowakiem, Pruszyński i S-ka, Warszawa 2025.
Baudouin Courtenay J. de, Mój stosunek do Kościoła i inne pisma, Stapis, Katowice 2021.
Berger P.L., The Many Altars of Modernity. Toward a Paradigm for Religion in a Pluralist Age, De Gruyter Boston, Berlin 2014.
Blankholm J., The Secular Paradox. On the Religiosity of the Not Religious, New York University Press, New York 2022.
Burge P.R., The Nones. Where They Came From, Who They Are, and Where They Are Going, Fortress Press, Minneapolis 2023.
Campbell D.E., Layman G.C., Green J.C., Secular Surge. A New Fault Line in American Politics, Cambridge University Press, Cambridge 2021.
Certeau M. de, Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przekł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2008.
Chaves M., American Religion. Contemporary Trends, Princeton University Press, Princeton and Oxford 2011.
Cousins E.H., Christ of 21st Century, Continuum, New York 1998.
Drescher E., The Gospel According To the ‘Nones’, „America” 2015, June 8–15.
Drescher E., Choosing Our Religion: The Spiritual Lives of America’s Nones, Oxford University Press, Oxford 2016.
Dworkin R., Religia bez Boga, przeł. Bogdan Baran, Alethea, Warszawa 2014.
Ehrman B.D., Nowy Testament. Historyczne wprowadzenie do literatury wczesnochrześcijańskiej, przekł. Sergiusz Tokariew, CiS, Stare Groszki 2014.
Fea J., Believe me. The Evangelical Road to Donald Trump, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids, MA 2018.
Fitzgerald T., Religion and Politics in International Relations. The Modern Myth, Continuum International Publishing Group, London 2011.
Grabowska M., Odchodząc od wierzeń. Analiza narracyjna dyskursu o apostazji, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2023.
Jaspers K., O źródle i celu historii, przeł. Józef Marzęcki, Wydawnictwo Marek Drzewiecki, Kęty 2006.
Kearney R., Anateizm. Powrót do Boga po Bogu, tłum. Tomasz Sieczkowski, Wydawnicwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024.
Liverani M., Nie tylko Biblia. Historia starożytnego Izraela, tłum. Jakub Puchalski, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2010.
Martí G., American Blindspot. Race, Class, Religion, and the Trump Presidency, Rowman & Littlefield, Lanhan 2020.
Oakes K., The ‘Nones’ Are Alright, „America” 2013, June 17.
Oakes K., The Nones Are Alright. A New Generation of Believers, Seekers, and Those in Between, Orbis Books, New York 2015.
Obirek S., Dlaczego nie jestem katolikiem?, „Studio Opinii” z 21.11.2024 r., https://studioopinii.pl/archiwa/243931 [dostęp: 5.01.2026].
Obirek S., Nones – A New Religious Category, a New Form of American Pragmatism?, Dyskursy o kulturze. Discourses on Culture, „Dyskursy” 2016, nr 5.
Obirek S., Wiara dobra, niewiara dobra. Eseje z antropologii myśli postsekularnej, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2024.
Obirek S., Zbawienie jest tylko poza Kościołem, „Zdanie” 2025, nr 4(2007).
Paine Th., The Age of Reason, Merchant Books, bmw 2010.
Peppard M., Why ‘Nones’ Are Leaving the Church, „Commonweal Magazine” 2016, September 23.
Perry S.L., Religion for Realists. Why We All Need the Scientific Study of Religion, Oxford University Press, Oxford 2024.
Phan C.P., Spiritual and Religious: Multireligious Identity For Spiritual Seekers (delivered as a panel discussion at Fordham University and non published), 2013.
Polak T., System kościelny, czyli przewagi pana K., Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2020.
Religion and the American Presidency, ed. M.J. Rozell, Cleaves Whitney, Palgrave Macmillan, Cham 2023.
Samborski R., Sakrament obłudy. Wspomnienia z seminarium, Wydawnictwo Krytyka Polityczna, Warszawa 2021.
Stanisław Obirek w rozmowie z Arturem Nowakiem. Wąska ścieżka. Dlaczego odszedłem od Kościoła, Agora, Warszawa 2020.
Turpin H., Unholy Catholic Ireland: Religious hypocrisy, secular morality, and Irish ex-Catholicism, Stanford University Press, Redwood City CA 2022.
Vernan M.G., The Religious ‘Nones’: A Neglegted Category, „Journal for the Scientific Study of Religion” 1968, no. 2(7).
Whitehead A.L., Perry S.L., Baker J.O., Make America Christian Again: Christian Nationalism and Voting for Donald Trump in the 2016 Presidential Election, „Sociologyof Religion” 2018, vol. 79(2), https://academic.oup.com/socrel/article-abstract/79/2/147/4825283 [dostęp: 5.01.2026].
Whitehead A.L., Perry S.L., Christian Nationalism and the Vote for Donald Trump in the 2024 Presidential Election: A State-Level Analysis, „Nation and Nationalism” 3 June 2025, https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nana.13135 [dostęp: 5.06,2026].
Exodus: Why Americans are Leaving Religion—and Why They’re Unlikely to Come Back, 9.22.2016, eds. R.P. Jones, D. Cox, B. Cooper, R. Lienesch, Public Religion Research Institute, Washington, https://www.prri.org/research/prri-rns-poll-nones-atheist-leaving-religion/ [dostęp: 4.01.2026].
Lipka M., Millennials increasingly are driving growth of ‘nones’, Pew Research Center, May 12, 2015, https://tiny.pl/wkygq0f6r [dostęp: 4.01.2026].
Lipka M., Why America’s ‘nones’ left religion behind, August 24, 2016, https://tiny.pl/c12w82y4y [dostęp: 4.01.2026].
Modeling the Future of Religion in America, Pew Research Center, September 13, 2022, https://tiny.pl/53cvdr7rd [dostęp: 4.01.2026].
“Nones” on the Rise, Pew Research Center, October 9, 2012, http://www.pewforum.org/2012/10/09/nones-on-the-rise/ [dostęp: 4.01.2026].
License
Copyright (c) 2026 Stanisław Obirek
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Czasopismo oraz wszystkie zamieszczone w nim materiały są powszechnie dostępne i mogą być wykorzystywane do celów naukowych, edukacyjnych, poznawczych i niekomercyjnych bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody autorów i redakcji. Nadesłanie artykułu do publikacji traktowane jest jako zgoda autora na udostępnienie swojej pracy i informacji w niej zawartych do powyżej wymienionych celów. W takich przypadkach należy jedynie wskazać źródło, z którego zaczerpnięte zostały informacje. Pobieranie opłat za dostęp do materiałów zawartych w czasopiśmie lub ograniczanie do niego dostępu jest zabronione.
Przesyłane do redakcji teksty muszą stanowić oryginalne prace, uprzednio nigdzie niepublikowane ani nie przedkładane innym redakcjom lub wydawcom. Autorzy nadsyłanych artykułów ponoszą odpowiedzialność za uzyskanie zezwoleń na publikowanie materiałów, do których prawa autorskie są w posiadaniu osób trzecich. Publikacja materiałów chronionych prawem autorskim jest możliwa pod warunkiem uprzedniego dostarczenia przez autora do redakcji pisemnej zgody właściciela praw autorskich.