Abstract
The article is an analysis of four documentary films about experimental music at the turn of the 20th and 21st centuries: “Step Across the Border” (1990), “Touch the Sound” (2004), “15 Corners of the World” (2014), and “Preemptive Listening” (2024). The main theoretical context is the sensory theory of cinema (Laura U. Marks and Marta Stańczyk), audio-vision (Michel Chion), and affective theories (Luis-Manuel Garcia, Brian Massumi). The creators of these films translate sound into image and vice versa in various ways, with the key areas of this exchange being synesthesia, multimodality, and texture. Evelyn Glennie, who appears in two of the four films, emerges as the leading character and symbol of this new type of perception.
References
Altman R., Gatunki filmowe, tłum. M. Zawadzka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
Cavallo L.F., Dorfman P., Edworthy J., Lavia L., Ouzounian G., Revell I., Satz A., Stern J., Preemptive listening: a roundtable discussion about sirens, „Sound Studies” 2024, no. 10, vol. 2, https://tiny.pl/hhh7-h5r [dostęp: 3.07.2025]. DOI: https://doi.org/10.1080/20551940.2024.2348243
Chion M., Audio-wizja. Dźwięk i obraz w kinie, tłum. K. Szydłowski, Stowarzyszenie Nowe Horyzonty – Korporacja Ha!art, Warszawa–Kraków 2012.
Coulthard L., Haptic Aurality: Resonance, Listening and Michael Haneke, „Film-Philosophy” 2012, no. 16. DOI: https://doi.org/10.3366/film.2012.0002
Deleuze G., Francis Bacon. Logika i wrażenie, tłum. K.M. Jaksender, J. Tercz, Eperons-Ostrogi, Kraków 2018.
Garcia L.-M., Beat, ciało i ziarno. Udotykowienie dźwięku i afekt w elektronicznej muzyce tanecznej, tłum. A. Klichowska, „Glissando” 2018, nr 33.
Goodman G., Sonic Warfare. Sound, Affect and the Ecology of Fear, MIT Press 2000.
Grierson T. et al., 70 Greatest Music Documentaries of All Time, „Rolling Stone”, November 25, 2021, https://tiny.pl/846-q6cz [dostęp: 3.07.2025].
Henzler B., Affektive Landschaften: Zur Bedeutung der synästhetischen Wahrnehmung in der Filmvermittlung, „Kieler Beiträge zur Filmmusikforschung” 2024, Nr. 18. DOI: https://doi.org/10.59056/kbzf.2024.18.p84-100
Kicka M., Direct cinema a dokument muzyczny. Wpływ kina bezpośredniego na powstanie i kształt dokumentalistyki muzycznej, „Kwartalnik Filmowy” 2015, nr 91. DOI: https://doi.org/10.36744/kf.2284
Komornik M., Konstruktor dźwięków. Kilka słów o filmie „15 stron świata Zuzanny Solakiewicz, „Kultura Liberalna” nr 29 (341) z 21.07.2015 r., https://kulturaliberalna.pl/2015/07/21/komornik-konstruktor-dzwiekow-15-stron-swiata [dostęp: 3.07.2025].
Marks L., Skin of the film, The Skin of the Film. Intercultural Cinema, Embodiment, and the Senses, Duke University Press, Durham 2000. DOI: https://doi.org/10.1215/9780822381372
Massumi B., Autonomia afektu, tłum. Adam Lipszyc, „Teksty Drugie” 2013, nr 6, https://tiny.pl/1643_5vd [dostęp: 3.07.2025].
Nancy J.-L., Listening, transl. Ch. Mandell, Fordham University Press 2007.
Program festiwalu sztuki dźwięku i filmów artystycznych Sonics & Scenics, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, https://artmuseum.pl/wydarzenia/wakacyjny-program-sonics-scenics [dostęp: 3.07.2025].
Sobchack V., The Address of the Eye: A Phenomenology of Film Experience, Princeton University Press, Oxford 1992. DOI: https://doi.org/10.1515/9780691213279
Stańczyk M., Ucieleśnione doświadczenie kinowe. Sensuous theory i jej krytyczny potencjał, praca doktorska, Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2019, https://tiny.pl/31m6xpgb [dostęp: 3.07.2025].
15 stron świata, reż. Zuzanna Solakiewicz, 2014.
Preemptive Listening, reż. Aura Satz, 2024.
Step Across the Border, reż. Nicolas Humbert, Werner Penzel, 1990.
Stop Making Sense, reż. Jonathan Demme, 1984.
The Last Waltz, reż. Martin Scorsese, 1978.
Touch the Sound. A Sound Journey with Evelyn Glennie, reż. Thomas Riedelsheimer, 2004.
License
Copyright (c) 2025 Jan Topolski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Czasopismo oraz wszystkie zamieszczone w nim materiały są powszechnie dostępne i mogą być wykorzystywane do celów naukowych, edukacyjnych, poznawczych i niekomercyjnych bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody autorów i redakcji. Nadesłanie artykułu do publikacji traktowane jest jako zgoda autora na udostępnienie swojej pracy i informacji w niej zawartych do powyżej wymienionych celów. W takich przypadkach należy jedynie wskazać źródło, z którego zaczerpnięte zostały informacje. Pobieranie opłat za dostęp do materiałów zawartych w czasopiśmie lub ograniczanie do niego dostępu jest zabronione.
Przesyłane do redakcji teksty muszą stanowić oryginalne prace, uprzednio nigdzie niepublikowane ani nie przedkładane innym redakcjom lub wydawcom. Autorzy nadsyłanych artykułów ponoszą odpowiedzialność za uzyskanie zezwoleń na publikowanie materiałów, do których prawa autorskie są w posiadaniu osób trzecich. Publikacja materiałów chronionych prawem autorskim jest możliwa pod warunkiem uprzedniego dostarczenia przez autora do redakcji pisemnej zgody właściciela praw autorskich.