Abstrakt
The article focuses on the relationship between therapeutic culture and the pathologies of late modernity. The main question is to what extent therapeutic culture addresses the problems of these societies, and to what extent does it create them? It is also important to ask whether the therapist’s discourse plays a critical role in relation to the social order or merely reproduces it. The article argues that, in late-modern societies, therapeutic culture has a dialectical relationship with social pathologies: it both alleviates and contributes to them. Furthermore, while it may serve as a critical force against the existing social order in certain areas, it essentially remains one of the main mechanisms for legitimizing that order. The attempt of the first part is to conceptualize therapeutic culture using analyzes and intuitions of such scholars as Philip Rieff, Frank Furedi, Eva Illouz, Nikolas Rose and Ole Jacob Madsen. The second part focuses on mechanisms through which therapeutic culture perpetuates existing pathologies and helps to create new ones. It also legitimizes the social orders that are characteristic of neoliberal capitalism.
Bibliografia
Bauman Z., Liquid Modernity, Polity Press, Cambridge 2000.
Beck U., Risk Society: Towards a New Modernity, transl. M. Ritter, Sage, London 1992.
Ehrenberg A., The Weariness of the Self: Diagnosing the History of Depression in the Contemporary Age, transl. E. Caouette, J. Homel, D. Homel, D. Winkler, McGill-Queen’s University Press, Montreal–Kingston 2010.
Foster R., Therapeutic Culture, Authenticity and Neo-liberalism, „History of the Human Sciences” 2016, no. 1(29). DOI: https://doi.org/10.1177/0952695115617384
Furedi F., Therapy Culture: Cultivating Vulnerability in an Uncertain Age, Routledge, London 2004.
Giddens A., Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age, Polity Press, Cambridge 1991.
Giddens A., The Consequences of Modernity, Polity Press, Cambridge 1990.
Honneth A., Organized Self-Realization: Some Paradoxes of Individualization, „European Journal of Social Theory” 2004, no. 7(4). DOI: https://doi.org/10.1177/1368431004046703
Horkheimer M., Adorno Th.W., Dialektyka oświecenia. Fragmenty filozoficzne, przeł. M. Łukasiewicz, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1994.
Iacob A., Uban A.S., A Computational Analysis of the Emergence of Therapy-speak in Social Media, w: The Proceedings of the 6th International Workshop on Computational Approaches to Language Change (LChange’26), Association for Computational Linguistics 2026. DOI: https://doi.org/10.18653/v1/2026.lchange-1.12
Illouz E., Resilience: The Failure of Success, w: The Routledge International Handbook of Global Therapeutic Cultures, eds. D. Nehring, O.J. Madsen, E. Cabanas, Ch. Mills, D. Kerrigan, Routledge, London 2020.
Illouz E., Saving the Modern Soul: Therapy, Emotions, and the Culture of Self-Help, University of California Press, Berkeley 2008. DOI: https://doi.org/10.1525/9780520941311
Isern-Mas C., Almagro M., Unmasking Therapy-Speak, „Theoretical Medicine and Bioethics” 2025, no. 46. DOI: https://doi.org/10.1007/s11017-025-09730-5
Lasch Ch., Kultura narcyzmu. Amerykańskie życie w czasach malejących oczekiwań, przeł. G. Ptaszek, A. Skrzypek, wyd. 2, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa 2019.
Lears T.J.J., From Salvation to Self-Realization: Advertising and the Therapeutic Roots of the Consumer Culture, 1880–1930, w: The Culture of Consumption: Critical Essays in American History, 1880–1980, eds. R.W. Fox, T.J.J. Lears, Pantheon Books, New York 1983.
Madsen O.J., The Psychologization of Society: On the Unfolding of the Therapeutic in Norway, Routledge, London 2018. DOI: https://doi.org/10.4324/9781351118347
Madsen O.J., The Therapeutic Turn: How Psychology Altered Western Culture, Routledge, London 2014.
Rieff P., The Triumph of the Therapeutic: Uses of Faith After Freud, Harper & Row, New York 1966.
Rimke H., Self-Help Therapies and Neoliberalism, w: The Routledge International Handbook of Global Therapeutic Cultures, eds. D. Nehring, O.J. Madsen, E. Kirschner, D. Cabanas, Ch. Mills, Routledge, London 2020. DOI: https://doi.org/10.4324/9780429024764-5
Rose N., Governing the Soul: The Shaping of the Private Self, second edition, Free Association Books, London 1999.
Taylor Ch., A Secular Age, Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, MA 2007.
Taylor Ch., Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, przeł. M. Gruszczyński, O. Latek, A. Lipszyc, A. Michalak, A. Rostkowska, M. Rychter, Ł. Sommer, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012.
The Routledge International Handbook of Global Therapeutic Cultures, eds. D. Nehring, O.J. Madsen, E. Cabanas, Ch. Mills, D. Kerrigan, Routledge, London 2020.
Wright K., Theorizing therapeutic culture: Past influences, future directions, „Journal of Sociology” 2008, vol. 44, no. 4. DOI: https://doi.org/10.1177/1440783308097124
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Sławomir Sztajer
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Czasopismo oraz wszystkie zamieszczone w nim materiały są powszechnie dostępne i mogą być wykorzystywane do celów naukowych, edukacyjnych, poznawczych i niekomercyjnych bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody autorów i redakcji. Nadesłanie artykułu do publikacji traktowane jest jako zgoda autora na udostępnienie swojej pracy i informacji w niej zawartych do powyżej wymienionych celów. W takich przypadkach należy jedynie wskazać źródło, z którego zaczerpnięte zostały informacje. Pobieranie opłat za dostęp do materiałów zawartych w czasopiśmie lub ograniczanie do niego dostępu jest zabronione.
Przesyłane do redakcji teksty muszą stanowić oryginalne prace, uprzednio nigdzie niepublikowane ani nie przedkładane innym redakcjom lub wydawcom. Autorzy nadsyłanych artykułów ponoszą odpowiedzialność za uzyskanie zezwoleń na publikowanie materiałów, do których prawa autorskie są w posiadaniu osób trzecich. Publikacja materiałów chronionych prawem autorskim jest możliwa pod warunkiem uprzedniego dostarczenia przez autora do redakcji pisemnej zgody właściciela praw autorskich.