Słowa kluczowe
instrumentalizacja
wykluczenie
etyka uznania
inkluzywność
Jak cytować
Abstrakt
This article examines the religious and philosophical foundations of inclusivity in the context of contemporary conflicts surrounding the figure of the Other. It argues that the construction of the Other constitutes one of the principal mechanisms of social exclusion, reinforced by the political instrumentalization of religion and the sacred. The study compares selected ethical concepts from Judaism, Christianity, Islam, and Eastern religious traditions with the philosophy of dialogue developed by Emmanuel Lévinas and Paul Ricoeur. Despite significant doctrinal differences, these traditions share a common ethical core based on responsibility for the Other and the recognition of human dignity. The paper further demonstrates how contemporary political and cultural discourses transform the figure of the Other into a tool of marginalization and identity construction. It concludes by advocating a return to the religious and philosophical sources of the ethics of recognition as a foundation for fostering dialogue, inclusivity, and respect for diversity in contemporary societies.
Bibliografia
Abdallah-Krzepkowska B., Rahma i miłosierdzie – (nie)adekwatność pojęć, „Nurt SVD” 2017, nr 51/1(141).
Agamben G., Homo sacer. Suwerenna władza i nagie życie, przeł. M. Salwa, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.
Ahmed S., The Cultural Politics of Emotion, Edinburgh University Press, Edinburgh 2004.
Arendt H., Kondycja ludzka, przeł. A. Łagodzka, Aletheia, Warszawa 2010.
Arendt H., Salon berliński i inne eseje, przeł. M. Godyń, S. Szymański, Prószyński i S-ka, Warszawa 2008.
Asad T., Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam, Johns Hopkins University Press, Baltimore 1993.
Assmann J., The Price of Monotheism, Stanford University Press, Stanford 2009. DOI: https://doi.org/10.1515/9780804772860
Bauman Z., Wieloznaczność nowoczesna, nowoczesność wieloznaczna, przeł. J. Bauman, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995.
Bembennek K., Problem rozpoznania (reconnaissance) Innego w kontekście Ricoeurowskiej dyskusji ze stanowiskami Husserla i Lévinasa, „Filo-Sofija” 2018, nr 42(3).
Berger P.L., The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion, Doubleday, New York 1967.
Bourdieu P., Language and Symbolic Power, Polity Press, Cambridge 1991.
Borecki P., „Tęczowa zaraza” a niezależność Kościoła i godność człowieka. Uwagi do wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 8 grudnia 2020 r., sygn. I C 1357/19, „Studia Prawa Publicznego” 2021, nr 1(33). DOI: https://doi.org/10.14746/spp.2021.1.33.6
Brandom R., The structure of desire and recognition: Self-consciousness and self-constitution, „Philosophy & Social Criticism” 2007, no. 33(1). DOI: https://doi.org/10.1177/0191453707071389
Casanova J., Religie publiczne w nowoczesnym świecie, przeł. T. Kunz, Nomos, Kraków 2005.
Chmiel J., Relacja miłości Boga do miłości bliźniego w tradycji biblijnej, „Analecta Cracovien-sia” 1969, nr 1. DOI: https://doi.org/10.15633/acr.2704
Clark G.R., The World “Hesed” in the Hebrew Bible, „Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series” „Journal for the Study of the Old Testament Supplement Series” 157, Sheffield 1993.
Czerski J., Pojęcie „hesed” w Starym Testamencie (stan badań), „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 2017, nr 30(83), z. 1.
Foucault M., Rządzenie sobą i innymi, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018.
Frysztacki K. Socjologia problemów społecznych, Scholar, Warszawa 2009.
Grotowska-Leder J., Ekskluzja społeczna – aspekty teoretyczne i metodologiczne, w: Społeczna ekskluzja i inkluzja. Diagnoza – uwarunkowania – kierunki działań, red. J. Grotowska-Leder, K. Faliszek, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń 2005.
Heschel A.J., Człowiek nie jest sam. Filozofia religii, przeł. K. Wojtkowska, Znak, Kraków 2008.
Homerski J., Miłosierdzie w księgach Starego Testamentu, w: Miłosierdzie w postawie ludzkiej, red. W. Słomka, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 1989.
Juergensmeyer M., Global Rebellion: Religious Challenges to the Secular State, from Christian Militias to Al Qaeda, University of California Press, Berkeley 2008.
Juergensmeyer M., Terror in the Mind of God: The Global Rise of Religious Violence, University of California Press, Berkeley 2017.
Kierkegaard S., Works of Love, Princeton University Press, New Jersey 1949.
Kościańska A., Z racji swoich upodobań godny napiętnowania – homofobia i seksizm w kryminologicznym dyskursie gwałtu, „InterAlia. Pismo poświęcone studiom queer” 2019, nr 14. DOI: https://doi.org/10.51897/interalia/LYFQ1790
Kościańska A., Petryk M., Odejdź. Rzecz o polskim rasizmie, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2022.
Lakoff G., Johnson M., Metafory w naszym życiu, przeł. T.P. Krzeszowski, Aletheia, Warszawa 2011.
Lévinas E., Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności, przeł. M. Kowalska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.
Lévinas E., Difficile liberté. Essai sur le judaïsme, „Le Livre de Poche”, Albin Michel, Paris 1963.
Lévinas E., En découvrant l’existence avec Husserl et Heidegger, Paris 1988.
Lévinas E., Etyka i Nieskończony, przeł. B. Opolska-Kokoszka, Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, Kraków 1991.
Lévinas E., Totalité et Infini. Essai sur l’extériorité, Nijhoff, La Haye 1961.
Lippmann W., Public Opinion, Free Press, New York 1997.
Mazumdar Akshoy Kumar, The Hindu history, Nagendra Kumar Roy, Dacca 1920.
Mura G., Emmanuel Lévinas: ermeneutica e separazione, Città Nuova, Roma 1982.
Nowakowska M., Radzikowska K., Język inkluzywny. Jak mówić, żeby włączać, Stowarzyszenie Trenerów Organizacji Pozarządowych, Warszawa 2022.
Nygren A., Agape and Eros, ed. Ph.S. Watson, Joanna Cotler Books 1969.
Pluta M., Emmanuela Lévinasa etyka odpowiedzialności, „Łódzkie Studia Teologiczne” 1998, nr 7.
Ricoeur P., Drogi rozpoznania, przeł. J. Margański, Znak, Kraków 2004.
Ricoeur P., O sobie samym jako innym, przeł. B. Chełstowski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.
Ricoeur P., Soi-même comme un autre, Seuil, Paris 1990.
Sangharakshita, Kreatywne symbole buddyzmu tantrycznego, przeł. T. Nasiłowski, Fundacja „Przyjaciele Buddyzmu” 2020, https://tiny.pl/mdxr9fwww [dostęp: 26.12.2020].
Sangharakszita, Wybór pism, opr. K. Stout, Fundacja „Przyjaciele Buddyzmu”, Kraków 2020.
Shweder R.A., Culture: Contemporary Views, w: International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, eds. N.J. Smelser, P.B. Baltes, Pergamon Press, Oxford, UK 2001. DOI: https://doi.org/10.1016/B0-08-043076-7/00840-8
Silver H., Social Exclusion and Social Solidarity: Three Paradigms, „International Labour Review” 1994, vol. 133, no. 5–6.
Simmel G., Obcy, w: Most i drzwi, przeł. M. Łukasiewicz, Oficyna Naukowa, Warszawa 2006.
Simmel G., Soziologie. Untersuchungen über die Formen der Vergesellschaftung, Leipzig 1908.
Swetnam J., Hesed w Starym Testamencie a eleos w Nowym, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1998, nr 51(4). DOI: https://doi.org/10.21906/rbl.696
Słownik języka polskiego, t. II, red. M. Szymczak, PWN, Warszawa 1988.
Taylor Ch., The Politics of Recognition, w: Multiculturalism: Examining the Politics of Recognition, ed. A. Gutmann, Princeton University Press, Princeton 1994.
Taylor Ch., A Secular Age, Harvard University Press, Cambridge, MA: 2007.
Theological Dictionary of the Old Testament, eds. G.J. Botterweck, H. Ringgren, Erdmans Publishing Company 1997, vol. I.
Vainikka J.T., Self-Other, w: International Encyclopedia of Human Geography, ed. A. Ko-bayashi, Elsevier 2020. DOI: https://doi.org/10.1016/B978-0-08-102295-5.10736-X
Warmbier A.J., Tożsamość, narracja i hermeneutyka siebie, Paula Ricoeura filozofia człowieka, „Horyzonty Nowoczesności” 124, Universitas, Kraków 2018.
Wróblewska A. et al., Koncepcja form równościowych z asteryskiem inkluzywnym, „Język Polski. Pismo Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego” 2025, R. CV, z. 2. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.001040
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Monika Wójcik
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo oraz wszystkie zamieszczone w nim materiały są powszechnie dostępne i mogą być wykorzystywane do celów naukowych, edukacyjnych, poznawczych i niekomercyjnych bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody autorów i redakcji. Nadesłanie artykułu do publikacji traktowane jest jako zgoda autora na udostępnienie swojej pracy i informacji w niej zawartych do powyżej wymienionych celów. W takich przypadkach należy jedynie wskazać źródło, z którego zaczerpnięte zostały informacje. Pobieranie opłat za dostęp do materiałów zawartych w czasopiśmie lub ograniczanie do niego dostępu jest zabronione.
Przesyłane do redakcji teksty muszą stanowić oryginalne prace, uprzednio nigdzie niepublikowane ani nie przedkładane innym redakcjom lub wydawcom. Autorzy nadsyłanych artykułów ponoszą odpowiedzialność za uzyskanie zezwoleń na publikowanie materiałów, do których prawa autorskie są w posiadaniu osób trzecich. Publikacja materiałów chronionych prawem autorskim jest możliwa pod warunkiem uprzedniego dostarczenia przez autora do redakcji pisemnej zgody właściciela praw autorskich.